ریچارد لینکلیتر و «Nouvelle Vague»؛ بازآفرینی موج نو فرانسه با انرژی «فیلمهای رفاقتی»
کوئنتین تارانتینو زمانی تعریف جالبی از اصطلاح «فیلمهای رفاقتی» یا همان Hangout Movies ارائه داد: آثاری که آنقدر با شخصیتها وقت میگذرانید که تبدیل به دوستان شما میشوند. او نیز ریچارد لینکلیتر را استاد این گونه سینمایی معرفی کرد. حالا لینکلیتر، در گفتوگویی تازه در پادکست Filmmaker Toolkit، با نگاهی طنازانه میگوید شاید این ایده را تارانتینو از خودش گرفته باشد:
«من همیشه فیلمهایم را اینطور توصیف میکنم: ‘دوربین را میگذارم در سال ۱۹۷۶ یا هر زمانی که هستم، و فقط با شخصیتها پرسه میزنم.’»
فیلم جدید لینکلیتر با نام «Nouvelle Vague» روایتی است از لحظات آغازین موج نو فرانسه و ساخت فیلم تاریخی «Breathless» توسط ژان-لوک گدار. او میخواست مخاطب حس کند که در حال «وقت گذراندن» با عوامل و بازیگران آن دوره است — بیآنکه دوربین یا شخصیتها بفهمند در بحبوحه خلق یکی از مهمترین آثار تاریخ سینما هستند.
لینکلیتر به بازیگران گروه سازنده «Breathless» گفت:
«این آدم هنوز کسی نیست، یک منتقد فیلم گمنام، نوشتههایش در Cahiers du Cinéma خواندن ندارد، شاید نداند دارد چه میکند و شاید فیلم جواب ندهد — اما خب، ۲۰ روز کار است، کمی کاریزما دارد، و ژان سیبرگ هست که شناخته شده است.»
به نظر لینکلیتر، بسیاری از فیلمهای تاریخی دچار خودشیفتگی میشوند؛ انگار شخصیتها از دل یک تابلو یا مجسمه بیرون آمدهاند و با وقار غیرواقعی در صحنه حرکت میکنند.
«زندگی هیچوقت اینطور نبوده. حتی بزرگترین لحظات تاریخ هم کنار کسی که در همان لحظه مشغول خوردن یک ساندویچ است اتفاق افتاده.»
لینکلیتر از همان ابتدا آگاه بود که فیلمش جذابیت بسیاری برای دوستداران سینما خواهد داشت؛ کسانی که گدار، ژان-پل بلموندو (اوبری دولَن)، فرانسوا تروفو (آدریان رویار) و کلود شابرول (آنتوان بسون) را عاشقانه میشناسند. برای همین به جای استفاده از ستارههای شناختهشده، به سراغ بازیگران جوان فرانسوی رفت تا لایه «آیکون روی آیکون» مانع درک صمیمانه داستان نشود.
در مورد نقش بلموندو، لینکلیتر حتی نوه واقعی او را تست کرد اما اوبری دولَن با روحیه سبکبال، لبخند سریع و بیخیالی جذابش، همان «حالوهوای بلموندو» را منتقل کرد. لینکلیتر درباره لحظهای که فهمید انتخابهایش درست بوده میگوید:
«وقتی بازیگران نقش گدار، تروفو و سوزان شیفمن را دور یک میز جمع کردم و خوانش صحنه را ضبط کردم، به تهیهکننده نشان دادم و گفتم ‘میبینی چقدر خاص است؟’ و او گفت: ‘خدای من، خودشان هستند!’… این همان فضای رفاقتی است که دنبالش بودیم، حس بودن با آنها.»
الهام لینکلیتر از موج نو فرانسه، بازگشت به زمانی بود که سینما جوان، پرانرژی و سرشار از امکان به نظر میرسید. با دستکم گرفتن آیکونها، و تمرکز بر لحظات روزمره و بدون خودآگاهی تاریخی، «Nouvelle Vague» تلاشی است برای کشاندن مخاطب به پشت صحنه، جایی که در آن افراد مشغول ساخت تاریخ هستند — بیآنکه بدانند تاریخ در حال ساختهشدن است.
