امیلی واتسون در سارایوو؛ بازگشت به جشنوارهای که از دل جنگ قد کشید
بازیگر نامزد دو اسکار با دریافت جایزه قلب افتخاری و ریاست هیئت داوران بخش فیلم بلند جشنواره سارایوو، از پیوند عاطفی سیسالهاش با این رویداد و نقش سینما در ترمیم یک منطقه گفت.
امیلی واتسون، بازیگر برجسته بریتانیایی، امسال در جشنواره فیلم سارایوو حضوری متفاوت و عمیق دارد؛ او هم رئیس هیئت داوران مسابقه فیلمهای بلند است و هم جایزه «قلب افتخاری» جشنواره را دریافت کرده؛ افتخاری که برای واتسون، بیش از هر چیز یادآور دوستی دیرینهاش با شهری است که تازه از محاصره جنگی بیرون آمده بود.
واتسون نخستینبار در دومین دوره جشنواره فیلم سارایوو، در سال ۱۹۹۶، به پایتخت بوسنی و هرزگوین رفت؛ تنها یک سال پس از پایان محاصره سارایوو. او آن زمان همراه فیلم «شکستن امواج» (Breaking the Waves) ساخته لارس فون تریه در جشنواره حاضر شد؛ درامی که واتسون و استلان اسکارشگورد در آن نقش زوجی متأهل در اسکاتلند دهه ۱۹۷۰ را بازی میکردند و برای واتسون نخستین نامزدی اسکار را به ارمغان آورد.
این فیلم در همان دوره دوم برنده جایزه جشنواره شد؛ زمانی که سارایوو هنوز تمرکز ویژه امروزش بر سینمای منطقه را نداشت. یووان ماریانوویچ، مدیر جشنواره، درباره انتخاب واتسون برای این تقدیر گفته است: «او با “شکستن امواج” دل ما را به دست آورد و بعد هم بارها به سارایوو برگشت. این لحظه واقعاً احساسی است.»
ده سال پس از نخستین حضورش، واتسون در سال ۲۰۰۶ با دختر ششماههاش به سارایوو بازگشت. همان دختر که امروز ۲۰ ساله است، این بار نیز مادرش را همراهی میکند. واتسون حضور فرزندانش در نمایش مرور آثارش و تماشای دوباره «شکستن امواج» را تجربهای «غریب و تکاندهنده» توصیف کرده است.
او بهویژه از دیدن دوباره کاترین کارتلیج، همبازیاش در فیلم، روی پرده سخن گفت؛ بازیگری که در سال ۲۰۰۲ درگذشت. جشنواره سارایوو پس از مرگ کارتلیج، بورسیهای برای فیلمسازی به نام او راهاندازی کرد و واتسون نیز هنگام دریافت قلب افتخاری، جایزهاش را به یاد این بازیگر تقدیم کرد. پیام ویدیویی استلان اسکارشگورد نیز بر شدت احساسات آن شب افزود؛ تا جایی که واتسون با لبخند گفت: «کاملاً بههم ریخته بودم؛ بگذارید همینطور بگویم.»
بازیگر فیلمهای «هیلاری و جکی» (Hilary and Jackie)، «عشقِ مدهوش» (Punch-Drunk Love) و «هملت» (Hamnet)، معتقد است سارایوو بهترین مکان برای آشنا کردن نسل جوان با مفهوم واقعی سینماست. او فضای این جشنواره را برآمده از «مقاومت و بقا» میداند و با طعنهای ملایم به حالوهوای تجاری برخی رویدادهای سینمایی، میگوید در سارایوو حس خالصتری جریان دارد؛ حسی که بیشتر به صلح، امید و شکوفایی فرهنگی متصل است تا بازیهای پرزرقوبرق بازار فیلم.
واتسون که برای دومین بار در کارنامهاش ریاست یک هیئت داوران جشنواره را بر عهده گرفته، از همراهی با اعضای دیگر داوری رضایت دارد؛ متیس وُوتر نول، آتینا ریچل تسانگاری، ایگور بزینوویچ و سارا کلیموسکا. این گروه باید میان فیلمهای حاضر در رقابت، از جمله «هر بار» (Everytime) ساخته ساندرا وولنر، «تو به اینجا تعلق نداری» (You Don’t Belong Here) از فلورین شربان و «اسکیتبرد برای دخترها نیست» (Skateboarding Is Not for Girls) ساخته دینا دوما، برگزیدگان را انتخاب کنند.
برای واتسون، اهمیت اصلی سارایوو در پافشاریاش بر سینمای منطقه بالکان است؛ فیلمهایی که برای تسخیر بازار جهانی یا راهاندازی کارزارهای عظیم تبلیغاتی ساخته نمیشوند، بلکه با مردم همان منطقه گفتوگو میکنند. او میگوید مردم این منطقه فیلمها را میبینند، دربارهشان حرف میزنند و رسانهها نیز به آنها توجه میکنند؛ چرخهای فرهنگی که به سینما معنایی اجتماعی و زنده میبخشد.
او همچنین به تأثیر جشنواره بر اقتصاد و گردشگری سارایوو اشاره کرده و آن را رویدادی مهم برای مردم بوسنی و هرزگوین و کشورهای اطراف دانسته است. با این همه، تصویری که بیش از همه در ذهن واتسون از نخستین سفرهایش باقی مانده، دیوارهای سوراخسوراخشده از گلوله و نشانههای تازه جنگ است. او یادآوری میکند که در سفر سال ۲۰۰۶، بسیاری از داوطلبان جوان جشنواره کودکانی بودند که دوران محاصره را پشت سر گذاشته بودند؛ تجربهای که اثرش بر سلامت و زندگی آنها عمیق و انکارناپذیر بود.
جشنواره فیلم سارایوو ۲۰۲۶ از ۱۴ تا ۲۱ اوت برگزار میشود. حضور امیلی واتسون در این دوره، فقط بزرگداشت یک ستاره بینالمللی نیست؛ ادای احترام به رابطهای است که میان یک بازیگر، یک فیلم و شهری شکل گرفت که سینما را نه صرفاً تفریح، بلکه بخشی از زبان ایستادگی و درمان خود ساخت.
