پژوهش جدید نشان میدهد مواد طبیعی موجود در این گیاهان ممکن است سرعت رشد «سوپرباگها» مقاوم به آنتیبیوتیک را کاهش دهند.
باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیکها (Antibiotic-resistant bacteria) نوعی میکروب هستند که توانستهاند در برابر داروهایی که برای نابودیشان ساخته شدهاند، دوام بیاورند. این پدیده درمان بسیاری از عفونتها را دشوار کرده و به یکی از بزرگترین تهدیدهای سلامت عمومی جهانی (Global Public Health Threat) تبدیل شده است.
طبق آمار، عفونتهای بیمارستانی ناشی از باکتریهای مقاوم در دوران همهگیری کووید-۱۹ (COVID-19 pandemic) حدود ۲۰٪ افزایش یافت و هنوز در سطحی بالاتر از پیش از همهگیری باقی مانده است.
پژوهش تازه: ترکیبات زردچوبه و ریواس کندکننده رشد باکتریهای مقاوم
دانشمندان دانشگاه ایالت یوتا (Utah State University) در بررسیهای خود ۹ نوع باکتری مقاوم به چند دارو را در پساب شناسایی کردند که برخی از آنها توان انتقال ژنهای مقاومت خود به باکتریهای خطرناکتر را داشتند—موضوعی نگرانکننده در مورد پیدایش «سوپرباگها (Superbugs)».
برای یافتن راهی جهت مهار این میکروبها، پژوهشگران ترکیبات طبیعی متعددی را آزمایش کردند. نتایج نشان داد دو ترکیب بیشترین اثر را دارند:
- کورکومین (Curcumin) در زردچوبه
- امودین (Emodin) در ریواس
این ترکیبات باعث کاهش رشد سلولی و جلوگیری از تشکیل بیوفیلم (Biofilm) — اجتماع محافظتی باکتریها — شدند.
به گفته دکتر جوانا هو (Joanna Hou)، استاد مهندسی زیستی و عضو موسسه تحقیقات آب دانشگاه یوتا: «وقتی باکتریها بیوفیلم تشکیل میدهند، خطرناکتر و حذفشان دشوارتر میشود. استفاده از ترکیبات طبیعی مانند کورکومین و امودین ممکن است این بیوفیلمها را سرکوب کند و از گسترش آنها جلوگیری نماید.»
با این حال، وی افزود که این ترکیبات همهی گونههای مقاوم را از بین نمیبرند، بلکه در برخی از باکتریها باعث اختلال در ساختار سلولی (Cell Structure) میشوند.
چرا این ترکیبات جایگزین آنتیبیوتیک نیستند
گرچه نتایج مطالعه امیدوارکننده است، اما زردچوبه و ریواس نمیتوانند بهطور مستقیم جایگزین آنتیبیوتیکها شوند. دکتر هو توضیح میدهد: «در آینده شاید بتوان از این ترکیبات در سیستمهای تصفیه آب آشامیدنی برای جلوگیری از رشد یا تشکیل بیوفیلم استفاده کرد.»
در حال حاضر، مواد ضدعفونیکننده مانند کلر (Chlorine) در آب آشامیدنی برای نابودی میکروبها استفاده میشوند و افزودن ترکیباتی با منشأ طبیعی ممکن است اثربخشی آن را افزایش دهد، اما هنوز به تحقیقات گستردهتر نیاز است.
چطور مقاومت آنتیبیوتیکی شکل میگیرد؟
یکی از دلایل اصلی گسترش مقاومت، استفاده نادرست از آنتیبیوتیکها است — مثلاً مصرف دارو برای درمان عفونتهای ویروسی (Viral Infections) یا قطع زودهنگام دوره درمان.
دکتر مهیرین آرشاد (Mehreen Arshad)، متخصص بیماریهای عفونی کودکان در دانشگاه Northwestern University Feinberg School of Medicine میگوید: «بهترین راه پیشگیری از افزایش مقاومت آنتیبیوتیکی، استفاده مسئولانه از داروهاست؛ یعنی فقط هنگام نیاز واقعی و طبق دوز و مدت تجویز شده مصرف شوند تا اثربخشی دارو حفظ گردد.»
راهکارهای پیشگیری از گسترش باکتریهای مقاوم
برای محدود کردن شیوع این باکتریها، متخصصان اقدامات زیر را توصیه میکنند:
- شستوشوی صحیح و مکرر دستها
- واکسیناسیون منظم
- رعایت روابط جنسی ایمن
- پرهیز از اشتراک وسایل شخصی مانند تیغ اصلاح یا حوله
به گفتهی دکتر آرشاد: «آنتیبیوتیکها ستون اصلی درمان در انسان و حیوان هستند و بهخودیخود مضر نیستند؛ استفاده صحیح و منطقی از آنها اهمیت دارد.»
پژوهش جدید نشان میدهد ترکیبات طبیعی کورکومین در زردچوبه و امودین در ریواس میتوانند به کاهش رشد و گسترش باکتریهای مقاوم به دارو کمک کنند، اما جایگزین آنتیبیوتیک نیستند.
در شرایط کنونی، مهمترین اقدامات در برابر تهدید جهانی مقاومت آنتیبیوتیکی عبارتاند از:
- مصرف مسئولانه داروهای آنتیبیوتیک
- حفظ بهداشت فردی
- پشتیبانی از تحقیقات درباره درمانهای طبیعی و راهکارهای نوین کاهش مقاومت میکروبی.
ترکیبات طبیعی زردچوبه و ریواس شاید کلید مهار سوپرباگها باشند، اما هنوز جایگزین درمان دارویی نیستند – باید هوشمندانه از هر دو بهره برد.
