ماریون کوتیار در مراکش: «اصلا چطور میشود هنر را داوری کرد؟»
رئیس هیئت داوران جشنواره مراکش میگوید ترجیح میدهد بدون هیچ پیشزمینهای فیلم ببیند؛ اما مکی نیز داوری را فرصتی برای یاد گرفتن میداند، نه نمایش دانستههایش.

ماریون کوتیار برای انتخاب بهترین فیلم جشنواره مراکش، از جایی شروع میکند که شاید خلاف انتظار باشد: نمیخواهد چیزی درباره فیلمها بداند. بازیگر برنده اسکار و رئیس هیئت داوران این دوره، صبح شنبه در نشست خبری گفت حتی یک تصویر از آثار مسابقه ندیده است؛ چون ترجیح میدهد پیش از هر عنوان و مسئولیتی، تماشاگری باشد که داستان میتواند غافلگیرش کند.
کوتیار توضیح داد: «هیچچیز درباره فیلمهایی که قرار است ببینیم نمیدانم؛ حتی یک تصویر هم ندیدهام. دوست دارم همینطور فیلم ببینم، بدون هیچ اطلاعاتی.» او با شوخی اضافه کرد که میخواهد با ذهنی کاملا بکر به تماشای آثار بنشیند.
این رویکرد به برداشت او از جایگاهش در هیئت داوران هم راه پیدا کرده است. کوتیار گفت نقش خود را چندان «قضاوت کردن فیلمها» نمیداند: «خودم را بخشی از تماشاگران میبینم. اینجا هستم تا تحت تاثیر قرار بگیرم و داستانها مرا با خودشان ببرند.»
هیئت داوران ۹ نفره این دوره باید از میان ۱۴ فیلم بخش مسابقه، برنده جایزه ستاره طلایی را انتخاب کند. این بخش به فیلمهای بلند اول و دوم اختصاص دارد؛ آثاری از فیلمسازانی که هنوز در ابتدای مسیر حرفهای خود هستند.
کوتیار درباره انتظارش از این تجربه گفت میخواهد فیلمها تکانش بدهند و احساساتش را درگیر کنند: «دوست دارم فیلمی ببینم که هم بخندم و لبخند بزنم و هم سوالهایی در ذهنم شکل بگیرد. گاهی موضوع داستان روی کاغذ چندان برایم جذاب نیست، اما فیلمساز با شیوه روایتش چشمانداز تازهای پیش رویم باز میکند.» او پرسش اصلی را اینطور مطرح کرد: «اصلا چطور میشود هنر را داوری کرد؟»
نشست البته فقط به بحث درباره ماهیت داوری محدود نماند. وقتی از کوتیار درباره «Inception»، فیلم پیچیده کریستوفر نولان که در آن کنار لئوناردو دیکاپریو بازی کرده، پرسیدند و خواستند بدانند آیا خودش آن را فهمیده است، پاسخ او با خنده حاضران همراه شد: «نمیدانم… فکر میکردم فهمیدهام. شاید فهمیده باشم، شاید هم نه.»
در کنار کوتیار، اما مکی، بازیگر «Sex Education» و «Barbie»، ویکی کریپس، بازیگر «Phantom Thread»، کلیس بنگ، بازیگر «The Square»، ژیل للوش، بازیگر و کارگردان «Beating Hearts»، کوثر بن هنیه، سازنده «The Voice of Hind Rajab»، اندرو هیگ، کارگردان «All of Us Strangers»، راماتا تولای سی، فیلمساز فرانسویـسنگالی، و سعید حمیچ بنالعربی، کارگردان و تهیهکننده مراکشی، اعضای هیئت داوران هستند.
مکی نیز با نگاه کوتیار همراه بود و گفت میخواهد فیلمها را در جایگاه یک تماشاگر تجربه کند: «اینجا هستیم تا یاد بگیریم؛ این تجربه بهنوعی خیلی خالص است. ادعا نمیکنم همهچیز را میدانم. آمدهام یاد بگیرم و بهعنوان یک عاشق سینما، این فیلمها را جذب کنم.»
او از برنامه فشرده تماشای آثار هم استقبال کرد: «افتخار است که اینجا هستم و خوشحالم قرار است یک هفته، روزی دو فیلم ببینم. فوقالعاده است.» برای مکی، دستکم در شروع جشنواره، مسئولیت داوری از لذت ساده فیلم دیدن جدا نیست.
بخش دیگری از نشست به حضور زنان در جشنواره و معنای آن برای برابری جنسیتی در سینما اختصاص داشت. زنان اکثریت کرسیهای هیئت داوران امسال را در اختیار دارند و شش فیلم از ۱۴ اثر بخش مسابقه نیز ساخته کارگردانان زن است.
ویکی کریپس برای توضیح اهمیت بازنمایی زنان، به نقش خود در مجموعه «Monster: The Lizzie Borden Story» رایان مورفی اشاره کرد؛ جایی که نقش یک خدمتکار ایرلندی را بازی میکند. او گفت: «فکر میکنم زنان اغلب در جایگاه آدمهای سرکوبشده و ساکت قرار داشتهاند. خیلی وقتها مجبور بودیم پنهان شویم و از نظرها دور بمانیم، چون در غیر این صورت امنیت نداشتیم.»
کریپس شخصیت خود را زنی توصیف کرد که در دورهای که انتظار میرفت افرادی مانند او نامرئی بمانند، بهشدت به چشم میآید. او افزود موهای قرمز پریشان و طراحی لباس با حالوهوای امروزی این شخصیت میتواند به مخاطبان کمک کند در آینده با نگاه متفاوتی به زنان بنگرند.
راماتا تولای سی پاسخ کوتاهتر و صریحتری داد؛ پاسخی که با تشویق پرشور حاضران روبهرو شد: «روزی که دیگر نشماریم چند زن در هیئتهای داوری، در شغلها و در جایگاه کارگردان حضور دارند، آنوقت این موضوع عادی شده است. باید به جایی برسیم که دیگر این سوال را نپرسیم و تعدادشان را نشماریم.»
این بحثها یک روز پس از افتتاح جشنواره با «The Debut»، کمدی موزیکال جسی آیزنبرگ، مطرح شد. جولین مور در این فیلم نقش زن خانهدار خجالتی اهل نیوجرسی را بازی میکند که برای حضور در یک اجرای تئاتر محلی آزمون میدهد. آیزنبرگ و مور در مراسم حضور نداشتند، اما تیلدا سوینتن و رایان جانسون، کارگردان «Knives Out»، از مهمانان افتتاحیه بودند. جانسون قرار است یکشنبه نیز در جلسه گفتوگوی جشنواره شرکت کند.
برای مکی، حضور سوینتن معنای شخصیتری داشت. او که در «Narnia: The Magician’s Nephew» گرتا گرویگ نقش جادوگر سفید را بازی میکند، در فرش قرمز از اشتیاقش برای نخستین دیدار با بازیگر همین نقش در سهگانه قبلی گفته بود: «دیدار با او واقعا آرزوی من بوده. او ملکه است؛ فکر نکنم کنارش حتی یادم بماند چطور نفس بکشم.»
جشنواره فیلم مراکش تا ۲۸ نوامبر ادامه دارد و هیئت داوران در نهایت ناگزیر است از میان تجربههای متفاوت، یک برنده انتخاب کند. با این حال، حرفهای کوتیار و همکارانش یادآور تفاوت مهمی است: انتخاب بهترین فیلم لزوما به معنای داشتن معیاری قطعی برای ارزشگذاری هنر نیست. گاهی داوری از همان آمادگی برای غافلگیر شدن آغاز میشود؛ از اینکه فیلمی خلاف انتظار، نگاه تماشاگرش را تغییر دهد.





