شکست پرهزینه نسخه لایو اکشن «Moana»؛ دیزنی چگونه با خودش رقابت کرد؟

نسخه لایو اکشن «Moana» قرار بود یکی از فیلم‌های بزرگ تابستانی دیزنی باشد؛ بازگشتی مطمئن به فرنچایزی محبوب با حضور دواین جانسون، آهنگ‌های آشنا و پشتوانه تجاری قدرتمند. اما افتتاحیه ضعیف‌تر از انتظار فیلم نشان داد که حتی برندهای میلیارددلاری نیز از خستگی مخاطب و اشتباه در زمان اکران مصون نیستند.

این فیلم در نخستین آخر هفته نمایش خود تنها ۹۵ میلیون دلار در سراسر جهان فروخت که ۴۳ میلیون دلار آن از بازار آمریکا و کانادا و ۵۲ میلیون دلار از دیگر کشورها به دست آمد. برآورد منابع مالی سینما حاکی از آن است که اگر فروش جهانی «Moana» در نهایت به حدود ۲۵۰ میلیون دلار برسد، دیزنی ممکن است در نخستین چرخه درآمدزایی فیلم بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیون دلار زیان ببیند. استودیو به این برآورد واکنشی نشان نداده است.

یک افتتاحیه نگران‌کننده برای پروژه‌ای ۲۵۰ میلیون دلاری

افتتاحیه داخلی ۴۳ میلیون دلاری «Moana» فاصله چندانی با شروع ناموفق نسخه لایو اکشن «Snow White» ندارد. آن فیلم با ۴۲.۲ میلیون دلار در آمریکای شمالی و ۸۷ میلیون دلار در سراسر جهان کار خود را آغاز کرده بود؛ با این تفاوت که «Snow White» پیش از اکران با حاشیه‌هایی درباره هفت کوتوله و اظهارات ریچل زگلر مواجه شد.

«Moana» چنین جنجال‌هایی نداشت. نخستین تریلر آن نیز در ۲۴ ساعت ابتدایی ۱۸۲ میلیون بار دیده شد و در میان آثار لایو اکشن دیزنی، به‌جز تولیدات مارول و لوکاس‌فیلم، یکی از پربازدیدترین معرفی‌ها را رقم زد. بنابراین مشکل را نمی‌توان به کمبود آگاهی عمومی یا تبلیغات اولیه ضعیف نسبت داد.

نگرانی اصلی از جایی آغاز می‌شود که هزینه تولید فیلم را در نظر بگیریم. بنا بر برآوردها، «Moana» پیش از محاسبه تبلیغات حدود ۲۵۰ میلیون دلار هزینه داشته و بودجه بازاریابی جهانی آن نیز نزدیک به ۱۴۵ میلیون دلار بوده است. چنین ارقامی باعث می‌شود حتی فروش ۲۵۰ میلیون دلاری در گیشه نیز برای رسیدن پروژه به سود کافی نباشد.

دواین جانسون نیز ظاهراً دست‌کم ۲۰ میلیون دلار دستمزد اولیه دریافت کرده است. با توجه به عملکرد فعلی فیلم، بعید به نظر می‌رسد بندهای مربوط به پاداش پس از رسیدن به نقطه سربه‌سر فعال شوند.

رقیب اصلی «Moana» خود دیزنی بود

بزرگ‌ترین مشکل فیلم نه کیفیت آن، بلکه انتخاب زمان اکران به نظر می‌رسد. نسخه لایو اکشن کمتر از دو سال پس از اکران «Moana 2» به سینماها رسیده است؛ دنباله انیمیشنی موفقی که بیش از یک میلیارد دلار در جهان فروخت.

مخاطبان برای تماشای «Moana 2» دلیل روشنی داشتند. آن فیلم هشت سال پس از انیمیشن نخست عرضه شد و خانواده‌ها مدت زیادی در انتظار ماجرایی تازه بودند. در مقابل، نسخه لایو اکشن همان داستان و فضای آشنا را خیلی زود دوباره به آن‌ها پیشنهاد می‌دهد. در شرایطی که تماشای خانوادگی یک فیلم در سینما هزینه زیادی دارد، بسیاری ممکن است ترجیح دهند برای انتشار آن در دیزنی‌پلاس صبر کنند.

شرایط تقویم اکران نیز به ضرر فیلم تمام شده است. «Moana» نه‌تنها باید با «Minions & Monsters» از یونیورسال و ایلومینیشن رقابت کند، بلکه هم‌زمان با یکی دیگر از محصولات خانوادگی خود دیزنی، یعنی «Toy Story 5»، روی پرده است. در آخر هفته اخیر، «Minions & Monsters» در دومین هفته ۲۰.۵ میلیون دلار و «Toy Story 5» در چهارمین هفته ۱۸.۵ میلیون دلار فروختند.

رقابت داخلی دیزنی در بازارهایی مانند مکزیک و برزیل آشکارتر بود؛ جایی که «Toy Story 5» توانست نسخه تازه «Moana» را پشت سر بگذارد. این نتیجه نشان می‌دهد استودیو به‌جای آنکه برای هر فیلم فضای تنفس مناسبی فراهم کند، چند محصول خانوادگی خود را وادار کرده است برای جذب یک گروه مشابه از تماشاگران بجنگند.

یک منبع باسابقه در حوزه تأمین مالی فیلم‌ها با انتقاد از این تصمیم گفته است دیزنی هنگام تعیین تاریخ جدید، از حضور «Moana 2» و «Toy Story 5» در برنامه خود اطلاع داشت و انتخاب چنین زمانی برای اکران «Moana» قابل درک نیست.

چگونه یک دنباله به رقیب نسخه لایو اکشن تبدیل شد؟

نکته جالب آن است که نسخه لایو اکشن «Moana» زودتر از «Moana 2» معرفی شد. دواین جانسون و باب ایگر در آوریل ۲۰۲۳ و طی نشست سالانه سهام‌داران دیزنی، ساخت این بازسازی را اعلام کردند.

مدتی بعد، دیزنی برای تعطیلات شکرگزاری ۲۰۲۴ به یک فیلم سینمایی نیاز پیدا کرد. باب ایگر و آلن برگمن، رئیس استودیوهای سرگرمی دیزنی، تصمیم گرفتند مجموعه انیمیشنی در دست تولید «Moana» را به یک دنباله سینمایی تبدیل کنند. این تصمیم از نظر تجاری موفق بود؛ «Moana 2» با وجود نقدهای ضعیف‌تر از قسمت اول، به فروشی بیش از یک میلیارد دلار دست یافت.

امتیاز منتقدان فیلم دوم در راتن تومیتوز ۶۱ درصد بود، درحالی‌که قسمت نخست ۹۶ درصد داشت. امتیاز سینمااسکور نیز از A برای فیلم اصلی به A- کاهش یافت. بااین‌حال، فاصله هشت‌ساله با قسمت اول و اشتیاق مخاطبان برای بازگشت به این جهان، موفقیت تجاری دنباله را تضمین کرد.

پس از قطعی شدن «Moana 2»، دیزنی اکران نسخه لایو اکشن را از ۲۷ ژوئن ۲۰۲۵ به تاریخ فعلی منتقل کرد. نتیجه آن شد که فیلم تازه در فاصله‌ای بسیار کوتاه از دنباله انیمیشنی و در تابستانی شلوغ روی پرده رفت. شاید اگر اکران یک سال عقب می‌افتاد، اشتیاق بیشتری برای بازگشت به این جهان شکل می‌گرفت.

البته دیزنی ظاهراً می‌خواست فیلم را پیش از ورود دو محصول بزرگ دیگر عرضه کند: حماسه «The Odyssey» ساخته کریستوفر نولان و فیلم «Spider-Man: Brand New Day» از سونی و مارول استودیوز. بااین‌حال، فرار از رقابت پایان ژوئیه باعث شد «Moana» در میانه رقابتی خانوادگی گرفتار شود که بخش مهمی از آن را خود دیزنی ایجاد کرده بود.

چرا ساخت «Moana» تا این اندازه گران تمام شد؟

تولید فیلم ابتدا قرار بود پیش از اعتصاب‌های هالیوود در سال ۲۰۲۳ آغاز شود، اما فیلم‌برداری به ژوئیه ۲۰۲۴ موکول شد. فرایند تصویربرداری طی شش ماه در هاوایی و مخازن آب در ایالت جورجیا انجام گرفت.

پس‌تولید نیز نزدیک به ۶۰ هفته ادامه داشت و شامل کار روی حدود دو هزار نمای جلوه‌های ویژه می‌شد. ترکیب فیلم‌برداری واقعی، محیط‌های دیجیتال، صحنه‌های دریایی و جلوه‌های بصری سنگین، هزینه پروژه را به حدود ۲۵۰ میلیون دلار رساند.

اگر بودجه فیلم کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار بود، افتتاحیه فعلی می‌توانست تصویری بسیار امیدوارکننده‌تر ایجاد کند. حتی هزینه خالص ۱۷۰ میلیون دلاری «Supergirl» نیز در مقایسه با رقم اعلام‌شده برای «Moana» امکان بیشتری برای رسیدن به سود فراهم می‌کرد.

برخی مسئولیت هزینه‌های سنگین را متوجه شان بیلی، رئیس پیشین بخش فیلم دیزنی، دانسته‌اند؛ اما او تنها با بسته اولیه پروژه موافقت کرده بود و پیش از آغاز اصلی تولید از استودیو رفت. بیلی در فوریه ۲۰۲۴ جدا شد و دیوید گرینباوم، مدیر پیشین سرچ‌لایت، جانشین او شد. بنابراین کنترل هزینه‌های تولید در مرحله اجرایی را نمی‌توان تنها به تصمیم اولیه بیلی نسبت داد.

تبلیغاتی که چیز تازه‌ای برای عرضه نداشت

بازاریابی «Moana» نیز نتوانست پاسخ روشنی به یک پرسش اساسی بدهد: چرا مخاطب باید همین حالا نسخه لایو اکشن داستانی آشنا را در سینما ببیند؟

کمپین تبلیغاتی بیش از اندازه به تصاویر، شخصیت‌ها و حس‌وحال قسمت‌های قبلی تکیه داشت و عنصر تازه‌ای ارائه نمی‌کرد که این بازسازی را به تجربه‌ای ضروری تبدیل کند. این وضعیت با مشکل تبلیغاتی «Furiosa» مقایسه شده است؛ فیلمی که کمپین آن از نظر ظاهری شباهت زیادی به «Mad Max: Fury Road» داشت و نتوانست هویت مستقل اثر را برجسته کند.

گزارش شرکت رلیش‌میکس پیش از اکران نشان می‌داد واکنش‌های آنلاین به «Moana» بیشتر متمایل به منفی بوده است. بخش قابل‌توجهی از کاربران درباره ضرورت ساخت فیلم، استفاده سنگین از تصاویر کامپیوتری، رنگ‌بندی کم‌جان و طراحی کلاه‌گیس مائویی پرسش داشتند.

برخی مخاطبان ظاهر فیلم را شبیه تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی توصیف کردند و نوشتند که محیط درخشان اقیانوس آرام در نسخه لایو اکشن، تخت و بی‌روح به نظر می‌رسد. واکنش‌هایی مانند «انگار انیمیشن را در هوش مصنوعی بارگذاری کرده‌اند و نسخه واقعی آن را خواسته‌اند» یا «چطور چنین مکان زیبایی را این‌قدر کسل‌کننده نشان داده‌اند؟» بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد.

انتقاد دیگری نیز فیلم را به یک نمایش کمدی پرهزینه شبیه دانسته بود. این واکنش‌ها نشان می‌دادند که حتی کیفیت فنی بالا نیز لزوماً به جذابیت بصری منجر نمی‌شود؛ به‌خصوص زمانی که نورپردازی تخت و محیط‌های دیجیتال، سرزندگی جغرافیای داستان را کاهش دهند.

وفاداری بیش از اندازه یا فرصتی ازدست‌رفته؟

توماس کایل، کارگردان «Hamilton» و «Grease Live!»، همراه با دیگر سازندگان تصمیم گرفت تغییرات زیادی در نسخه لایو اکشن ایجاد نکند. آن‌ها برای جلوگیری از ناراضی کردن طرفداران، از افزودن ترانه‌ها و سکانس‌های کاملاً تازه پرهیز کردند.

تنها قطعه جدید «Along the Way» است که در تیتراژ پایانی شنیده می‌شود و لین‌ـ‌منوئل میراندا، ترانه‌سرای قطعه مشهور «How Far I’ll Go»، در ساخت آن نقش داشته است.

این وفاداری می‌تواند رضایت دوستداران انیمیشن را حفظ کند، اما هم‌زمان یکی از مشکلات اصلی پروژه نیز هست. اگر بازسازی قرار نیست تجربه متفاوتی ارائه دهد، مخاطب چرا باید به‌جای بازبینی انیمیشن محبوب یا تماشای «Moana 2»، برای دیدن همان داستان با چهره‌های واقعی بلیت بخرد؟

انتخاب کایل نیز مورد پرسش قرار گرفته است؛ زیرا «Moana» نخستین فیلم سینمایی عظیم و جلوه‌محور او محسوب می‌شود. دواین جانسون معمولاً با فیلم‌سازانی مانند راسون مارشال تربر، برد پیتون، جیک کاسدان و ژائومه کولت‌سرا همکاری می‌کند که با شیوه کاری و جایگاه تجاری او آشنا هستند. بااین‌حال، افراد نزدیک به جانسون می‌گویند کایل برای این مسئولیت کاملاً آماده بود و تسلط او بر کارگردانی آثار موزیکال، ارتباط مؤثری میان این دو ایجاد کرد.

آیا رضایت تماشاگران می‌تواند فیلم را نجات دهد؟

با وجود افتتاحیه ناامیدکننده، واکنش کسانی که فیلم را دیده‌اند کاملاً منفی نیست. «Moana» امتیاز A- سینمااسکور و رضایت ۹۰ درصدی مخاطبان راتن تومیتوز را به دست آورده است. این امتیاز حتی اندکی بالاتر از رضایت مخاطبان از انیمیشن نخست با ۸۹ درصد و «Moana 2» با ۸۵ درصد است.

زنان ۶۶ درصد تماشاگران آخر هفته افتتاحیه را تشکیل داده‌اند. دیزنی امیدوار است فیلم در هفته‌های آینده، هم‌زمان با اکران آثاری مانند «The Odyssey» و «Spider-Man: Brand New Day» که احتمالاً مخاطبان مرد بیشتری دارند، همچنان انتخاب اصلی بخشی از زنان و خانواده‌ها باقی بماند.

این داده‌ها از دیدگاه استودیو نشان می‌دهد مشکل اصلی، اقتباسی ضعیف یا نارضایتی تماشاگران نیست؛ بلکه تاریخ اکران نامناسب، هزینه بیش از اندازه و نبود احساس ضرورت بوده است. بااین‌حال، حتی تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت نیز برای جبران چنین بودجه بزرگی به دوام استثنایی در گیشه نیاز دارد.

دیزنی احتمالاً می‌تواند در بلندمدت بخشی از زیان را از طریق فروش کالا، موسیقی، دیزنی‌پلاس و پارک‌های تفریحی جبران کند. دو انیمیشن «Moana» تاکنون فروش ۲۲ میلیون اسباب‌بازی، ۲۶ میلیون پخش موسیقی و حدود ۱.۵ میلیارد ساعت تماشا در سرویس دیزنی را به همراه داشته‌اند. این فرنچایز همچنان یکی از دارایی‌های ارزشمند شرکت است.

اما مسئله فقط نجات مالی یک فیلم نیست. باب ایگر پس از بازگشت به مدیریت دیزنی وعده داده بود که شرکت به‌جای تولید انبوه، بر مجموعه‌ای محدودتر از آثار بزرگ و باکیفیت تمرکز کند. عملکرد «Moana» پس از نگرانی‌ها درباره «The Mandalorian and Grogu» نشان می‌دهد مشکل قدیمی هنوز برطرف نشده است: دیزنی گاهی محبوبیت یک برند را با اشتیاق نامحدود مخاطب اشتباه می‌گیرد.

«Moana» احتمالاً از مسیر کالاهای جانبی و سرگرمی‌های وابسته همچنان برای دیزنی درآمد ایجاد خواهد کرد، اما تکرار سریع یک جهان محبوب می‌تواند سرمایه‌ای مهم‌تر از پول را فرسوده کند: هیجان تماشاگران. حتی مائویی هم نمی‌تواند هر بار با قلاب جادویی‌اش مخاطبی را به سینما بکشاند که احساس می‌کند همین داستان را به‌تازگی دیده است.