«عهد آن لی»؛ روایتی موسیقایی و خلسه‌وار از زن مصلحی که ستون باورش را در آینه خود دید

فیلم «عهد آن لی» (The Testament of Ann Lee) تازه‌ترین اثر مونا فاستوُلد با همکاری فیلمنامه‌نویس و تهیه‌کننده همیشگی‌اش بردی کوربه، پرتره‌ای سینمایی، شورانگیز و پیچیده از زنی است که در قرن هجدهم خود را تجسم مونث مسیح دانست و با بنیان‌گذاری فرقه‌ای کوچک اما پرجنجال در تاریخ مسیحیت آمریکا – «شیکرها» – ردپایی ماندگار بر جای گذاشت. این اثر، که نخستین بار در بخش مسابقه جشنواره ونیز ۲۰۲۵ به نمایش درآمد، هم از لحاظ فرمی و هم مفهومی راهی متفاوت را برگزیده و با ترکیب عناصر حماسه تاریخی، درام مذهبی و تجربه‌ای موسیقی‌محور، اثری خلق کرده که در حافظه مخاطب ماندگار می‌شود.

فیلم روایت را از منچستر ۱۷۳۶ آغاز می‌کند؛ شهری فقیر و سخت‌گیر که کودکی آن لی (در بلوغش با بازی خیره‌کننده آماندا سایفرد) در میان خشونت پدری خشن، فقر و فقدان مکرر شکل می‌گیرد. ازدواج با ابراهام (کریستوفر ابوت)، آهنگری سخت‌گیر و در عین حال شیفته او، سرآغاز زنجیره‌ای از تراژدی‌هاست: چهار فرزندش یکی پس از دیگری در کودکی جان می‌دهند. این فقدان‌ها، همراه با تجربه محدودیت و مالکیت جنسی در بستر زناشویی، آن لی را به باور خاصی سوق می‌دهد: پرهیز کامل از رابطه جنسی و تولیدمثل به عنوان تنها مسیر نزدیکی به معبودش.

این باور، هسته شکل‌گیری جنبش شیکرها می‌شود، شاخه‌ای جداشده از «شیکرهای کوئیکر» که عبادتشان با لرزش، رقص‌های آیینی و سرودهای دسته‌جمعی همراه است. در ۱۷۷۴، آن به همراه برادرش ویلیام (لوییس پولمن) و گروهی از پیروان وفادار، راهی سفری خطرناک در اقیانوس اطلس می‌شود تا در مستعمرات آمریکایی، جایی که ایمان هنوز در حال شکل‌گیری‌ست، جامعه آرمانی خود را بنا کند.

«عهد آن لی» در قالب فصولی مجزا روایت می‌شود که هر کدام با میان‌نویس‌هایی به سبک متون قرن هجدهم آغاز می‌گردد. نیمه نخست فیلم، از کودکی تا مهاجرت به آمریکا، مملو از دینامیسم بصری و موسیقایی است؛ جایی که پیوند تراژدی‌های شخصی با مکاشفه‌ای مذهبی به شکلی روان و خلسه‌گونه نمایش داده می‌شود. نیمه دوم، پس از استقرار شیکرها در نیویورک و آلبانی، کندتر و تأملی‌تر پیش می‌رود و به چالش‌های اجتماعی و مقاومت‌های بیرونی در برابر این جنبش می‌پردازد؛ از همکاری با بومیان و مستعمره‌نشینان ناراضی گرفته تا مواجهه خشونت‌آمیز با مخالفان.

فاستولد و کوربه، برخلاف اغلب بیوگرافی‌های تاریخی، تمرکز را بیشتر بر بستر جمعی و نیروی هم‌افزایی گروه می‌گذارند تا روان‌کاوی فردی شخصیت. نتیجه، روایتی‌ست که بیش از آنکه واکاوی یک «قهرمان» باشد، کالبدشکافی یک تجربه جمعی است.

یکی از شاخصه‌های برجسته فیلم، ترکیب همزمان تاریخ‌گرایی دقیق با زمان‌پریشی‌های هنرمندانه است. فیلمبرداری ویلیام رکسر بر روی نگاتیو ۳۵ میلی‌متری، تضاد زیبای فضای تیره و بسته منچستر با افق‌های باز و نورگیر دنیای نو را ثبت می‌کند. طراحی صحنه سام بیدر با دقتی قابل‌تحسین، از کلبه‌های کوچک و کارگاه‌های چوبی تا فضای آیینی شیکرها را بازآفرینی می‌کند.

موسیقی دنیل بلامبرگ، برگرفته و بازآرایی‌شده از سرودهای اصیل شیکرها، ستون فقرات احساسی فیلم است. استفاده از پرکاشن‌های فلزی، هم‌سرایی‌های پرشور و خطوط ملودیک ناهماهنگ، فضایی می‌آفریند که در مرز بین عبادت و اجرا قرار دارد. طراحی رقص سلیا رولسون-هال، با حرکات تند، لرزش‌های مداوم و فرم‌های گروهی، هم بازسازی تاریخی است و هم استعاره‌ای از شور جمعی، که گاه به شکل استعاری یادآور کنش جنسی سرکوب‌شده است.

آماندا سایفرد نقش‌آفرینی‌ای عمیق و چندلایه ارائه می‌دهد؛ او کاریزمای رهبری معنوی را با شکنندگی انسانی درمی‌آمیزد. نگاه نافذ و حرکات سنجیده‌اش نه‌تنها باور پیروانش، بلکه باور تماشاگر را نیز نسبت به صداقت ایمانش جلب می‌کند—حتی اگر خود مخاطب به مبانی عقیدتی او اعتقادی نداشته باشد.

کریستوفر ابوت در نقش ابراهام، تعادلی ظریف میان علاقه واقعی و سلطه‌جویی مردانه قرن هجدهم برقرار می‌کند. لوییس پولمن نیز به‌عنوان برادری وفادار و همراه، رابطه‌ای حسی و پرجزئیات را با شخصیت اصلی شکل می‌دهد. در کنار این‌ها، تومسین مک‌کنزی در نقش راوی و پیرو جوان آن لی، حضور روایی و تصویری مؤثری دارد.

«عهد آن لی» اثری‌ست که همزمان چندین لایه معنایی را دنبال می‌کند:

• ایمان و اتوپیا: فیلم نشان می‌دهد چگونه ایمان مذهبی می‌تواند به نیرویی خلاق برای ساخت جامعه‌ای جدید بدل شود، و در عین حال، چگونه همین ایدئال‌ها در برابر واقعیت‌های اجتماعی و سیاسی شکننده‌اند.
• جنسیت و اعتقاد: آن لی در نقش زن رهبر در فضایی مردسالار، با تعریفی رادیکال از رابطه جنسی، هم به چالش سنت‌های کلیسایی قدیم می‌رود و هم ناخواسته راه بقای جنبش خود را سد می‌کند.
• جمع و فرد: اثر، پیوند روحی و جسمی یک جامعه کوچک را در کنار ایستادگی فردی رهبرش می‌سنجد و نشان می‌دهد که حفظ «فیض» چگونه در گذر زمان دشوار می‌شود.

نقاط قوت

• جسارت فرمی در ترکیب موسیقی، رقص، و روایت تاریخی
• بازی چشمگیر آماندا سایفرد در یکی از پخته‌ترین نقش‌هایش
• طراحی تولید و فیلمبرداری در خدمت خلق فضایی واقعی و استعاری
• رویکرد متعادل میان احترام به ایمان و کاوش عقلانی در تناقضات آن

نقاط ضعف

• کندی ریتم در نیمه دوم که از شدت خلسه و برانگیختگی بخش اول می‌کاهد
• فاصله‌گذاری آگاهانه با روان‌شناسی شخصیت، که برای برخی تماشاگران ممکن است مانع همذات‌پنداری شود

«عهد آن لی» پرتره‌ای است به‌غایت سینمایی و موزون از زنی که ایمانش را به کنشی جمعی بدل کرد و میان زمین و آسمان، جایی برای خلق پردیسی موقت یافت. مونا فاستولد با ترکیب لحن حماسی، موسیقی آیینی و تصویرپردازی دقیق، روایتی نوآورانه ارائه می‌دهد که در اوج خود، همانند آیین‌های شیکرها، شکلی از جذبه جمعی را در سالن سینما زنده می‌کند.