«شیر داغ»؛ تماشای تبانی میل، وابستگی و زخم‌های کهنه در آفتاب سوزان مدیترانه

فیلم «شیر داغ» (Hot Milk) نخستین تجربه کارگردانی ربکا لنکیویچ، نمایشنامه‌نویس و فیلمنامه‌نویس صاحب‌نامی است که پیش‌تر با آثاری چون Ida، Disobedience و She Said شناخته می‌شد. او این بار به سراغ اقتباس از رمان ۲۰۱۶ دبورا لوی رفته است؛ اثری پر از ابهام، حس‌آلود و آمیخته به استعاره‌های روان‌شناختی که بر محور رابطه پیچیده و وابسته میان مادر و دختری جوان شکل می‌گیرد. نتیجه، فیلمی است که در مرز میان ملودرام، تریلر روانشناختی و داستان بلوغ قرار می‌گیرد؛ اثری که در ظاهر درباره درمان یک بیماری جسمانی است، اما در لایه زیرین، به تحلیل زخم‌های روحی، میل‌های گسسته و تلاش برای گسستن زنجیرات وابستگی می‌پردازد.

رز (فیونا شا)، زنی ایرلندی در دهه شصت زندگی، سال‌هاست از بیماری یا سندرمی نامشخص رنج می‌برد که باعث شده به ویلچر وابسته شود. پزشکان تاکنون پاسخ روشنی به او نداده‌اند؛ برخی حتی به منشأ روان‌زاد آن اشاره دارند. رز با دختر بیست‌وچند ساله‌اش، سوفیا (اما مکی)، به شهری کوچک ساحلی در اسپانیا می‌رود تا از درمان‌های متفاوت و مشکوک دکتر گومز (ونسان پرز) بهره‌مند شود.

در حالی که رز میان شک و تمسخر، جلسات درمان را پی می‌گیرد، سوفیا به اکتشاف در سواحل سنگی و دریاهای پر از عروس دریایی می‌پردازد. او با اینگرید (ویکی کریپس)، زنی آزاداندیش و مرموز که اسب‌سواری می‌کند و روسری کولی‌وار بر سر دارد، آشنا می‌شود و این آشنایی به رابطه‌ای پرشور و وسوسه‌آمیز ختم می‌شود. اما همان‌قدر که این رابطه درهای میل و استقلال را به روی سوفیا باز می‌کند، زخم‌های پنهان این دو زن را نیز عیان می‌سازد. اینگرید هم، همچون رز، بار یک تراژدی دوران کودکی را بر دوش می‌کشد.

یک سفر کوتاه به یونان برای دیدار پدر یونانی سوفیا (وانگلیس موریکیس) نیز بخشی از مسیر خودشناسی اوست، هرچند دستاوردی روشن به همراه ندارد و بیشتر بر تلاطم درونی او می‌افزاید.

«شیر داغ» بیش از آن‌که درباره بیماری جسمانی رز باشد، درباره سم‌پاشی عاطفی در روابط مادر-دختری است. لنکیویچ از استعاره‌های چندلایه لوی استفاده می‌کند:

• شیر داغ به‌عنوان تصویری از تغذیه و پیوند مادرانه، که اینجا به حالتی مضر و وابسته‌کننده بدل شده است.
• دریا و عروس‌های دریایی به‌عنوان استعاره‌ای از زیبایی اغواگر و خطر پنهان؛ جایی که میل و آسیب هم‌زیست‌اند.
• وابستگی متقابل: مرزی محو میان مراقبت و کنترل، عشق و قید.

درون‌مایه محوری، تلاش برای بریدن از چرخه‌های تکرار شونده گذشته است. چه سوفیا که در پی یافتن استقلال و هویت خویش است و چه اینگرید که با گذشته‌اش دست‌وپنجه نرم می‌کند، همه به نوعی درگیر رساندن خود به نقطه‌ای هستند که بتوانند «روی پای خود بایستند»؛ جمله‌ای که در پایان فیلم معنای مستقیم و نمادین پیدا می‌کند.

فیونا شا با تبحر، رز را به شخصیتی ترکیبی از بذله‌گویی نیشدار و خشم فروخورده بدل می‌کند؛ زنی که هم مایه آزار است، هم موضوع ترحم، و هم سرچشمه طنزی سیاه. شا هر جمله، خواه شکایت از گرما یا نیش به دخترش، را با لحنی آکنده از زندگی اجرا می‌کند.
اما مکی با چهره‌ای که یادآور جوانی‌های اوما تورمن و پیچیدگی نگاه کیارا ماسترویانی است، سوفیا را در وضعیت معلق بین تمرد و اسارت بازی می‌کند. با این حال، فیلمنامه گاهی خواسته‌های درونی این شخصیت را به‌قدر کافی شفاف نمی‌سازد، و این امر باعث می‌شود برخی تغییرات رفتاری‌اش ناگهانی جلوه کند.
ویکی کریپس به اینگرید جذابیتی مبهم می‌بخشد، هرچند شخصیت او کمی در مرز کلیشه «زن آزاد و مرموز» می‌ماند. اعترافات دیرهنگام اینگرید درباره گذشته‌اش هم بخشی از آن جاذبه اسرارآمیز اولیه را از بین می‌برد.
ونسان پرز در نقش دکتر گومز، حضور کوتاه اما تأثیرگذاری دارد و فضای بین معجزه‌گری و شیادی را خلق می‌کند.

• راز پیدا کردن تی‌شرت ایده‌آل؛ راهنمای کامل انتخاب شیک‌ترین و باکیفیت‌ترین تیشرت برای استایل شما

لنکیویچ با سابقه خود در نویسندگی آثاری با محور زنان و تضاد درونی، در مقام کارگردان نیز توانسته است حال‌وهوای حس‌آلود و مبهم رمان لوی را تا حدی منتقل کند.

• استفاده از تصاویر آفتاب‌زده و رنگ‌های گرم حس سوزندگی محیط را یادآور می‌شود.
• حضور مکرر دریا و قاب‌های نیمه‌محو، فضایی بین رویا و بیداری را القا می‌کند.
• تدوین مارک تاونز (Love Lies Bleeding) با وجود حفظ حس گسست و گذر نامحسوس زمان، گاهی باعث می‌شود پیوستگی زمانی داستان مبهم شود و تماشاگر نداند چه مدت میان وقایع گذشته است.

نقاط قوت

• اجرای بی‌نقص فیونا شا در نقش رز
• فضاسازی بصری و جغرافیایی که استعاره‌های داستان را تقویت می‌کند
• ایجاد تنش روانی در روابط مادر-دختری و رابطه عاشقانه سوفیا-اینگرید
• وفاداری به ابهام و لحن چندلایه رمان

نقاط ضعف

• شخصیت‌پردازی ناکامل برای سوفیا که انگیزه‌هایش را شفاف نمی‌کند
• گیر افتادن اینگرید در مرز کلیشه شخصیتی زن مرموز
• پرداخت برخی خرده‌روایت‌ها (دیدار با پدر، گذشته اینگرید) بدون تعمیق کافی
• پایان ناگهانی که ممکن است برای بخشی از مخاطبان بیش از حد مبهم و ناتمام به‌نظر برسد

«شیر داغ» در بهترین لحظات خود، مانند جرعه‌ای آرام‌بخش و هم‌زمان آتشین است: شیرینی و گرمای رابطه مادر و دختر را یادآوری می‌کند، اما از مسمومیت و وابستگی‌ای که می‌تواند در آن پنهان باشد هم نمی‌گذرد. لنکیویچ با بهره‌گیری از بازی‌های قدرتمند — به‌ویژه از سوی فیونا شا — و فضاسازی مسحورکننده مدیترانه‌ای، فیلمی ساخته که همزمان اغواگر و آزارنده است. با این حال، برخی ابهامات و ناتمام‌ماندگی‌های روایی ممکن است مانع رضایت کامل تماشاگر شود.