بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnia)
بیخوابیهای دیسومنی گروهی از اختلالات خواب هستند که بر زمانبندی، کیفیت یا کمیت خواب تأثیر میگذارند.
انواع اختلالات خواب
اختلالات خواب، که همچنین به عنوان اختلالات خواب و بیداری شناخته میشوند، شامل بیش از ۸۰ نوع بیماری مختلف با علائم متنوع است. بیخوابیهای دیسومنی یک گروه از اختلالات خواب به شمار میآیند. برای درک اینکه چه نوع مشکلاتی در زیرمجموعهی بیخوابیهای دیسومنی قرار میگیرند، میتواند درک چگونگی طبقهبندی انواع مختلف اختلالات خواب مفید باشد. با فرامدیا همراه باشید.
اختلالات خواب به طور کلی به دو نوع طبقهبندی میشوند:
اختلالات اولیهی خواب (Primary sleep disorders): این اختلالات ناشی از هیچ بیماری دیگری نیستند.
اختلالات ثانویهی خواب (Secondary sleep disorders): این اختلالات ناشی از سایر بیماریها مانند افسردگی، سکته مغزی، آرتروز، آسم یا مشکلات تیروئید ایجاد میشوند.
اختلالات اولیهی خواب به دو نوع تقسیم میشوند:
اختلالات همراه با خواب (Parasomnias): اختلالات همراه با خواب با فعالیتهای غیرطبیعی در طول خواب مانند راهپیمایی در خواب یا وحشت شبانه مشخص میشوند.
بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnias): این اختلالات با مشکل در به خواب رفتن یا ماندن در خواب مشخص میشوند. علائم رایج آنها شامل احساس عدماستراحت کافی و خوابآلودگی شدید در طول روز است.
انواع بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnias)
بیخوابیهای دیسومنی را میتوان به طور کلی به سه دسته تقسیم کرد:
اختلالات داخلی خواب (Intrinsic sleep disorders): این بیخوابیها ناشی از اختلال داخلیای است که بر توانایی خواب شما تأثیر میگذارد.
اختلالات خارجی خواب (Extrinsic sleep disorders): این بیخوابیها ناشی از عوامل خارجیای هستند که بر خواب تأثیر میگذارند، مانند محیط یا عادات بهداشتی شما.
اختلالات ریتم شبانهروزی خواب (Circadian rhythm sleep disorders): این بیخوابیها ناشی از زمانبندی یا برنامههای نامنظم است که با ساعت داخلی بدن یا ریتم شبانهروزی تداخل میکند.
انواع بیخوابیهای داخلی (Intrinsic Sleep Disorders)
بیخوابیهای داخلی شامل موارد زیر میشوند:
بیخوابی (Insomnia): بیخوابی میتواند به خواب رفتن یا ماندن در خواب را برای شما دشوار کند و باعث شود شبها بیدار بمانید، خیلی زود از خواب بیدار شوید یا بعد از بیدار شدن احساس خستگی کنید. این مشکل اغلب ناشی از استرس یا فشارهای روحی است.
نارکولپسی (Narcolepsy): نارکولپسی یک عارضهی عصبی است که میتواند در توانایی مغز برای کنترل چرخهی خواب و بیداری اختلال ایجاد کند. ممکن است بعد از بیدار شدن احساس سرحال بودن داشته باشید، اما
در طول روز احساس خوابآلودگی شدید کنید که باعث شود حین صحبت کردن، غذا خوردن یا رانندگی به خواب بروید. برخی از افراد مبتلا به نارکولپسی همچنین در طول شب بارها از خواب بیدار میشوند.
خوابآلودگی مفرط (Hypersomnia): خوابآلودگی مفرط با خوابآلودگی شدید در طول روز مشخص میشود که میتواند باعث شود علیرغم داشتن خواب کافی در شب، در طول روز بیدار و هوشیار ماندن برایتان دشوار باشد.
آپنهی خواب انسدادی (Obstructive sleep apnea – OSA): آپنهی خواب انسدادی وضعیتی است که در آن به دلیل انسداد یا باریک شدن مجاری تنفسی در گلو، تنفس شما به طور موقت در حین خواب متوقف میشود. این وضعیت معمولاً با خرخر بلند مشخص میشود، اگرچه همهی کسانی که خرخر میکنند، لزوماً به آپنهی خواب مبتلا نیستند.
سندرم پای بیقرار (Restless Legs Syndrome – RLS): سندرم پای بیقرار که به عنوان بیماری ویلیس-اکبوم نیز شناخته میشود، با احساسات ناخوشایندی در پا همراه با یک میل شدید برای حرکت دادن آنها مشخص میشود. علائم این سندرم معمولاً در اواخر بعدازظهر یا عصر شروع میشود و در شب شدیدتر است، بنابراین به خواب رفتن یا دوباره خوابیدن بعد از بیدار شدن در طول شب را دشوار میکند.
اختلال حرکتی دورهای اندام (Periodic Limb Movement Disorder – PLMD): این اختلال با حرکات مکرر و غیرارادی اندام در حین خواب مشخص میشود که باعث میشود خواب راحتی نداشته باشید. بازوها و پاهایتان ممکن است در حین خواب، چندین بار در دقیقه برای چندین ساعت، تکان بخورند، بپرند یا خم شوند.
انواع بیخوابیهای خارجی (Extrinsic Sleep Disorders)
بیخوابیهای خارجی شامل موارد زیر میشوند:
بهداشت ضعیف خواب (Poor sleep hygiene): بهداشت خواب شامل حفظ عادات سالم در مورد خواب است، مانند اینکه هر روز در یک زمان مشخص به رختخواب بروید، از نگاه کردن به صفحهی نمایش وسایل الکترونیکی قبل از خواب خودداری کنید و اتاق خواب خود را تاریک، ساکت و خنک نگه دارید. تحقیقات نشان میدهد که بهداشت ضعیف خواب ممکن است بر کیفیت خواب تأثیر بگذارد.
سندرم خوردن شبانه (Nocturnal eating syndrome – NES): سندرم خوردن شبانه میتواند همراه با بیخوابی رخ دهد. این سندرم میتواند باعث شود شبها چندین بار برای غذا خوردن از خواب بیدار شوید و احساس کنید که نمیتوانید بدون خوردن چیزی دوباره بخوابید. این عارضه با افزایش خطر چاقی، دیابت و فشار خون بالا مرتبط است.
انواع بیخوابیهای ریتم شبانهروزی (Circadian Rhythm Sleep Disorders)
بیخوابیهای ریتم شبانهروزی شامل موارد زیر میشوند:
اختلال خواب نوبت کاری (Shift work sleep disorder – SWSD): اختلال خواب نوبت کاری به طور معمول افرادی را تحت تاثیر قرار میدهد که ساعت کاری نامنظمی دارند، مانند افرادی که شیفت شب کار میکنند یا شیفتهای کاریشان دائماً در حال چرخش است. ساعت داخلی بدن این افراد در تطابق با زمانبندی نامنظم دچار مشکل میشود و باعث میشود در به خواب رفتن، در خواب ماندن یا خوابیدن در زمان دلخواه دچار مشکل شوند.
اختلال جتلگ (Jet lag disorder): سفر کردن به مناطقی با اختلاف زمانی بیش از دو منطقه، میتواند ریتم شبانهروزی شما را مختل کند و باعث شود احساس ناخوشایندی داشته باشید، دچار سردرد شوید و در تنظیم شدن با ریتم شبانهروزی محل جدیدی که در آن هستید، با مشکل مواجه شوید. علائم این اختلال ممکن است چند روز یا چند هفته تا زمانی که بتوانید برنامهی خواب خود را تنظیم کنید، به طول بیانجامد.
سندرم تأخیر فاز خواب (Delayed sleep phase syndrome – DSWPD): این اختلال به طور معمول نوجوانان را تحت تاثیر قرار میدهد و باعث میشود آنها چند ساعت دیرتر از زمان معمول به رختخواب بروند، که بیدار شدن به موقع در صبح را برایشان دشوار میکند. نوجوانان مبتلا به این اختلال اغلب خود را به عنوان «جغد شب» توصیف میکنند و در اواخر عصر یا شب هنگام، هوشیارتر از طول روز هستند.
سندرم پیشروی فاز خواب (Advanced sleep-phase syndrome – ASPS): این عارضه میتواند باعث شود زودتر از اکثر مردم به رختخواب بروید و زودتر از خواب بیدار شوید. ممکن است در طول شب بیدار بمانید و بعد از بیدار شدن زودهنگام در صبح، دوباره خوابیدن برایتان دشوار باشد.
اختلال خواب و بیداری غیر ۲۴ ساعته (Non-24-hour sleep-wake disorder – N24SWD): افراد مبتلا به این اختلال هر روز مدت زمان خواب ثابتی دارند، اما ساعت داخلی آنها کوتاهتر یا بلندتر از ۲۴ ساعت است، بنابراین ریتم شبانهروزی آنها هر روز یک یا دو ساعت تغییر میکند. از آنجایی که در تنظیم ریتم شبانهروزی، درک نور نقش اساسی دارد، اکثر افراد مبتلا به اختلال خواب و بیداری غیر ۲۴ ساعته، کاملاً نابینا هستند.
علائم بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnia)
علائمی که در صورت ابتلا به بیخوابی دیسومنی تجربه میکنید، میتواند بسته به نوع اختلال خوابی که دارید، متفاوت باشد. در اینجا برخی از شایعترین علائم بیخوابیهای دیسومنی آورده شده است:
دشواری در به خواب رفتن در زمان مناسب
به طور مرتب بیش از ۳۰ دقیقه طول کشیدن زمان به خواب رفتن در شب
دشواری در بیدار شدن صبحگاهی
بیدار شدن چندین بار در طول شب و مشکل در دوباره خوابیدن
بیدار شدن خیلی زود در صبح و ناتوانی در دوباره خوابیدن
بیدار شدن با احساس خستگی، به گونهای که انگار اصلاً نخوابیدهاید
احساس خوابآلودگی شدید در طول روز
چرت زدن مکرر در طول روز
خوابیدن در زمانهای نامناسب در طول روز، گاهی اوقات حین غذا خوردن، صحبت کردن یا رانندگی
علائم هشداردهندهی بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnia)
علائمی که در صورت ابتلا به بیخوابیهای دیسومنی تجربه میکنید، بسته به نوع اختلال خواب شما متفاوت است، اما موارد زیر برخی از علائم هشداردهندهی شایع به شمار میروند:
خروپف بلند در هنگام خواب یا ایجاد صداهای دیگر مانند خرناس کشیدن، نفسنفس زدن یا خفگی
قطع تنفس برای دورههای کوتاه در هنگام خواب
احساس سوزنسوزن شدن، خزیدن یا حرکت مورچهمانند ناخوشایند در اندامها در عصر یا شب هنگام تلاش برای خواب
پریدن یا تکان دادن دست و پا در خواب
بیدار شدن برای غذا خوردن در شب، گاهی اوقات چندین بار در طول شب
داشتن چرخهی خواب نامنظم که با الگوی خواب اکثر مردم مطابقت ندارد
احساس استرس و افسردگی
احساس تحریکپذیری، اضطراب یا بیقراری
دچار شدن به سردرد، مه مغزی، مشکلات حافظه و دشواری در تمرکز در طول روز
تجربه مشکل در روابط، کار یا مدرسه و تعهدات اجتماعی
تشخیص بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnia)
متخصصان مراقبتهای بهداشتی مانند متخصصان خواب میتوانند با روشهای زیر به تشخیص بیخوابیهای دیسومنی بپردازند:
مصاحبه با شما و پرسیدن در مورد علائمتان
بررسی سوابق پزشکی شخصی و خانوادگی شما
انجام معاینهی فیزیکی
انجام تست خواب (پلیسومنوگرافی) برای بررسی وضعیتهای زیستی مختلف در هنگام خواب
درمان بیخوابیهای دیسومنی (Dyssomnia)
درمانهایی که متخصص مراقبتهای بهداشتی شما تجویز میکند، میتواند بسته به نوع بیخوابیای که دارید، متفاوت باشد. گزینههای درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
درمان شناختی-رفتاری (CBT) برای کاهش اضطراب شما در مورد به خواب رفتن
تمرینات آرامشبخش برای کمک به مدیریت سطح استرس
نوردرمانی با نورهای روشن، به خصوص صبحها، برای کمک به تنظیم مجدد ساعت داخلی بدن
استفاده از دستگاه فشار هوای مداوم مثبت (CPAP) در صورت ابتلا به آپنهی خواب
داروهایی مانند قرصهای خواب، که معمولاً برای مصرف کوتاهمدت تجویز میشوند
مکملهایی مانند ملاتونین که به برخی افراد کمک میکند، اما مصرف آنها نیز فقط برای کوتاهمدت توصیه میشود
عادات خوب بهداشت خواب
داشتن رژیم غذایی متعادل و مغذی و شیوهی زندگی فعال
توجه داشته باشید که تشخیص و درمان بیخوابیهای دیسومنی باید حتما توسط پزشک متخصص انجام شود. این مقاله صرفاً جنبهی اطلاعرسانی دارد.
جمع بندی
بیخوابیهای دیسومنی گروهی از اختلالات خواب هستند. اگر به یکی یا چند مورد از این اختلالات دچار باشید، ممکن است در طول روز احساس خستگی، تحریکپذیری و ناتوانی در انجام کارهایتان داشته باشید. با گذشت زمان، ممکن است متوجه شوید که به دلیل کمبود خواب مزمن، کار، تحصیل، روابط و زندگی اجتماعیتان تحت تاثیر قرار گرفته است.
اگر خواب خوبی ندارید، مراجعه به یک متخصص مراقبتهای بهداشتی که میتواند اختلال شما را تشخیص دهد و گزینههای درمانی را توصیه کند، مفید است. پزشک عمومی شما میتواند در صورت نیاز، شما را به یک متخصص خواب ارجاع دهد.
