امروز وقتی از کفش پاشنهبلند حرف میزنیم، معمولاً ذهنمان سمت ظرافت، استایل زنانه، مراسم رسمی و فرش قرمز میرود. اما جالب است بدانید این کفش در آغاز، اصلاً برای زیباتر راه رفتن یا بلندتر دیده شدن ساخته نشده بود؛ ریشهاش بیشتر به قدرت، جنگ و سوارکاری برمیگردد.
پاشنهبلند اول برای جنگ بود، نه مد
بر اساس روایتهای رایج در تاریخ پوشاک و منابعی مانند موزههای مد از جمله Bata Shoe Museum و Victoria and Albert Museum، یکی از ریشههای مهم کفش پاشنهدار به سوارکاران ایرانی برمیگردد. سوارکاران برای اینکه هنگام حرکت، تیراندازی یا نبرد، پایشان محکمتر در رکاب قرار بگیرد، از کفشهایی با پاشنه استفاده میکردند.
پاشنه در واقع یک ابزار کاربردی بود؛ کمک میکرد پا داخل رکاب سر نخورد و سوارکار کنترل بهتری روی اسب داشته باشد. پس برخلاف تصویر امروزی، پاشنهبلند در ابتدا بیشتر نشانهای از مهارت نظامی و سوارکاری بود تا زیبایی و ظرافت.
ورود پاشنهبلند به اروپا
در اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم، ارتباطات سیاسی و تجاری میان ایران صفوی و اروپا بیشتر شد. هیئتهای دیپلماتیک ایران در دوره شاه عباس اول به کشورهای اروپایی رفتند و همین رفتوآمدها باعث شد برخی عناصر پوشش شرقی، از جمله کفشهای پاشنهدار، توجه اشراف اروپایی را جلب کند.
در اروپا، این کفشها کمکم از کارکرد نظامی فاصله گرفتند و وارد دنیای اشراف شدند. آن زمان، پاشنهبلند برای مردان طبقه بالا نمادی از شأن، قدرت و تمایز بود؛ چیزی شبیه این پیام پنهان: «من از طبقه معمولی جامعه نیستم.»
لویی چهاردهم و پاشنههای قرمز معروف
یکی از مشهورترین چهرههایی که به پاشنهبلند علاقه داشت، لویی چهاردهم، پادشاه فرانسه، بود. او در قرن هفدهم به پوشیدن کفشهایی با پاشنه قرمز شهرت داشت. این رنگ قرمز فقط یک انتخاب زیباییشناسانه نبود؛ در دربار فرانسه، نشانهای از جایگاه، قدرت و نزدیکی به دربار محسوب میشد.
گفته میشود در دوره او، پوشیدن پاشنههای قرمز برای همه آزاد نبود و بیشتر به اشراف و افراد نزدیک به دربار محدود میشد. یعنی چیزی که امروز ممکن است صرفاً یک جزئیات شیک به نظر برسد، آن زمان زبانِ بیکلام قدرت بود.
چطور پاشنهبلند از مد مردانه جدا شد؟
در قرنهای هفدهم و هجدهم، کفش پاشنهبلند هم در میان مردان و هم زنان طبقه بالا دیده میشد. اما با تغییر نگاه جامعه به پوشش مردانه، مخصوصاً پس از روشنگری و انقلابهای اجتماعی اروپا، لباس مردان به سمت سادگی، کارکردگرایی و جدیت رفت.
در مقابل، پاشنهبلند بهتدریج بیشتر با مد زنانه پیوند خورد. از قرن نوزدهم به بعد، این کفش کمکم از نماد اشرافیت مردانه فاصله گرفت و در قرن بیستم، به یکی از شناختهشدهترین نشانههای استایل زنانه تبدیل شد.
چند سانتیمتر بیشتر، چند قرن تاریخ
امروز یک جفت کفش پاشنهبلند ممکن است فقط چند سانتیمتر به قد اضافه کند، اما پشت همین چند سانتیمتر، داستانی طولانی از سوارکاران ایرانی، دربار فرانسه، اشرافیت اروپایی، تغییر نقشهای جنسیتی و تحول مد پنهان است.
شاید همین است که مد را جذاب میکند؛ چیزهایی که امروز عادی به نظر میرسند، گاهی گذشتهای دارند که کاملاً خلاف انتظار ماست. کفشی که امروز نماد ظرافت و زنانگی شناخته میشود، روزگاری برای محکم ایستادن روی اسب و میدان جنگ ساخته شده بود.
کفش پاشنهبلند از ابتدا برای زیبایی طراحی نشده بود. پاشنه، اول یک راهحل کاربردی برای سوارکاری و جنگ بود؛ بعد وارد دربارها شد، نشانه قدرت و طبقه اجتماعی شد و در نهایت به یکی از مهمترین عناصر مد زنانه تبدیل شد.
گاهی یک آیتم ساده در کمد لباس، فقط یک انتخاب استایلی نیست؛ یک تکه تاریخ است که هر بار با آن قدم برمیداریم.
