وقتی جنیفر لوپز (Jennifer Lopez) و بن افلک (Ben Affleck) برای اولین بار در سال ۲۰۰۲ نامزد شدند، افلک حلقهای فوقالعاده گرانقیمت به او هدیه داد؛ حلقهای ساختهشده توسط جواهرساز لوکس هری وینستون (Harry Winston) با یک الماس صورتی ۶٫۱ قیراطی که گفته میشد تا ۲٫۵ میلیون دلار ارزش دارد.
اما این زوج مشهور در سال ۲۰۰۴ بدون ازدواج از هم جدا شدند و لوپز اعلام کرد که قصد دارد حلقه را «بیسروصدا» به افلک بازگرداند.
اینکه آیا واقعاً چنین کاری انجام شد یا نه، چندان روشن نیست؛ اما سوال مهمتر این است: آیا لوپز از نظر قانونی حق داشت حلقه را نگه دارد؟ و بهطور کلی، اگر نامزدی به ازدواج ختم نشود، حلقه نامزدی مال چه کسی است؟
این پرسش فقط مخصوص ستارههای هالیوود نیست. تخمین زده میشود حدود یکپنجم نامزدیها به جدایی ختم میشوند. بنابراین پاسخ این سوال میتواند برای هر کسی که نامزد است، ازدواج کرده یا حتی به ازدواج فکر میکند، اهمیت داشته باشد.
پیش از هر چیزی باید توضیح داد که این مطلب بیشتر با ساختار قانونی و اجتماعی فضای آمریکا آماده شده و پیش از ادامه اگر کنجکاوید در ایران چگونه هست باید گفت؛ در بیشتر مناطق ایران، حلقه و هدایای نامزدی به طرفی که برهمزننده نیست تعلق میگیرد. یعنی اگر مرد بهم بزند، حلقه مال زن میماند و اگر زن بهم بزند، حلقه برگردانده میشود.
با این حال در بخشهای سنتیتر ایران حلقه و طلاجات همیشه متعلق به زن است چون به عنوان «هدیه» تلقی میشود و در برخی خانوادههای سنتی، برگرداندن حلقه را بیاحترامی میدانند.
طبق قانون مدنی ایران، هدایای نامزدی قابل استرداد است – اگر نامزدی بهم بخورد، هر یک از طرفین میتواند هدایایی که به طرف مقابل داده را پس بگیرد. شرط استرداد: هدایا باید موجود باشد؛ اگر تلف شده باشد اوضاع فرق دارد. اگر بدون تقصیر تلف شده، قابل مطالبه نیست ولی اگر با تقصیر تلف شده، میتوان قیمت آن را مطالبه کرد. فرقی نمیکند چه کسی بهم زده – قانون ایران برخلاف عرف، حق استرداد را به هر دو طرف میدهد.
خوب حالا به اصل مقاله و این رسم در آمریکای شمالی میپردازیم:
حلقه نامزدی؛ سنتی نسبتاً جدید
برخلاف تصور عمومی، حلقه نامزدی تا حدود ۱۰۰ سال پیش چندان رایج نبود. هرچند گفته میشود نخستین حلقه نامزدی الماس را ماکسیمیلیان اول اتریش (Maximilian of Austria) در سال ۱۳۷۷ میلادی به ماری بورگوندی (Mary of Burgundy) هدیه داد، اما این رسم تا قرن بیستم فراگیر نشد.
در ایالات متحده، پس از پایان رکود بزرگ اقتصادی، یک کمپین تبلیغاتی هوشمندانه باعث شد بازار حلقههای نامزدی الماس بهشدت رونق بگیرد. در سال ۱۹۴۰ فقط ۱۰ درصد عروسها حلقه الماس داشتند، اما این رقم تا سال ۱۹۹۰ به ۸۰ درصد رسید.
باور رایجی که میگفت حلقه باید معادل سه ماه حقوق مرد باشد، به افزایش قیمت و اهمیت نمادین این حلقهها بین سالهای ۱۹۳۵ تا ۱۹۶۵ کمک زیادی کرد.
دامادهای ناکام و حذف «دعوی نقض وعده ازدواج»
مارگارت برینیگ (Margaret Brinig)، استاد حقوق، نشان داده که تغییرات قانونی مهمی همزمان با رواج حلقههای نامزدی رخ داده است. یکی از مهمترین این تغییرات، حذف دعاوی موسوم به «نقض وعده ازدواج» (Breach of Promise) بود؛ شکایتی که در گذشته، پس از بههمخوردن نامزدی مطرح میشد.
با حذف این نوع دعاوی در اواسط قرن بیستم، این رویه شکل گرفت که زن میتوانست حلقه را نگه دارد حتی اگر ازدواجی صورت نگیرد.
برینیگ معتقد است این مسئله گاهی بهعنوان نوعی جبران خسارت اجتماعی در نظر گرفته میشد؛ بهویژه در دورانی که از دست دادن بکارت پیش از ازدواج میتوانست برای زنان تبعات سنگینی داشته باشد.
نامزدی بدون تقصیر؟
در نیمه دوم قرن بیستم، قوانین طلاق در آمریکا تغییر کرد و مفهوم طلاق بدون تقصیر (No-fault Divorce) شکل گرفت؛ یعنی دیگر لازم نبود یکی از طرفین ثابت کند طرف مقابل خیانت کرده یا رفتار خشونتآمیز داشته است.
به گفته ربکا توشنِت (Rebecca Tushnet)، استاد حقوق، بسیاری از دادگاهها همین منطق «بدون تقصیر» را به نامزدیهای بههمخورده هم تعمیم دادهاند. در این چارچوب، مهم نیست چه کسی نامزدی را به هم زده یا چرا.
برای مثال، در یک رأی دادگاه عالی پنسیلوانیا در سال ۱۹۹۷، قضات اعلام کردند که هدیه حلقه نامزدی مشروط به انجام ازدواج است و اگر ازدواجی صورت نگیرد، حلقه باید بازگردانده شود؛ حتی در پروندهای که مرد دو بار نامزدی را خودش به هم زده بود.
دادگاههای ایالتهایی مانند آیووا (Iowa)، میشیگان (Michigan)، مینهسوتا (Minnesota) و میسیسیپی (Mississippi) نیز احکام مشابهی صادر کردهاند.
قوانین متفاوت؛ سرنوشتهای متفاوت
اما قوانین در همه جا یکسان نیستند. دیوان عالی مونتانا (Montana Supreme Court) در سال ۲۰۰۲ حکم داد که یک زن میتواند حلقه نامزدی را پس از جدایی نگه دارد. این دادگاه تأکید کرد که زنان معمولاً بخش عمده هزینههای پیش از ازدواج را متحمل میشوند و مشروطدانستن حلقه به ازدواج میتواند تبعیض جنسیتی را تقویت کند.
در تگزاس (Texas) نیز دادگاهی در سال بعد حکم داد مردی که خودش نامزدی را به هم زده، حق پسگرفتن حلقه را ندارد.
در مقابل، در کالیفرنیا (California)، قانونی که در سال ۱۹۳۹ تصویب شده میگوید اگر نامزدی با رضایت دوطرفه به هم بخورد یا کسی که حلقه را دریافت کرده آغازگر جدایی باشد، حلقه باید بازگردانده شود.
در هر ایالتی، اگر فردی که از نظر قانونی موظف به بازگرداندن حلقه است این کار را نکند، ممکن است مجبور به پرداخت خسارت مالی شود؛ مسئلهای که در صورت گمشدن، دزدیدهشدن یا عمداً دور انداختن حلقه میتواند دردسرساز شود.
پیامدهای مالیاتی
اگر یکی از طرفین پس از جدایی حلقه را نگه دارد، ممکن است موضوع مالیات بر هدیه (Gift Tax) مطرح شود؛ البته فقط در صورتی که ارزش حلقه بیش از ۱۷ هزار دلار باشد (طبق قوانین سال ۲۰۲۳ آمریکا).
هر فرد میتواند سالانه تا ۱۷ هزار دلار به هر شخص دیگری هدیه بدهد بدون آنکه مالیاتی پرداخت کند. هدیههای بیش از این مبلغ باید به سازمان امور مالیاتی آمریکا (Internal Revenue Service – IRS) گزارش شوند.
همچنین هر فرد در طول عمر خود (یا پس از مرگ از طریق وصیتنامه) میتواند تا ۱۲٫۹۲ میلیون دلار هدیه بدهد بدون پیامد مالیاتی. اما هدیههای بالاتر از ۱۷ هزار دلار از این سقف کم میشوند.
برنامهریزی قبل از نامزدی
اولین توصیه ساده اما مهم: حلقه را بیمه کنید، چه الماس باشد چه سنگ قیمتی دیگر.
علاوه بر این، زوجهای نامزد میتوانند قرارداد مکتوب تنظیم کنند و از پیش مشخص کنند که در صورت جدایی، حلقه به چه کسی تعلق میگیرد. دادگاهها معمولاً چنین توافقنامههایی را به رسمیت میشناسند، بهویژه اگر حلقه ارزش مالی یا احساسی بالایی داشته باشد.
البته بدیهی است که در لحظههای عاشقانه و زانو زدن برای خواستگاری، کمتر کسی به فکر کاغذبازی حقوقی میافتد؛ و در عمل هم تصمیم افراد درباره سرنوشت حلقه، همیشه صرفاً تابع قانون نیست.
دعواهای حقوقی؛ کمتر از آنچه فکر میکنید
جالب است بدانید که پروندههای حقوقی درباره حلقه نامزدی نسبتاً کم هستند. حتی بن افلک هم هرگز برای پسگرفتن حلقه از جنیفر لوپز شکایت نکرد.
اگر او در سال ۲۰۰۴ در کالیفرنیا چنین کاری میکرد، ممکن بود برنده شود؛ اما نتیجه کاملاً به این بستگی داشت که نامزدی چگونه و توسط چه کسی به هم خورده بود.
در هر صورت، این داستان پایان خوشی داشت: افلک و لوپز در سال ۲۰۲۱ دوباره با هم نامزد شدند و در ۲۰۲۲ ازدواج کردند. حلقه دوم، یک الماس سبز نادر ۸٫۵ قیراطی با دو الماس سفید کناری به شکل برش تریلیون بود که گفته میشود ۵ میلیون دلار ارزش دارد. هرچند این نامزدی هم به پایان رسید و دوباره جدا شدند.
در نهایت باید گفت، اینکه پس از بههمخوردن نامزدی، حلقه نامزدی مال چه کسی است، به قانون محل زندگی، نحوه جدایی، توافقهای قبلی و حتی مسائل مالیاتی بستگی دارد. حلقه نامزدی فقط نماد عشق نیست؛ بلکه میتواند یک دارایی ارزشمند با پیامدهای حقوقی و اقتصادی جدی باشد.
