میلچو مانچفسکی با مستند «Good People» صدای بازماندگان آتشسوزی کوچانی میشود
میلچو مانچفسکی (Milcho Manchevski)، فیلمساز مقدونیهای و برنده شیر طلایی ونیز برای «Before the Rain»، پس از بیش از سه دهه فعالیت سینمایی نخستین مستند بلند خود را ساخته است. «Good People» که در بخش مسابقه مستند جشنواره فیلم سارایوو نخستین نمایش جهانیاش را تجربه میکند، به بازماندگان آتشسوزی مرگبار یک کلوب شبانه در شهر کوچانی مقدونیه شمالی میپردازد.
در ۱۶ مارس ۲۰۲۵، جرقههای آتشبازی داخل سالن به سقف کلوب «پالس» در کوچانی برخورد کرد و آتشی با سرعتی بسیار زیاد گسترش یافت. در این حادثه ۶۳ نفر جان باختند و ۱۹۳ نفر دیگر مجروح شدند. تحقیقات بعدی نشان داد این کلوب بدون مجوز فعالیت میکرده و چندین استاندارد ایمنی، از جمله تعداد ناکافی خروجی اضطراری و وجود تنها یک کپسول آتشنشانی، در آن رعایت نشده بود. این رخداد مرگبارترین آتشسوزی تاریخ مقدونیه شمالی به شمار میرود و پس از آن، بازرسی گستردهای از مکانهای تفریحی در سراسر کشور انجام شد که به تعطیلی دهها محل منجر شد.
مانچفسکی که فیلم «Good People» را تنها یک ماه پس از فاجعه آغاز کرده، میگوید هدفش این بوده که به بازماندگان فرصتی برای بیان تجربهشان بدهد. او گفت: «تجربهها و افکار آنها باید ثبت میشد و برای نسلهای آینده به یک روایت صادقانه شکل میداد. ما فقط یک ماه پس از این فاجعه فیلمبرداری را شروع کردیم.»
این کارگردان توضیح داد که فضای رسانهای پس از حادثه، با وجود حجم بالای پوشش خبری، کمتر مجال شنیدن روایت بیواسطه قربانیان را فراهم میکرد: «در رسانهها سروصدای زیادی وجود داشت، اما بخش بسیار کمی از آن به تجربهها، احساسات و افکار پالایشنشده خود قربانیان مربوط میشد.» او همچنین معتقد است این تراژدی خیلی زود به موضوعی سیاسی تبدیل شد؛ اتفاقی که پس از طرح ادعاهایی درباره فساد و رشوه در روند صدور مجوز کلوب و برگزاری اعتراضهای ضدفساد در سطح کشور شدت گرفت.
اگرچه «Good People» نخستین مستند بلند مانچفسکی محسوب میشود، او پیش از این نیز در فیلم تجربی «Mothers» محصول ۲۰۱۰، که در جشنوارههای تورنتو و برلین نمایش داده شد، به مرز میان داستان و مستند نزدیک شده بود. او درباره نگاهش به این قالب گفت: «بهطور کلی، با ارائه پرطمطراقی که برخی مستندها دارند کمی مشکل دارم.» مانچفسکی با اشاره به استفاده از «موسیقی احساساتی، نریشن هدایتکننده و حجم زیادی از نماهای جانبیِ غروبهای زیبا»، این شیوهها را تکنیکهایی بالقوه برای دستکاری احساس مخاطب دانست.
به همین دلیل، او «Good People» را اثری «بسیار زاهدانه، سختگیرانه و مینیمال» ساخته است تا از وسوسه تأثیرگذاری تصنعی دور بماند. همه گفتوگوها مقابل پسزمینهای سیاه ضبط شدهاند، بازماندگان لباسهای تیره بر تن دارند و هیچ تصویر آرشیوی از خود حادثه در فیلم استفاده نشده است. مانچفسکی گفت: «میخواهیم مخاطب را روبهروی حرفها و چهرههای آنها قرار دهیم؛ مستقیم و تا جای ممکن بدون واسطه. وظیفه ما این بود که مزاحم نباشیم. خویشتنداری، واژه کلیدی این فیلم است و رسیدن به آن، بهطرز غافلگیرکنندهای تلاش زیادی میخواهد.»
مانچفسکی همچنین مدعی است که برای ساخت این مستند ناچار بوده پنهانی کار کند، زیرا به گفته او از سوی آژانس فیلم مقدونیه از فعالیت محروم شده بود. او گفت: «آنها همه فیلمهایم را متوقف کردند؛ موضوعی که از جمله توسط سازمانهای ویسلبلوئینگ اینترنشنال و شفافیت بینالملل مستند شده است.» او افزود که این شرایط باعث شد تمام هزینههای «Good People» را شخصاً تأمین کند و تأکید کرد: «تمام درآمد این فیلم به بازماندگان کوچانی خواهد رسید.»
نمایش جهانی فیلم در جشنواره سارایوو برای مانچفسکی معنای ویژهای دارد، زیرا این جشنواره از زمان نمایش «Before the Rain» در مسیر حرفهای او حضور داشته است. او به یاد آورد که فیلمش در نخستین دوره جشنواره، در سال ۱۹۹۵ و در حالی که جنگ بوسنی همچنان ادامه داشت و سارایوو در محاصره بود، انتخاب شد. مانچفسکی گفت: «وقفهای موقت در درگیریها ایجاد شده بود و ما با یک خودروی زرهی سازمان ملل وارد سارایوو شدیم. تجربهای غمگین و تقریباً عرفانی بود. تماشاگران فیلمی را دیدند که به مبارزه و جنگ بوسنی اشاره داشت. برای من، شاید احساسیترین نمایش فیلم پس از اکران ونیز بود؛ نمایشی که شیر طلایی و در نهایت نامزدی اسکار را برای فیلم به همراه آورد. بازگشتن پس از بیش از ۳۰ سال به جشنوارهای شکوفا و شهری که در حال التیام است، حس خوبی دارد.»
این فیلمساز همزمان روی پروژه داستانی دیگری با عنوان «Sister Brother Manhole Cover» نیز کار کرده است؛ فیلمی که به گفته او بهزودی در یک جشنواره مهم نمایش داده میشود. مانچفسکی این اثر را «کمدی سیاهی درباره ثروتمندان و فقرا، درباره جستوجوی عشق و خانواده در حاشیه جامعه» توصیف کرد.
او مدعی است پس از گزارش فساد، رقابتهای از پیش تعیینشده و تعارض منافع در آژانس فیلم مقدونیه در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲، با محدودیتهایی در کار روبهرو شده، اما در نهایت در دو پرونده قضایی علیه این نهاد پیروز شده است. مانچفسکی گفت: «وقتی سدشان شکست، نه یک فیلم، بلکه دو فیلم را همزمان ساختم.» «Sister Brother Manhole Cover» که تولید مشترک مقدونیه، بلغارستان، صربستان، آلبانی، ایتالیا و بریتانیاست، اکنون آماده نمایش است و شرکت کوکسینل فیلم سیلز (Coccinelle Film Sales) در رم مسئولیت فروش بینالمللی آن را بر عهده دارد.
