داکوتا جانسون بحث قدیمی «Black Swan» و «Perfect Blue» را دوباره داغ کرد
داکوتا جانسون در جریان تبلیغات فیلم «Verity» همراه با هم‌بازی‌هایش، ان هتوی و جاش هارتنت، با یک انتخاب سینمایی دشوار روبه‌رو شد؛ انتخابی که در نهایت بحثی قدیمی درباره یکی از مشهورترین تریلرهای روان‌شناختی را دوباره زنده کرد.
این سه بازیگر در بخش پرسش‌های سریع رسانه دیسکاسینگ‌فیلم (DiscussingFilm) باید بین «Fatal Attraction» و «Black Swan» یکی را انتخاب می‌کردند. هر سه برای پاسخ دادن مردد بودند، اما جانسون نکته‌ای را مطرح کرد که کفه ترازو را برای او به سود «Fatal Attraction» سنگین‌تر کرد: شباهت‌های فیلم دارن آرونوفسکی با انیمه «Perfect Blue».
جانسون گفت: «فکر می‌کنم هنوز انتخابم “Fatal Attraction” است. شاید دلیلش این باشد که “Black Swan” از “Perfect Blue” گرفته شده بود، نه؟» وقتی هتوی گفت تصور می‌کند «Black Swan» از «Repulsion» تاثیر گرفته است، جانسون توضیح داد: «فکر می‌کنم “Perfect Blue” هم خیلی در آن نقش داشت. نه اینکه دقیقاً از آن گرفته شده باشد، ولی خیلی از آن الهام گرفته بود. شاید انتخابم “Fatal Attraction” و “Perfect Blue” باشد. فکر می‌کنم “Fatal Attraction” را انتخاب می‌کنم.»
این اظهارنظر، بحثی حدوداً ۱۵ساله درباره نسبت «Black Swan» با اثر ساتوشی کن را بار دیگر به جریان انداخت؛ بحثی که از زمان اکران فیلم آرونوفسکی در سال ۲۰۱۰، میان منتقدان و علاقه‌مندان انیمه مطرح بوده است.
«Perfect Blue»، تریلر انیمیشنی سال ۱۹۹۷، داستان میما را روایت می‌کند؛ ستاره موسیقی پاپی که وارد دنیای بازیگری می‌شود و زیر فشار مسیر حرفه‌ای تازه‌اش، به‌تدریج مرز واقعیت و خیال را گم می‌کند. در «Black Swan» نیز نینا، بالرینی با بازی ناتالی پورتمن، هنگام آماده شدن برای نقش اصلی باله «Swan Lake» دچار فروپاشی روانی می‌شود.
شباهت‌ها فقط به مسیر این دو شخصیت محدود نیست. هر دو زن با همزادی تاریک مواجه‌اند، آینه‌ها در هر دو فیلم تصویری از هویت متزلزل شخصیت اصلی می‌سازند و روایت‌ها پیوسته مرز میان واقعیت و توهم را مخدوش می‌کنند. البته «Perfect Blue» نیز از تریلرهای روان‌شناختی آلفرد هیچکاک تاثیر گرفته بود و اشاره هتوی به «Repulsion» ساخته رومن پولانسکی، یادآور الگوهای سینمایی دیگری است که در این مقایسه مطرح می‌شوند.
برای بسیاری از منتقدان و طرفداران، مسئله اصلی صرفاً وجود این شباهت‌ها نیست، بلکه به رسمیت شناخته نشدن تاثیر احتمالی اثر کن است. آن‌ها معتقدند اگر فیلمی تا این اندازه از اثری دیگر تاثیر گرفته باشد، باید به آن اشاره کند. بااین‌حال، شباهت میان دو فیلم به‌تنهایی، اقتباس یا الهام‌گیری مستقیم را اثبات نمی‌کند و آرونوفسکی نیز چنین تاثیری را رد کرده است.
این اختلاف‌نظر چیزی از جایگاه بازی پورتمن در «Black Swan» کم نمی‌کند؛ اجرایی که از شاخص‌ترین نقش‌آفرینی‌های کارنامه اوست و جایزه اسکار را برایش به همراه داشت. پورتمن در نقش نینای شکننده و وسواسی تحسین فراوانی دریافت کرد و بنا بر گزارش‌ها، حدود یک سال برای آماده شدن، باله تمرین کرد. تعهد او به این نقش از عوامل مهم موفقیت فیلم نزد منتقدان و در گیشه بود.
آرونوفسکی در جلسه پرسش‌وپاسخ جشنواره فیلم فیلادلفیا (Philadelphia Film Festival) در سال ۲۰۱۰، درباره مقایسه دو اثر گفته بود؛ نقل‌قولی که رسانه دیزد دیجیتال (Dazed Digital) منتشر کرده است: «بین دو فیلم شباهت‌هایی وجود دارد، اما از آن تاثیر نگرفته است. ایده واقعاً از باله “Swan Lake” آمد. می‌خواستیم باله را به یک روایت دراماتیک تبدیل کنیم؛ برای همین چنین فراز و فرودی دارد، چون باله از خیلی جهات هم بزرگ است و هم کوچک.»
این توضیح برای شماری از طرفداران قانع‌کننده نبود، به‌ویژه با توجه به سابقه آشنایی آرونوفسکی با آثار کن. انتشار اخیر مطلبی از سوی آکادمی علوم و هنرهای سینما (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) درباره مقایسه این دو فیلم نیز واکنش‌های انتقادی تازه‌ای را به دنبال داشت.
به گزارش «دیزد دیجیتال»، آرونوفسکی در اواخر دهه ۱۹۹۰ حقوق بازسازی «Perfect Blue» را خریده بود. آن بازسازی هرگز ساخته نشد، اما او در «Requiem for a Dream» صحنه مشهور وان حمام را با شباهت زیادی بازآفرینی کرد؛ جایی که شخصیت جنیفر کانلی، مانند میما، زیر آب فریاد می‌زند.
کن نیز درباره این شباهت‌ها صریح بود. او اوایل دهه ۲۰۰۰ در وبلاگش نوشت که برخی نماهای «Requiem for a Dream» به‌طور کامل کپی شده‌اند و به شوخی گفت آرونوفسکی «بیش از حد ادای احترام می‌کند». کن در اوت ۲۰۱۰، تنها چند ماه پیش از اکران «Black Swan»، درگذشت و فرصتی پیدا نکرد درباره این فیلم اظهارنظر کند. حالا صحبت کوتاه جانسون دوباره همان پرسش قدیمی را پیش کشیده است: مرز میان الهام گرفتن، ادای احترام و بازآفرینی کجاست؟
