جشنواره فیلم مراکش طی دو دهه گذشته به‌همراه صنعت سینمای این کشور رشد کرده است. در سال ۲۰۰۱، زمانی که این جشنواره آغاز به کار کرد، سینمای محلی سالانه تنها ۵ فیلم تولید می‌کرد. امروز این رقم به ۴۰ فیلم در سال رسیده—رشد چشمگیری که نتیجه برنامه‌ها و ساختارهایی است که برای تربیت نسل‌های تازه فیلمسازان طراحی شده‌اند.

دو نهاد کلیدی در این مسیر نقش اساسی داشته‌اند:

• ورکشاپ‌های اطلس (Atlas Workshops) که فیلمسازان نوظهور را به شبکه جهانی تهیه‌کنندگان و جشنواره‌ها متصل می‌کنند.
• بنیاد تمایُز (Tamayouz Foundation) که توسط سه فیلمساز و دو تهیه‌کننده مراکشی با تمرکز بر حمایت از زنان در سینما تأسیس شده و در حوزه‌هایی مانند کارگردانی، فیلمنامه‌نویسی، تولید و پس‌تولید دوره‌های حرفه‌ای و حمایت مالی ارائه می‌دهد.

در ادامه، چهار فیلمساز برجسته با پیشینه‌هایی کاملاً متفاوت معرفی شده‌اند که امسال در جشنواره فیلم مراکش توجه‌ها را به خود جلب کردند.

مریم اسداق — تهیه‌کننده

تهیه‌کننده‌ای که می‌گوید پروژه‌ها باید «در جسمش طنین بیندازند»

مریم اسداق مسیر حرفه‌ای متنوعی داشته؛ از آموزش تا خدمات بین‌المللی و بازاریابی. او از طریق بنیاد سینمایی تمایُز و ورکشاپ اطلس وارد سینما شد و اکنون سه فیلم بلند در دست توسعه دارد.

مهم‌ترین پروژه‌ها

• «La Piste» به کارگردانی محسن ندیفی — تریلر روان‌شناختی که جایزه «پیچ» جشنواره طنجه را برد و در جلسات هم‌تولید فرانسه–مراکش در کن، نظر چند شرکت فرانسوی را به خود جلب کرد.
• «Potes» به کارگردانی حمزه عتیفی — درباره دانشجویان مراکشی در خارج از کشور و چالش هویت.
• «Rajol» از عدنان رامی — کاوشی درباره مردبودن در مراکش امروز در زمانه‌ای که صدای زنان قدرتمندتر از همیشه شنیده می‌شود.

اسداق می‌گوید:

«برای تهیه‌کنندگی پروژه‌هایی را انتخاب می‌کنم که من را تکان می‌دهند. این کار شب‌بیداری و انرژی ذهنی بالایی می‌طلبد. اگر در من ارتعاش ایجاد نکند، ارزشش را ندارد.»

دریس رمدی — بازیگر

از نامزدی سزار تا نقش اصلی در پرمخاطب‌ترین فیلم مراکش

دریس رمدی که متولد مراکش و ساکن فرانسه است، برای نقش خود در فیلم ««Je Ne Suis Pas Mort»» به کارگردانی مهدی بن عطیه، نامش در فهرست نامزدهای جایزه «امیدبخش سزار» قرار گرفت.

آثار شاخص او

• ««Baden Baden»»
• ««Escape from Raqqa»»
• ««A Decent Man»»
• سریال رپ «All the Way Up» محصول کانال‌پلاس (Canal+)

امسال رمدی با فیلم «Behind the Palm Trees» به کارگردانی مریم بن‌مبارک که در مسابقه اصلی مراکش به نمایش درآمد، برای نخستین‌بار نقش اول یک فیلم را ایفا کرد.

او می‌گوید:

«نقش‌های کلیشه‌ای—تروریست، خلافکار بی‌معنا—را قبول نمی‌کنم. می‌خواهم نقش‌های اصلی بازی کنم و با کارگردانان مهم کار کنم.»

رمدی همچنین در حال نوشتن متن برای استنداپ‌کمدی است:

«جلو روی برد پیت بایستم، آرام و متمرکز می‌مانم. اما روی صحنه؟ هنوز می‌ترسم!»

یوسف میشرف — کارگردان

از مهندسی تا لا فِمیس؛ ساخت یک فیلم وحشتی–هویتی خارج از قالب‌های فرانسه

یوسف میشرف در خانواده‌ای از طبقه متوسط پایین در کازابلانکا بزرگ شد و در ۱۸سالگی به فرانسه رفت تا مهندسی بخواند. اما خیلی زود مسیرش را تغییر داد: تحصیل سینما در سوربن، سپس پذیرش در کارگردانی در مدرسه معتبر لا فِمیس (La Fémis).

اولین فیلم بلند او: «Sweet Disposition»

ترکیبی از بدن‌هراسی و داستان بلوغ درباره پسری از خانواده‌ای فقیر که برای پنهان‌کردن وضعیتش، دروغی می‌سازد که کم‌کم به دگرگونی فیزیکی می‌انجامد.

این پروژه در ورکشاپ اطلس ۲۰۲۱ ارائه شد و جایزه ArteKino را برد. میشرف اکنون فیلم را با کمک دوستان آمریکایی و خارج از سیستم سینمای فرانسه پیش می‌برد.

او توضیح می‌دهد:

«در فرانسه فیلم‌های مراکشی باید در چارچوب خاصی قرار بگیرند. این خفه‌کننده است. آمریکایی‌ها پیچیدگی فیلمم را درک کردند و گفتند باید از آن محافظت کرد.»

لینا طاهری — کارگردان

از سیاست به سینما؛ کاوش در تنش‌های فرهنگی میان فرانسه و مراکش

لینا طاهری فعالیت خود را با علاقه به سیاست آغاز کرد اما دریافت برای فهم جهان به «زبان احساسات» یعنی سینما نیاز دارد.

او به‌عنوان مدیر توسعه با نویسندگان سریال «In Therapy» همکاری کرد و سپس وارد تلویزیون مراکش شد. اینک درحال توسعه فیلم بلند خود «Earth and Ashes» است که امسال در ورکشاپ اطلس ارائه شد.

«Earth and Ashes» درباره چیست؟

فیلم درگیر پرونده‌ای حقوقی پس از مرگ یک معمار فرانسوی–مراکشی است و این سئوال را طرح می‌کند: او باید در فرانسه به‌صورت سکولار دفن شود یا طبق سنت خانواده؟

این پروژه با همراهی:

• نبیل عیوش
• تهیه‌کنندگان «Calle Malaga»، امین بنجلون و ژان-رِمی دوکورتیو

درحال توسعه است.

طاهری می‌گوید:

«این اتفاق در خانواده‌های مهاجر زیاد رخ می‌دهد. مراسم تدفین برای مرده است یا برای زندگان؟»

او اضافه می‌کند:

«می‌خواهم دوگانگی فرهنگی مهاجران را روایت کنم. چون خودم در فرانسه بزرگ شده‌ام و در مراکش کار کرده‌ام. این تجربه دوفرهنگی بسیار مشترک است.»

سینمای مراکش نه‌تنها از نظر تعداد آثار، بلکه از نظر تنوع صداها، افزایش زنان سازنده، گسترش شبکه‌های هم‌تولید و ظهور کارگردانان جسور و مستقل، در حال تجربه دوره‌ای طلایی است.

جشنواره فیلم مراکش امروز نه فقط محل نمایش فیلم‌ها، بلکه سکوی پرتاب استعدادهای جوان به سینمای جهان است—و این چهار فیلمساز، نمایندگان پرقدرت این نسل تازه‌اند.