کشف مواد شیمیایی تلفنهای هوشمند در مغز دلفینها
پژوهشگران در هنگکنگ هشدار میدهند که مواد سمی بهکاررفته در صفحهنمایش گوشیها و رایانهها، از طریق زنجیره غذایی وارد بدن دلفینها شده و حتی در مغز آنها تجمع یافته است؛ زنگ خطری جدی برای سلامت اقیانوسها و انسان.
دانشمندان چینی مستقر در هنگکنگ اعلام کردهاند که مواد شیمیایی سمیِ مرتبط با تلفنهای هوشمند در بافتهای بدن دلفینها و گرازماهیها (Porpoises) شناسایی شده است. این مواد که از صفحهنمایشهای دورریختهشده گوشیها آزاد میشوند، در مغز این پستانداران دریایی نیز یافت شدهاند.
در این مطالعه، پژوهشگران با بررسی بافت دلفینها و گرازماهیهای تلفشده، به وجود مونومرهای کریستال مایع مصنوعی (Synthetic Liquid Crystal Monomers – LCMs) پی بردند. این ترکیبات، اجزای کلیدی صفحهنمایش گوشیهای هوشمند و رایانهها هستند.
ردپای LCMها نهتنها در چربی زیرپوستی (Blubber) و عضلات، بلکه در مغز این جانوران نیز شناسایی شد.
به باور پژوهشگران، این مواد سمی از طریق زنجیره غذایی وارد بدن دلفینها شدهاند؛ به این صورت که:
- LCMها از زبالههای الکترونیکی (E-waste) و صفحهنمایشهای دورریختهشده به آبراهها نشت میکنند.
- ماهیها این آلایندهها را میبلعند.
- دلفینها و گرازماهیها با خوردن ماهیهای آلوده، LCMها را وارد جریان خون خود میکنند.
این فرآیند میتواند پیامدهای خطرناکی از جمله افزایش خطر سرطان داشته باشد.
پروفسور یوهه هه (Prof. Yuhe He) از دانشگاه سیتی هنگکنگ (City University of Hong Kong) و از نویسندگان این تحقیق گفت: «پژوهش ما نشان میدهد که LCMهای موجود در وسایل الکترونیکی روزمره فقط یک آلودگی ساده نیستند؛ آنها در مغز دلفینها و گرازماهیهای در معرض خطر انقراض تجمع مییابند. این یک زنگ بیدارباش است: مواد شیمیایی که دستگاههای ما را روشن نگه میدارند، اکنون به حیات دریایی نفوذ کردهاند و ما باید فوراً برای مدیریت زبالههای الکترونیکی اقدام کنیم تا از سلامت اقیانوسها و در نهایت خودمان محافظت شود.»
اگرچه LCMها در دهه گذشته تا حد زیادی از لوازم الکترونیکی جدید خانگی حذف شدهاند، اما پژوهشگران تأکید میکنند که:
- «حجم عظیمی از فناوریهای قدیمیِ حاوی LCM هنوز در گردش است.»
- مهمتر از آن، مقادیر بسیار زیادی از این تجهیزات در محلهای دفن زباله و مراکز غیررسمی بازیافت زباله الکترونیکی در سراسر جهان رها شدهاند.
با نشت تدریجی این مواد به آبها، یک «آلودگی میراثیِ نوظهور» شکل گرفته است؛ مشکلی که حتی پس از توقف تولید، همچنان ادامه مییابد.
پیش از این، مطالعاتی وجود LCMها را در ماهیها و بیمهرگان گزارش کرده بودند، اما پژوهشگران هنگکنگی نخستین کسانی هستند که اثر این مواد را در دلفینها بررسی کردهاند.
فعالان حفاظت از دلفینها هشدار میدهند که این پستانداران در نوعی «سوپ سمی» از مواد شیمیایی ساخته دست بشر—از جمله مواد شیمیایی ماندگار یا «همیشگی» —زندگی میکنند. این مواد با حرکت در زنجیره غذایی تجمع زیستی پیدا میکنند و میتوانند باعث:
- سرطان
- سرکوب سیستم ایمنی
- نقصهای مادرزادی
- و مردهزایی
در دلفینها شوند.
سونیا آیزفلد پیرانتونیو (Sonja Eisfeld Pierantonio)، مسئول آلودگی در سازمان حفاظت از نهنگها و دلفینها (Whale and Dolphin Conservation)، گفت: «این یافته بهشدت نگرانکننده است و نشان میدهد شاید شاهد ظهور یک آلاینده پایدار و تجمعپذیر جدید در شبکههای غذایی دریایی باشیم.»
او افزود: «نهنگها و دلفینها نقش حیاتی در سالم نگهداشتن اقیانوسها دارند؛ آنها مواد مغذی را در مسیرهای مهاجرت خود جابهجا و در چرخههای زیستی توزیع میکنند. سیاره ما به اقیانوسی سالم نیاز دارد و این یعنی باید نهنگها و دلفینهای بیشتری داشته باشیم، نه کمتر. همچنین دولتها باید مقررات سختگیرانهتر، ارزیابیهای ایمنی بهتر و سازوکارهای کنترلی مؤثرتری را برای جلوگیری از ورود این مواد کشنده به دریاها اجرا کنند.»
این مطالعه در مجله علمی معتبر ACS Environmental Science & Technology منتشر شده و توجه جامعه علمی را به یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده زبالههای الکترونیکی جلب کرده است؛ پیامدی که نهتنها حیات دریایی، بلکه سلامت انسان را نیز در درازمدت تهدید میکند.
در مجموع، این یافتهها نشان میدهد که اثر فناوریهای روزمره ما، حتی پس از کنار گذاشتهشدن، میتواند راه خود را به عمیقترین لایههای طبیعت—و حتی مغز دلفینها—باز کند.
