اگر چیزی می‌بینی؛ عاشقانه‌ای تلخ در سایه‌ی تبعیض و ترس پس از ۱۱ سپتامبر

فیلم «اگر چیزی می‌بینی» (If You See Something) به کارگردانی عدی رشید، روایتی است درهم‌تنیده از عشق، وفاداری، و فشارهای اجتماعی–سیاسی که پناهندگان خاورمیانه‌ای پس از واقعهٔ ۱۱ سپتامبر در ایالات متحده تجربه کرده‌اند. رشید، که با فیلم «Underexposure» به عنوان نخستین کارگردانی شناخته شد که بعد از آغاز جنگ عراق در بغداد فیلم بلند ساخت، در اثر تازهٔ خود نیز از همان نگاه شخصی و انتقادی بهره می‌برد؛ هرچند این بار، داستان در فضایی گرم و صمیمی اما مملو از اندوه پیش می‌رود و نه به یک تراژدی کامل، بلکه به یک افسانهٔ مدرن با لایه‌های سیاسی دست می‌یابد.

روایت با رانندگی کیتی (جس جیکبز) و دوست‌پسرش علی (آدام بکری) در نیویورک آغاز می‌شود؛ همراه با دوست هنرمندشان داوود (حدی طبال) که قصهٔ یک انفجار خودرو در بغداد را بازگو می‌کند — انفجاری که به لطف تردید آن‌روز علی در انتخاب مسیر، از آن جان سالم به در برده است. این خاطره، شبیه به بدهی اخلاقی یک داستان پریان کلاسیک، بذرِ وفاداری و تعهد را در ذهن داوود کاشته است؛ اما رشید، آن را به یک تأمل مدرن دربارهٔ انجام اقدامات دشوار در نام عشق و انسانیت تبدیل می‌کند.

علی تنها یک پناهنده نیست؛ او پزشکی است که نه فقط «در عراق»، بلکه در هر جایی حس وظیفه‌اش را دنبال می‌کند — حتی اگر مجبور شود جراحی غیرقانونی چشم برای دختربچه‌ای در کشوری انجام دهد که هنوز تخصصش را به رسمیت نمی‌شناسد. این کنش انسانی، در تضاد با مصاحبهٔ سرد او با یک کارمند ادارهٔ مهاجرت آمریکا قرار می‌گیرد؛ جایی که باید برای پروندهٔ پناهندگی توضیح دهد که چگونه چهار نفر از پنج دوست دوران کودکی‌اش کشته شده‌اند: حملهٔ هوایی، انفجار اتومبیل، تیراندازی توسط سربازان آمریکایی، و خودکشی.

رشید با بریدن بین صحنهٔ تمرین جملهٔ «من پزشک هستم» توسط علی و جلسهٔ بی‌روحِ تعیین‌کنندهٔ آینده‌اش، تضاد میان هویت شخصی و ادراک رسمی دولت را با ضربه‌ای استعاری به تصویر می‌کشد.

کیتی، نمایشگاه‌گردان آثار هنری، بیننده را با یکی از سخت‌ترین موقعیت‌ها آشنا می‌کند: ایستادن کنار شریک زندگی‌اش در شرایطی که دولت ممکن است او را «غیرقانونی» اعلام کند. حضور او در یک صحنهٔ هنری که بازسازی ویرانی بغداد برای مخاطبان نیویورکی است، با خاطرات جنگ علی پیوند می‌خورد و روایت را به سمت تجربه‌گرایی و مرزهای سوررئال می‌برد.

در صحنه‌ای کلیدی، وقتی خانوادهٔ کیتی از علی دربارهٔ یک مناقشهٔ خاورمیانه‌ای نظر می‌خواهند، او پاسخ می‌دهد: «او محلی نیست، اینجا زندگی می‌کند.» این لحظه، یادآور تنش نژادپرستی پنهان در ژانرهای اجتماعی–وحشتی مانند «برو بیرون» جردن پیل است؛ با این تفاوت که رشید، داستانش را بر بستری عاشقانه و سیاسی، نه ترس مستقیم، بنا می‌کند.

وقتی خبر می‌رسد که داوود در بغداد ربوده شده، زندگی آرام علی و کیتی فرو می‌پاشد. گروگان‌گیران ۲۵۰ هزار دلار طلب می‌کنند؛ پولی که علی ندارد، اما شاید کیتی بتواند تأمین کند. اینجاست که فیلم، برش جدی‌تری میان عشق و فداکاری می‌زند: آیا کیتی حاضر است برای نجات دوست علی، و شاید حفظ عشقشان، این خطر را به جان بخرد؟

رشید، به‌جای تبدیل این موقعیت به یک تریلر پرهیجان، آن را در قالب یک دوراهی اخلاقی آهسته پرورانده و با ادامهٔ مسیر عاشقانه–سیاسی، از افتادن در دام کلیشه‌های ژانری پرهیز می‌کند.

فیلم، گرچه در برخی لحظات فاقد ضربهٔ عاطفی کامل است (به‌ویژه به دلیل بازی ناهماهنگ جیکبز)، همچنان از اهمیت برخوردار است. رشید، با سابقهٔ کارهای مستقل و سبک فیلمسازی چریکی خود، به موضوعی پرداخته که در سال ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگر حساسیت دارد: تجربهٔ مهاجران خاورمیانه‌ای در ایالات متحده و سایهٔ سیاست خارجی آمریکا بر زندگی روزمرهٔ آن‌ها.

فیلم، با وجود پرداخت هوشمندانهٔ روابط شخصیت‌ها و فضای سیاسی، گاه بیش از اندازه در حاشیه‌های موضوع سرگردان است. برخی پرسش‌های اصلی — از تصمیم‌های فوری تا مواجههٔ مستقیم با خطر — دیرتر از موعد مطرح می‌شوند و این می‌تواند کمی از قدرت دراماتیک اثر بکاهد.

«اگر چیزی می‌بینی» هرچند از حیث ساختار روایی و شدت بازی‌ها بی‌نقص نیست، تصویری انسانی و گرم از عشق در سایهٔ تبعیض و سیاست‌گذاری‌های پس از ۱۱ سپتامبر ارائه می‌دهد. رشید با تلفیق خاطرات جنگ، تنش‌های مهاجرت، و وفاداری عاشقانه، روایتی خلق می‌کند که با وجود ضعف‌ها، ارزش شنیده‌شدن دارد.

این اثر، بیشتر از آن‌که یک تراژدی کامل باشد، شهادتی معاصر است بر این‌که مقاومت در برابر بی‌عدالتی، حتی در خاموش‌ترین گوشه‌های زندگی روزمره، جریان دارد — چه ببینیم، چه نبینیم.