دو جایزه، دو مراسم و گاهی دو برنده متفاوت؛ طبیعی است که هواداران فوتبال بپرسند: توپ طلا و FIFA The Best (دِ بست فیفا/بهترین‌های فیفا) چه فرقی دارند و کدام معتبرتر است؟
هر دو جایزه برای تقدیر از بهترین‌های فوتبال اهدا می‌شوند، اما برگزارکننده، ترکیب رأی‌دهندگان و بازه ارزیابی آن‌ها یکسان نیست. یک نکته مهم هم وجود دارد: برخلاف توضیحی که هنوز زیاد تکرار می‌شود، توپ طلا دیگر بر اساس عملکرد بازیکنان در سال تقویمی اهدا نمی‌شود.
توپ طلا؛ جایزه‌ای با قدمت نزدیک به هفت دهه
توپ طلا یا Ballon d’Or در سال ۱۹۵۶ به ابتکار مجله فرانسوی فرانس فوتبال شکل گرفت. نخستین برنده آن استنلی متیوز، ستاره انگلیسی بلکپول، بود.
این جایزه در ابتدا فقط به بازیکنان اروپایی تعلق می‌گرفت. در سال ۱۹۹۵، بازیکنان غیراروپایی شاغل در باشگاه‌های اروپایی نیز امکان دریافت آن را پیدا کردند و از سال ۲۰۰۷، دامنه انتخاب به بازیکنان سراسر جهان گسترش یافت.
از سال ۲۰۲۴، یوفا در برگزاری مراسم توپ طلا با گروه رسانه‌ای مالک فرانس فوتبال همکاری می‌کند؛ بااین‌حال، مدیریت نظام رأی‌گیری و استقلال انتخاب برندگان همچنان بر عهده فرانس فوتبال است.
چه کسانی به توپ طلا رأی می‌دهند؟
برنده توپ طلای مردان با رأی روزنامه‌نگاران تخصصی فوتبال انتخاب می‌شود. طبق مقررات دوره‌های اخیر، از هر یک از ۱۰۰ کشور برتر رده‌بندی فیفا، یک روزنامه‌نگار در هیئت رأی‌دهندگان حضور دارد. برای توپ طلای زنان، این دامنه به ۵۰ کشور برتر محدود است.
بنابراین، برخلاف The Best، کاپیتان‌ها، سرمربیان تیم‌های ملی و هواداران مستقیماً در انتخاب برنده توپ طلا سهم ندارند.
توپ طلا عملکرد کدام دوره را بررسی می‌کند؟
تا پیش از تغییر مقررات در سال ۲۰۲۲، مبنای ارزیابی توپ طلا سال تقویمی بود؛ یعنی عملکرد بازیکن از ژانویه تا دسامبر.
اما از آن زمان، فصل فوتبالی جای سال تقویمی را گرفت. به همین دلیل، توضیح قدیمی «توپ طلا برای بهترین بازیکن سال تقویمی است» دیگر دقیق نیست.
معیارهای اصلی انتخاب نیز شامل این موارد است:
- عملکرد فردی و تأثیر تعیین‌کننده بازیکن؛
- عملکرد و دستاوردهای تیمی؛
- رفتار ورزشی و بازی جوانمردانه.
FIFA The Best؛ جایزه‌ای با چهار گروه رأی‌دهنده
The Best FIFA Football Awards مجموعه جوایزی است که فیفا با نام و ساختار فعلی از سال ۲۰۱۶ معرفی کرد. البته سابقه انتخاب بهترین بازیکن جهان توسط فیفا به جایزه‌ای برمی‌گردد که از سال ۱۹۹۱ اهدا می‌شد.
تفاوت اصلی The Best با توپ طلا، در انتخاب بهترین بازیکن مرد و زن، ترکیب رأی‌دهندگان است. چهار گروه در این انتخاب سهم دارند:
۱. سرمربیان تیم‌های ملی
۲. کاپیتان‌های تیم‌های ملی
۳. روزنامه‌نگاران منتخب
۴. هواداران از طریق رأی‌گیری عمومی
سهم هر گروه از نتیجه نهایی ۲۵ درصد است. یعنی تعداد بالای رأی هواداران باعث نمی‌شود سهم آن‌ها از وزن تعیین‌شده بیشتر شود.
این ساختار، نگاه افراد داخل زمین، مربیان، رسانه‌ها و تماشاگران را در کنار هم قرار می‌دهد؛ هرچند ممکن است نتیجه آن با انتخاب روزنامه‌نگاران توپ طلا متفاوت باشد.
آیا The Best همیشه بر اساس یک فصل کامل اهدا می‌شود؟
نه لزوماً. فیفا برای هر دوره، بازه واجد شرایط بودن را با تاریخ شروع و پایان مشخص اعلام می‌کند. این بازه ممکن است به یک فصل فوتبالی نزدیک باشد، اما همیشه دقیقاً با فصل باشگاهی یا سال تقویمی منطبق نیست.
پس برای مقایسه دو برنده، باید مقررات همان دوره را دید؛ نه اینکه صرفاً گفت یکی «جایزه سال» و دیگری «جایزه فصل» است.
تفاوت توپ طلا و The Best در یک نگاه
| موضوع | توپ طلا | FIFA The Best |
|---|---|---|
| نهاد اصلی انتخاب‌کننده | فرانس فوتبال | فیفا |
| آغاز جایزه با نام فعلی | ۱۹۵۶ | ۲۰۱۶ |
| رأی‌دهندگان بهترین بازیکن | روزنامه‌نگاران منتخب | مربیان، کاپیتان‌ها، روزنامه‌نگاران و هواداران |
| سهم مستقیم هواداران | ندارد | ۲۵ درصد |
| بازه ارزیابی | از ۲۰۲۲، فصل فوتبالی | بازه مشخص اعلام‌شده برای هر دوره |
| ویژگی متمایز | قدمت و جایگاه تاریخی | مشارکت چهار گروه متفاوت در رأی‌گیری |
چرا گاهی برندگان این دو جایزه متفاوت‌اند؟
تفاوت برندگان الزاماً به معنای اشتباه بودن یکی از انتخاب‌ها نیست. بازه ارزیابی متفاوت، ترکیب رأی‌دهندگان و شیوه محاسبه امتیازها می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.
ممکن است یک تورنمنت ملی در بازه یکی از جوایز قرار بگیرد، اما در بازه دیگری نباشد. از طرف دیگر، روزنامه‌نگار، سرمربی و هوادار لزوماً درباره اهمیت گل‌ها، جام‌ها یا تأثیر یک بازیکن برداشت یکسانی ندارند.
همین اختلاف نگاه است که گاهی بحث را از یک مراسم جایزه به جدل چندروزه میان هواداران تبدیل می‌کند!
آیا توپ طلا و جایزه فیفا زمانی یکی بودند؟
بله. از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵، جایزه فرانس فوتبال و جایزه بهترین بازیکن فیفا ادغام شدند و با نام FIFA Ballon d’Or اهدا می‌شدند.
این همکاری در سال ۲۰۱۶ پایان یافت. توپ طلا دوباره مسیر مستقل خود را ادامه داد و فیفا نیز جوایز The Best را معرفی کرد. به همین دلیل، هنگام مرور افتخارات بازیکنان، باید تفاوت میان توپ طلا، توپ طلای مشترک فیفا و The Best را در نظر گرفت.
کدام جایزه معتبرتر است؟
برای این پرسش، رتبه‌بندی رسمی و مشترکی وجود ندارد. توپ طلا به دلیل قدمت و جایگاه تاریخی، معمولاً شهرت و وزن نمادین بیشتری در بحث‌های فوتبالی دارد. در مقابل، The Best جایزه رسمی فیفاست و گروه‌های متنوع‌تری در انتخاب بهترین بازیکن آن مشارکت می‌کنند.
خلاصه تفاوت این است: توپ طلا انتخاب روزنامه‌نگاران تخصصی فوتبال است؛ The Best حاصل رأی مشترک مربیان، کاپیتان‌ها، رسانه‌ها و هواداران. برای قضاوت درباره برنده هر دوره نیز باید اول پرسید: چه کسانی رأی داده‌اند و کدام مسابقات در بازه ارزیابی قرار داشته‌اند؟
