کریستوفر نولان نتوانست یکی از قدیمیترین شوخیهای «The Odyssey» را وارد فیلمش کند
اگر بخواهیم از ویژگیهای شناختهشده فیلمهای کریستوفر نولان حرف بزنیم، احتمالا «شوخطبعی» آخرین چیزی است که به ذهن میرسد. آثار او بیشتر با حالوهوای جدی، پرتنش، سینمایی و پرابهتشان شناخته میشوند؛ هرچند گاهی رگههایی از طنز خشک و بریتانیایی هم در آنها دیده میشود. با این حال، نولان در اقتباس تازهاش از «The Odyssey» تلاش کرده بود یکی از مشهورترین شوخیهای متن هومر را وارد فیلم کند؛ تلاشی که در نهایت به نتیجه نرسید.
این شوخی، در واقع یکی از قدیمیترین بازیهای زبانی شناختهشده در سنت ادبی غرب به حساب میآید؛ لطیفهای نزدیک به ۳ هزار ساله که در متن اصلی «The Odyssey» آمده است.
نولان در گفتوگویی با برنامه «The Daily Show» توضیح داد که این شوخی را میشناسد و حتی برای گنجاندن آن در فیلمش تلاش هم کرده، اما مشکل اصلی ترجمه و انتقال بازی زبانی بوده است. جان استوارت در این مصاحبه گفت یکی از نویسندگان برنامه که متن یونانی اصلی را مطالعه کرده، بعد از تماشای فیلم از حذف این شوخی ناراحت بوده است. نولان هم در پاسخ، با همان لحن خشک همیشگیاش گفته که میفهمد موضوع چیست، اما چون این لحظه یک جناس یا بازی کلامی است، انتقال آن در ترجمه بسیار سخت بوده و عملا نتوانسته آن را به شکلی کاربردی وارد فیلم کند.
منظور از این شوخی، همان صحنه معروف اودیسئوس و سیکلوپ است. در روایت هومر، اودیسئوس که در فیلم نولان مت دیمون نقشش را بازی میکند، در غار سیکلوپ گرفتار میشود. او برای فریب دادن این موجود، خودش را با نام «Nobody» (هیچکس) معرفی میکند؛ واژهای که در یونانی «Outis» است. بعدتر، وقتی اودیسئوس چوبی را در چشم سیکلوپ فرو میکند، سیکلوپ از درد فریاد میزند و دیگر سیکلوپها برای کمک میآیند. آنها میپرسند چه کسی به او حمله کرده و او جواب میدهد: «Nobody» (هیچکس). در نتیجه، دیگران تصور میکنند هیچکس به او حمله نکرده و او را تنها میگذارند. همین فریب زبانی، مثل ترفند اسب تروا، بعدا نتیجه خودش را نشان میدهد.
در متن اصلی حتی لایههای بیشتری از بازی با کلمات هم وجود دارد، اما برای درک کامل آنها باید وارد جزئیات زبان یونانی باستان شد؛ موضوعی که طبیعی است در یک اقتباس سینمایی انگلیسیزبان بهسادگی قابل انتقال نباشد.
نولان در همین گفتوگو درباره یکی دیگر از تصمیمهای مهمش هم صحبت کرد؛ یعنی نحوه نمایش اسب تروا. او توضیح داد که این بخش در فیلمش با تصویر کلاسیک و رایج تفاوت دارد و اسب چوبی را نه بیرون دروازههای تروا روی چرخها، بلکه بهصورت نیمهفرورفته در شنهای ساحل نشان میدهد؛ تصویری که در تریلر هم دیده شده است.
او گفت زمانی برای کارگردانی فیلم «Troy» که دیوید بنیاف براساس «The Iliad» نوشته بود، برای مدتی در نظر گرفته شده بود و همان زمان این ایده به ذهنش رسید که اسب تروا نیمهمدفون در شن باشد؛ طوری که انگار ممکن است بهزودی با امواج نابود یا با خود برده شود. از نگاه نولان، چنین تصویری باعث میشود وقتی ترواییها اسب را پیدا میکنند، کمتر شبیه یک نقشه آشکار به نظر برسد، چون دیگر چرخ ندارد و انگار اصلا برای بردن به داخل شهر ساخته نشده است. او گفت این تصویر سالها در ذهنش مانده و بعدا به یکی از ایدههای کلیدی «The Odyssey» تبدیل شده است.
به گفته نولان، اصل راهنمای او و تیم فیلم این بوده که هر سکانس را طوری طراحی کنند که تماشاگر بتواند آن را باور کند و با سفر داستان همراه شود. جان استوارت هم در واکنشی شوخطبعانه گفته که انگار هومر در برابر نولان حرفی برای گفتن ندارد.
فیلم «The Odyssey» داستان قهرمان یونانی اودیسئوس را روایت میکند؛ مردی که پس از جنگ تروا، سفری طولانی و خطرناک را برای بازگشت به پادشاهیاش در ایتاکا آغاز میکند؛ جایی که همسرش پنلوپه با بازی ان هتوی، پسرش تلماخوس با بازی تام هالند و خدمتکار وفادارش اومائوس با بازی جان لگویزمائو در انتظار او هستند. در طول مسیر، او با چهرههای اسطورهای مختلفی از جمله سیرسه با بازی سامانتا مورتون و کالیپسو با بازی شارلیز ترون روبهرو میشود، در حالی که پنلوپه همزمان با خواستگار خطرناکی به نام آنتینوس با بازی رابرت پتینسون مواجه است.
«The Odyssey» از همین هفته روی پرده میرود.
