در اوایل سال ۱۹۴۵ میلادی، در جریان جنگ اقیانوس آرام (Pacific War) در دل جنگ جهانی دوم (World War II)، نیروهای متفقین حدود ۱۰۰۰ سرباز ژاپنی را در یک باتلاق حرا (مانگرو) در سواحل برمه (Burma، نام امروزی: میانمار Myanmar) به دام انداختند. بر اساس روایت مشهور، تنها ۲۰ نفر از این نیروها زنده بیرون آمدند و بقیه ظاهرا به طرز هولناکی توسط کروکودیلهای عظیمالجثه آب شور (Saltwater Crocodiles) زندهزنده خورده شدند.
یکی از فرماندهان متفقین این شب را چنین توصیف کرده است: «آن شب وحشتناکترین شبی بود که هر یک از خدمه قایقهای موتوری (Motor Launch – M.L.) تجربه کرده بودند. شلیکهای پراکنده در تاریکی مطلق باتلاق، همراه با فریاد مجروحانی که در آروارههای خزندگان غولپیکر خرد میشدند، و صدای مبهم چرخیدن کروکودیلها، سمفونی جهنمیای ساخت که بهندرت روی زمین تکرار شده است. با طلوع آفتاب، لاشخورها آمدند تا آنچه را کروکودیلها باقی گذاشته بودند پاکسازی کنند… از حدود هزار سرباز ژاپنی که وارد باتلاقهای رامری شدند، تنها حدود بیست نفر زنده پیدا شدند.»
این روایت هولناک با نام کشتار کروکودیلهای جزیره رامری (Ramree Island Crocodile Massacre) شناخته شد و در سال ۱۹۶۸، کتاب رکوردهای جهانی گینس (Guinness Book of World Records) آن را با عنوان «بیشترین تلفات انسانی در یک حمله کروکودیلها» و با رقم تقریبی ۹۰۰ کشته ثبت کرد.
اما در دهههای اخیر، تاریخنگاران و خزندهشناسان این داستان را بهشدت زیر سوال بردهاند. هرچند تردیدی نیست که تعداد زیادی از سربازان ژاپنی در نبرد جزیره رامری کشته شدند، اما در گزارشهای رسمی نظامی — چه بریتانیایی و چه ژاپنی — هیچ اشارهای به «کشتار کروکودیلها» وجود ندارد. از سوی دیگر، کروکودیلهای آب شور اصولاً به حملات جمعی و دیوانهوار در این مقیاس، آن هم علیه انسانهای زنده، شناخته نمیشوند.
پس این داستان از کجا آمده و چگونه تا این اندازه فراگیر شده است؟
منشأ افسانه «کشتار جزیره رامری»
روایت تکاندهندهای که در بالا نقل شد، توسط بروس اس. رایت (Bruce S. Wright)، افسر نیروی دریایی کانادا با درجه ناوبان یکم (Lieutenant Commander) نوشته شده است. او بهعنوان یکی از پایهگذاران ایده یگانهای مردانقورباغهای (Frogmen Units) شناخته میشود؛ سربازانی غواص با تجهیزات اسکوبا (SCUBA) که میتوانستند از آب دشمن را جاسوسی کنند.
در سال ۱۹۴۵، رایت در حمله مشترک بریتانیا و هند به جزیره رامری شرکت داشت؛ حملهای که هدفش تصرف جزیره از ژاپنیها و استفاده از آن بهعنوان فرودگاه راهبردی بود. وظیفه اصلی رایت شناسایی بود، اما او ساعتهای زیادی را صرف مطالعه و ثبت حیات دریایی منطقه، از جمله کوسهها و اختاپوسها میکرد. پس از جنگ، رایت به یک زیستشناس حیات وحش و نویسنده معتبر تبدیل شد.
جالب اینجاست که احتمالاً همین اعتبار علمی او باعث شد داستان کروکودیلها بهراحتی وارد تخیل عمومی شود.
رایت این روایت کوتاه را نخستین بار در سال ۱۹۶۲ در کتاب «Wildlife Sketches: Near and Far» منتشر کرد. سپس این داستان توسط راجر کاراس (Roger Caras)، فعال محیطزیست، در کتاب «Dangerous to Man» (۱۹۶۴) بازگو شد. کاراس نوشت که این رویداد «یکی از عمدیترین و گستردهترین حملات حیوانات بزرگ به انسان» بوده است. او حتی اعتراف کرد: «اگر این داستان از منبعی غیر از بروس رایت میآمد، وسوسه میشدم آن را نادیده بگیرم. اما بروس رایت، طبیعتشناسی حرفهای و آموزشدیده، در رامری حضور داشت.»
مشکل اینجاست که رایت، هرچند در رامری بوده، شاهد مستقیم این ماجرا نبوده است. طبق روایت بعدی او در خاطراتش با عنوان «The Frogmen of Burma»، رایت این داستان را از همرزمان بریتانیاییاش در قایقهای گشتی شنیده بود.
اگر متن را دقیق بخوانیم، رایت هرگز ادعا نمیکند که خودش این کشتار را دیده است. او مینویسد: «آن شب وحشتناکترین شب برای هر یک از اعضای خدمه قایقهای موتوری بود» — یعنی با ضمیر سوم شخص. اما درست بهدلیل شهرت رایت بهعنوان مشاهدهگری دقیق از طبیعت، این روایت دستدوم و احتمالاً اغراقآمیز بهعنوان حقیقت پذیرفته شد.
آیا کروکودیلهای آب شور انسانخوار هستند؟
پاسخ کوتاه: بله، گاهی.
کروکودیل آب شور با نام علمی Crocodylus porosus که به کروکودیل مصبی (Estuarine Crocodile) هم معروف است، یکی از دو گونه کروکودیل است که به گفته خزندهشناس استیون پلات (Steven Platt) «بهطور منظم به انسان حمله میکند».
این کروکودیلها میتوانند تا ۷ متر طول و بیش از یک تُن وزن داشته باشند. برخلاف تمساحها (Alligators) و کروکودیلهای کوچکتر، کروکودیلهای آب شور بهشدت قلمروطلب هستند و گاهی انسان را بهعنوان طعمه میبینند. هر سال دهها نفر در اثر حمله این کروکودیلها جان خود را از دست میدهند؛ مانند دختر ۸ سالهای در اندونزی (Indonesia) که در سال ۲۰۲۱ جلوی چشمان دوستانش کشته و خورده شد.
در سال ۲۰۱۵، در مناطقی که کروکودیلهای آب شور زندگی میکنند — یعنی جنوب شرق آسیا، سواحل هند و اقیانوسیه (Oceania) — ۱۸۰ حمله کروکودیل ثبت شد که ۷۹ مورد آن مرگبار بود.
با توجه به اینکه سالانه کمتر از ۱۰۰ نفر در کل این مناطق توسط کروکودیلهای آب شور کشته میشوند، این سوال جدی مطرح میشود:
چگونه ممکن است ۹۰۰ سرباز ژاپنی ظرف چند هفته — یا حتی در یک شب — در یک جزیره کوچک توسط کروکودیلها خورده شده باشند؟
فرانک مکلین (Frank McLynn)، تاریخنگار، در کتاب خود درباره نبرد برمه مینویسد که کشتار رامری «با تمام اصول راستیآزمایی تاریخی در تضاد است» و حتی از نظر منطق بومشناسی (Ecological Logic) هم غیرممکن به نظر میرسد. او میپرسد: «اگر هزاران کروکودیل در این کشتار دخیل بودند، پیش از آن چگونه زنده مانده بودند و بعد از آن چطور به بقا ادامه دادند؟»
بازسازی داستان واقعی جزیره رامری
اگر ۹۰۰ سرباز ژاپنی قربانی کروکودیلها نشدند، پس چه بر سرشان آمد؟
اول از همه، ژاپنیها در رامری ۹۰۰ نفر از دست ندادند. بر اساس دو تحقیق مستقل — یکی توسط برنامه نشنال جئوگرافیک (National Geographic) با عنوان «Nazi World War Weird» و دیگری توسط استیون پلات — حدود ۵۰۰ نفر از ۱۰۰۰ سرباز ژاپنی موفق شدند زنده از باتلاقها فرار کنند. این اطلاعات از آرشیوهای نظامی ژاپن بهدست آمده است. ضمن اینکه نبرد رامری بیش از یک ماه طول کشید، نه یک شب.
در نتیجه، حدود ۵۰۰ سرباز ژاپنی کشته شدند، اما طبق شواهد، تقریباً هیچکدام قربانی کروکودیلها نبودند. بر اساس گفتههای روستاییان برمهای محلی که در زمان نبرد زنده بودند — حتی برخی که به اجبار برای ارتش ژاپن کار میکردند — بیشتر تلفات در باتلاق به دلیل کمآبی، بیماری، گرسنگی و قرار گرفتن طولانی در شرایط سخت محیطی بوده است.
اما آن صداهای وحشتناکی که گشتیهای بریتانیایی گزارش کرده بودند چه بود؟
اسناد نظامی بریتانیا که توسط تحقیق نشنال جئوگرافیک بررسی شدهاند، نشان میدهد که در بامداد ۱۸ فوریه ۱۹۴۵ (Feb. 18, 1945)، صدها سرباز ژاپنی تلاش ناامیدانهای کردند تا با شنا یا قایق از کانالی که جزیره رامری را از سرزمین اصلی برمه جدا میکرد عبور کنند.
در گزارش رسمی بریتانیا آمده است: «بهجز چند شناگر، بعید است کسی از این عبور جان سالم به در برده باشد. تخمین زده میشود دستکم ۱۰۰ ژاپنی آن شب کشته یا غرق شدند… ۲۰۰ کشته برآوردی محافظهکارانه است — حدود ۴۰ قایق پر از نیرو غرق شدند. احتمالاً ۵۰ نفر دیگر نیز در باتلاق بر اثر کمبود غذا و آب جان دادند. ۱۴ اسیر گرفته شد.»
این احتمالاً کشتار واقعی جزیره رامری بوده است؛ کشتاری انسانی در دل جنگ، نه ضیافتی خونین برای خزندگان.
اما کروکودیلها کاملاً بینقش نبودند
با این حال، نمیتوان گفت داستان کروکودیلها کاملاً ساختگی است. تیم استیون پلات در مصاحبه با روستاییان محلی دریافت که احتمالاً ۱۰ تا ۱۵ سرباز ژاپنی هنگام تلاش برای شنا از کانال، توسط کروکودیلها کشته شدهاند. یکی از فرماندهان متفقین نیز گزارش داده که برخی ژاپنیهای در حال فرار، علاوه بر گشتهای دریایی، قربانی کوسهها شدهاند.
و یک نشانه جالب دیگر هم وجود دارد: صبح روز پس از آن تلاش نافرجام برای فرار، گزارش رسمی بریتانیا میگوید: «روز بعد، صحنهای هولناکتر به وحشت ماجرا افزوده شد. کروکودیلهایی که پیشتر بهندرت دیده میشدند، بهتعداد فزایندهای در سواحل کانال ظاهر شدند.»
بهاحتمال زیاد، کروکودیلها برای تغذیه از اجساد آمده بودند، نه برای کشتاری برنامهریزیشده.
نکته جالب
در سال ۲۰۱۷، کتاب رکوردهای جهانی گینس پس از بررسی تحقیق نشنال جئوگرافیک، مدخل مربوط به «کشتار کروکودیلهای جزیره رامری» را اصلاح کرد. کریگ گلندِی (Craig Glenday)، سردبیر گینس، گفت: «وقتی شواهد قانعکنندهای به ما نشان داده شد که چنین تلفات بالایی نمیتوانسته رخ داده باشد، چارهای جز خارج کردن این رکورد از گردش نداشتیم.»
نهایتا، کشتار کروکودیلهای جزیره رامری، آنگونه که سالها روایت شده، بهاحتمال زیاد یک افسانه تاریخی اغراقآمیز است؛ افسانهای که از ترکیب جنگ، ترس، طبیعت خشن، روایتهای دستدوم و اعتبار یک راوی مشهور شکل گرفته است. واقعیت، هرچند همچنان تلخ و خونین، بیشتر به مرگ ناشی از جنگ، گرسنگی، بیماری و غرقشدگی بازمیگردد تا حملهای هماهنگ از سوی کروکودیلهای ماقبل تاریخ.
