درجستجوی عشق| نقد انیمیشن WALL-E

اولین بار وال.ای را با کیفیت بسیار پایین پرده­‌ای بر روی یک تلویزیون بیست و یک اینچی دیدم و با تمام این بی­‌کیفیتی­‌های دیداری چیزی درون اثر بود که بر هر بی­‌کیفیتی  دیگر غلبه می‌کرد و آن انتقال احساس عظیمی بود که اندرو استنتون بزرگ که به راستی یکی از نوابغ زنده‌­ی دنیای سینما است به ما هدیه کرده بود. حال بیش از یک دهه از اکران این شاهکار می‌گذرد در طول این سالها بارها و بارها این انیمیشن را دیده‌­ام و نه همان حس ابتدایی بلکه چیزی فراتر از آن را تجربه کردم و حالا امیدوارم بتوانم دلیل این احساسات و شکوهمند بودنش را توضیح دهم. اثری که فکر می‌کنم حداقل در قرن اخیر نمونه‌ای مثل آن را سراغ نداریم. وال.ای به معنی واقعی سینما است که فرقی ندارد با چه میزان سواد و  شناخت از سینما آن را ببینید. این اثر خاص و عام را متحد می‌­کند بر یک چیز  و آن تجربه‌­ای شگفت‌انگیز است.

 

شروع وال.ای با موسیقی نوستالژ­ی فیلم سلام دالی (hello dolly 1969) ساخته جینکلی به نام Put On Your Sunday Clothes و نمایش زیبایی کهکشان و سیارات حس خوب و آرامش بخشی به مخاطب می­دهد اما ثانیه‌ای بیشتر طول نمی­کشد تا زمانی که دوربین به طرف سیاره زمین میرود ، جایی که تشعشع کم جان خورشید که گویی از زمین روی برگردانده از کادر خارج می‌­شود. دوربین بدون آن که بخواهد وقت تلف کند با سرعت به طرف زمین می­رود ، زمین خشک شده و خالی از سکنه‌ای که در محاصره هزاران هزار ماهواره است. این افتتاحیه غم بار همراه با موسیقی­ای که تناقض جالب تصویری را به وجود آورده ما را یاد افتتاحیه شاهکار دیگر استنتون یعنی در جستجوی نمو می‌اندازد در آن جاهم شاهد چیزی بودیم که معمولا در افتتاحیه یک انیمیشن نامعمول است یعنی مرگ یک شخصیت و حالا در وال.ای فاجعه بدتر از آن است و این دوربین روحوار که با چند دیزالو از میان غبار و کوه­هایی از زباله عبور می­کند، نابودی کامل زمین را نشان می­دهد و این حس نابودی زمانی بیشتر می‌شود که موسیقی فید شده و جایش را به بادی زوزه کش و دو­ربینی که با هلی­شات زمین را رصد می‌کند می‌دهد تا میخکوب این افتتاحیه عجیب و غریب باشیم.

عجیب بودن‌­اش برای این است که چیزی که مخاطب شاهداش است تا پیش از این در فیلمهای آخر زمانی با درجه سنی R دیده نه یک انیمیشن با درجه سنی G که کودکان شاهدش باشند. با این­حال استنتون از این موضوع بیش از ما باخبر بوده و کمی بعد از آن زوزه­‌های سرکش، موجودی را دراکستریم لانگ شات می­بینیم که همراه با همان موسیقی ابتدایی وارد کادر می‌شود طولی نمی‌­کشد که شمایل وال.ای دوست داشتنی همراه با سوسک دوست داشتنی­‌اش! باعت تلطیف مخاطب می­شود تا بتواند این رنگ­های از دست رفته زمین را تحمل کند.

ضمن اینکه با توجه به تبلیغات و روزنام‌ه­هایی که وال.ای از کنارشان رد می‌شود می­فهمیم همه انسان‌ها نابود نشده‌­اند بلکه بخشی از انسان­ها با سفینه‌­ای به نام اکسیم که برای شرکت BNL است در فضا سرگردان هستند سفینه­‌ای که چنان مجهز است که گفته می­شود حتی انسان­ها دیگر نیاز به راه رفتن هم ندارند! در واقع نام BNL را در گوشه­ گوشه شهر می­بینیم که خود وال.ای نیز ساخته این شرکت است. تمام این اطلاعات مهم و کاربردی در کمتر از هفت دقیقه به مخاطب داده می­‌شود، بدون گزافه­‌گویی ما هم موقعیت زمین و انسان‌ها را به صورت کاملا تصویری می­فهمیم هم با وال.ای این آشغال جمع‌­کن دوست داشتنی مانوس­تر می­شویم. وال.ای رباتی است که‌هر روز از صبح تا‌غروب به وظیف‌ه­اش که فشرده‌سازی آشغال‌هاست می‌­پردازد و در میان پرسه زدن و انجام وظیفه­‌اش هرچه را که خوشش بیاید برای خود به خانه دنجش که این خانه خود یک آشغال جمع‌کن غول پیکر از کار افتاده است می‌­برد. و تفریحش نگاه کردن به فیلم سلام دالی و گوش دادن به موسیقی آن است اما این روزمرگی با آمدن ایو که وال.ای او را ایوا صدا می­کند که یک ربات کاوشگر مونث است به پایان می­رسد و او که شیفته­‌ی این ربات شده از هیچ کاری برای جلب توجه ایو کم نمی­گذارد.

نکته جالب در تمام این انتقال احساسات به مخاطب طراحی سازندگان و شناخت بسیار بالای آن­ها از زبانبدن است که باعث شده بتوانند تمام احساسات وال.ای را با طراحی چشمان و حرکات او به نمایش بگذارند که البته نه تنها وال.ای بلکه تمام شخصیت­های ربات همچون ایو برای انتقال احساس متکی بر این المانها در طراحی و زبانبدن هستند اوج این زبانبدن را در یکی از خنده‌دار ترین سکانس­های اثر یعنی زمانی که ایو برای اولین بار به خانه وال.ای می­رود می­بینیم. وال.ای با شور و شوق وسایل مختلفی که جمع کرده به ایو نشان می­دهد و سعی می­کند توجه او را به فیلم محبوبش و حسی که خودش از آن لذت می­برد جلب کند در این بین نشان دادن گیاهی که وال.ای در یک لنگه کفش نگهداری می­کند و در میان پرسه ­زدن‌هایش پیدا کرده باعث تغییر همه چیز می­شود ایو که هدفش دقیقا پیدا کردن گونه‌ای گیاهی برای کشف حیات است این گیاه را به محفظه بدن خود می­کشد و از کار می­افتد پس از این صحنه، صحنه‌های خنده دار و عاشقانه را که تماما متکی بر انتقال احساسات با تصاویر است شاهد هستیم توشات‌هایی که نمایش عشق یک طرفه وال.ای به ربات خاموش شده است و موتیف دستانی که وال.ای دوست دارد آن را به سبک فیلم محبوبش بگیرد این ریزه کاری­های استنتون است که می­تواند حواس­ما را از موقعیت نابودی و فضای غم­بار زمین دور کند و با تزریق طنز و موقعیت­های عاشقانه دوست داشتنی مخاطب کودک را جذب خود کند و بزرگترها نیز در کنار این موارد در انتظار گره‌­گشایی و تعلیقی که با از کار افتادن ایو پیش آمده قرار می­گیرند. در تمام این مدت که بیش از سی­ دقیقه از اثر گذشته ما هنوز شاهد هیچ دیالوگ جدی نیستیم  اما عوض شدن مکان و گسترش موقعیت و تعلیق، روایت را وارد فاز جدیدی می­کند این اتفاق زمانی میافتد که سفینه‌­ای به دنبال ایو می‌­آید که او را به اکسیم برگرداند و وال.ای با گرفتن این سفینه به دنبالش راهی سفری شگفت‌انگیز می­شود.

در همان لحظات ورود به سفینه اکسیم یکی دیگر از شخصیت­های فرعی که بار طنز را به دوش می­کشد و البته در جایی نیز گره گشاست به مخاطب معرفی می­شود، ربات نظافت­چی به نام مو که وسواس شدیدی به کثیفی‌­ها دارد و پس از بررسی وال.ای و میزان کثیف بودنش سعی در پاک سازی او می­کند که این باعث تعقیب گریز و موقعیت‌های کمیک بسیاری میشود این شخصیت نیز با زبان بدن دوست داشتنی‌اش در دل مخاطب جای می­گیرد.

اما در ادامه­‌ی تعقیب وال.ای برای پیدا­کردن ایو نکته غم‌انگیز دیگری را در دل تمام رنگ­ها و جذابیت­های بصری این سفینه متوجه می­شویم. انسان­های این سفینه با آنچه در تبلیغات بر روی زمین دیدیم متفاوت هستنند. استنتون با تیزهوشی به آن­ها صورتی کاریکاتورگونه داده تا وضعیت اسفناک این انسان مسحور و محصور تکنولوژی که به حدی به تکنولوژی وا داده که آدم‌های بالغاش همچون کودکانی که بر روی کالسکه‌ای هستند حرکت میکنند و اگر بر روی زمین بیافتند بدون کمک ربات‌ها نمی­توانند کاری را از پیش برند. استنتون این وضعیت هولناک را خیلی سریع همانند وضعیت زمین با تصاویر نشان می­دهد. و وابسته بودن بیش از حد انسان به تکنولوژی را هشدار می­دهد با این حال کارگردان به حدی مترقی است که نگاه صفر یا صدی نداشته باشد و در اثر پر است از ربات­های دوست داشتنی و قهرمانش­ هم که اصلا یک ربات است، وال.ای  دوست ­داشتنی.

اما در مورد انسان­ هاهم اینگونه است وقتی ایو را پیش کاپیتان سفینه می‌برند تا گیاه را تحویل دهد با شمایلی چاق شبیه به دیگر انسان­های سفینه که گویی به درد هیچ کاری نمی­خورد مواجه هستیم او حتی نمی­داند کاربرد یک کتاب چیست و ورق زدن را از شخصیت اوتو، رباتی که به صورت اتوماتیک سفینه را حرکت می­دهد و کاپیتان خیال می­کند او در اختیارش است در حالی که برعکس است یاد می­گیرد. درواقع اوتو آنتاگونیست اثر است که استنتون با الهام از شخصیت هال ۹۰۰۰ در فیلم ۲۰۰۱ ادیسه استنلیکوبریک ادای دینی به این کارگردان کرده است. اوتو شخصیتی است که دوست ندارد انسان‌ها به زمین برگردند تا آن ها را زیر سلطه­‌ی خودش و رباتها زندگی کنند اما کنجکاوی کاپیتان در مورد زمین با اطلاعاتی که به دست می‌آورد تبدیل به علاقه­ای برای بازگشت به زمین می­شود و در دیالوگی به اوتو می­گوید: که نمیخواهد فقط زنده باشد بلکه می­خواهد زندگی کند.

کاپیتان درواقع تبدیل به تنها قهرمان انسانی اثر می­شود که سعی در تغییر وضعیت خود و انسان­های دیگر دارد. این اضافه شدن قهرمان و ضد قهرمان و گسترش داستان را زمانی می‌­بینیم که نیمی از فیلم سپری شده و کارگردان هیچ ترسی از گسترش شخصیت، موقعیت و تعلیق ندارد و در این بین که این شخصیت‌ها را معرفی می­کند رابطه­‌ی وال.ای و ایو به سمت کامل شدن پیش می­رود و در یکی از دیدنی ترین صحنه­‌هایی که در سینما دیدیم یعنی زمانی که ایو و وال.ای در فضا گویی به رقص در آمده­‌اند، وال.ای با یک کپسول آتش­نشانی طنازی خود را چند برابر می­کند. در این صحنه شاهد اوج چالش‌­های تکنیکی و فرمی اثر هستیم. موتور رندر استدیو پیکسار با نمایش ذرات معلق در فضا خودنمایی می­کند همچنین از سکوت فضا تا ترکیب موسیقی توماسنیومن بزرگ با تصاویر بصری درخشان و بازیگوشی این دو شخصیت و نمایش توشاتی که دیگر تنها نمایش عشق یکطرفه نیست لحظه ماندگاری را برای مخاطب خلق می­کند.

این نکته هم جالب است که ایو به حدی به وال.ای دل می­بندد که حتی در صحنه‌­ای می­بینیم گیاه را به جایی پرت می­کند و وال.ای است که از او می‌خواهد از گیاه مراقبت کند. در اینجا شاهد ارزش عشق و محافظت هستیم.

در ادامه و پس از درگیری کاپیتان و اوتو همچنین تلاش ایو و جان فشانی وال.ای که باعث نابودی موقتش میشود سفینه به زمین بر می­گردد و ایو  وال.ای را تعمیر می­کند اما وال.ای حافظه خود را از دست داده و ایو را نمیشناسد و زمانی که ایو ناامید شده و سرش را بروی سر یا بهتر است بگویم چشمان وال.ای می­گذارد، جرقهای با عث می­شود وال.ای حافظه­اش برگردد و این انتظار برای دیدن دستان این دو و نمای توشات عاشقانه‌­ای که منتظرش بودیم با موسیقی It Only Takes a Moment از فیلم محبوب وال. ای به پایان می­رسد ضمن اینکه در این پایان خوشبینانه و جذاب اثر می­بینیم بار دیگر انسانها بر روی پای خود ایستاده­‌اند و زمین دوباره در حال شکوفایی است.

سخن آخر اینکه اگر بخواهیم در مورد تمام جزئیات وال.ای صحبت کنیم باید صفحه‌­ها درموردش نوشت از نوع روایت متفاوتش با دیگر انیمیشن­‌ها، ارجاعهای مختلفی که به فیلم­هایی چون: جنگ ستارگان ، ۲۰۰۱ ادیسه، بیگانه و….. دارد، کلاس درسش در طراحی شخصیت­ها، زبانبدن و موارد تکنیکی دیگر و حتی می­شود در مورد تعداد جوایزی که برده که همچنان پر افتخارترین انیمیشن تاریخ است صحبت کرد. اما یک چیز بیش از همه مهم است که اندرو استنتون خود به آن اشاره کرده و آن این است که وال.ای با عشق ساخته شده و این را مخاطب به راحتی احساس می­کند.

نقل شده از گیمفا

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دسته‌ها