فن بینگبینگ در «Diary of a Mad Old Man»؛ رابطهای میان میل، وابستگی و قدرت
ستاره چینی در فیلم تازه وین وانگ نقش زنی را بازی میکند که هم بر پدرشوهر سالمندش نفوذ دارد و هم به خانواده او وابسته است؛ شخصیتی که نمیخواهد بهسادگی قربانی یا سوءاستفادهگر دیده شود.
فن بینگبینگ برای نقش تازهاش سراغ زنی رفته که احساسات و انگیزههایش بهآسانی قابل رمزگشایی نیست. در «Diary of a Mad Old Man»، او عروس چینی یک خانواده ژاپنی و تنها مراقب پدرشوهری است که پس از سکته فلج شده؛ مردی بیوه که دلبستگی وسواسگونهاش به این زن، مرز میان مراقبت، میل و قدرت را مبهم میکند.
این فیلم به کارگردانی وین وانگ، اقتباسی از رمان سال ۱۹۶۱ جونایچیرو تانیزاکی است و نخستین نمایش جهانی خود را در بخش گالای جشنواره فیلم تورنتو تجربه میکند. جشنواره بینالمللی فیلم بوسان نیز آن را در برنامه خود قرار داده است. وانگ در کارنامه بیش از چهاردههایاش آثاری چون «Chan Is Missing»، «The Joy Luck Club» و «Smoke» را دارد؛ فیلم آخر در سال ۱۹۹۵ جایزه بزرگ هیئت داوران خرس نقرهای برلین را دریافت کرد.
بینگبینگ نقش سوسو را مقابل لیلی فرانکی در نقش اوتسوگی بازی میکند. از نگاه او، کلید شناخت این زن در تناقض موقعیتش نهفته است: سوسو میداند بر اوتسوگی اثر میگذارد، اما خودش هم آسیبپذیر است و به خانواده پیرامونش تکیه دارد.
او میگوید: «فکر نمیکنم سوسو کسی باشد که فقط میخواهد اوتسوگی را کنترل کند. میفهمد چه نفوذی روی او دارد، اما از خیلی جهات خودش هم آسیبپذیر و وابسته به خانواده است.»
در این برداشت، قدرت لزوماً ابزاری برای سلطه نیست؛ گاهی امکانی برای دوامآوردن در شرایط محدود است. بینگبینگ بهجای تعیین اینکه کدام شخصیت از دیگری استفاده میکند، بر دادوستد عاطفی میان دو انسانی تمرکز کرده که هرکدام چیزی از دیگری میخواهند.
او و فرانکی با همکاری نزدیک وانگ، رابطه را بیش از آنکه بر صمیمیت جسمانی متعارف بنا کنند، بر میل و خیال استوار کردهاند. سوسو در صحنهای نزدیک میشود و در صحنهای دیگر فاصله میگیرد؛ تغییری که اجازه نمیدهد یک تفسیر قطعی بر رابطه حاکم شود. بینگبینگ توضیح میدهد: «هم لطافت هست، هم میل، هم وابستگی و هم معذببودن. همه اینها میتوانند کنار هم وجود داشته باشند.»
سوسو در رمان تانیزاکی شخصیتی عامدانه تحریکبرانگیز است. بینگبینگ میخواسته جسارت و رازآلودگی او را حفظ کند، اما رنجهایش را هم ملموستر نشان دهد: «میخواستم مخاطب ببیند پشت آن وجه تحریکبرانگیز، تنهایی و آسیبپذیری هم هست. او را نمیشود فقط با یک ویژگی تعریف کرد.»
یکی از تغییرهای مهم اقتباس، چینیبودن سوسو در دل یک خانواده ژاپنی است؛ انتخابی که جایگاه او را بهعنوان فردی بیرون از فرهنگ خانواده برجسته میکند. بینگبینگ میگوید این ویژگی بر رویکردش به تقریباً همه صحنهها اثر گذاشته و با تجربه شخصی او از کار در کشورهای مختلف پیوند داشته است.
به گفته او، «وقتی وارد فرهنگ دیگری میشوی، مدام نگاه میکنی: آدمها چطور ارتباط برقرار میکنند، چه چیزهایی را نمیگویند و رابطههایشان چطور است. گاهی غریبهبودن باعث میشود این چیزها را دقیقتر حس کنی.»
وانگ که بخش مهمی از کارنامهاش به شخصیتهای میان دو فرهنگ اختصاص دارد، از او نخواسته سوسو را مانند زنی ژاپنی بازی کند. در عوض، تشویقش کرده به دریافتهای خودش اعتماد کند؛ رویکردی متناسب با تجربه کارگردانی که احساس حضور در یک فرهنگ و همزمان تماشای آن از بیرون را میشناسد.
بینگبینگ همچنین معتقد است زنی مانند سوسو امروز، نسبت به اوایل دهه ۱۹۶۰، آگاهی بیشتری از انتخابهایش دارد. به همین دلیل نمیخواسته میل جنسی یا شناخت شخصیت از جذابیت خودش، خودبهخود نشانه بیاخلاقی تلقی شود. او میگوید: «سوسو بدنش، جذابیتش و اثری را که بر اوتسوگی میگذارد میشناسد و فکر میکنم حق دارد این آگاهی را داشته باشد.»
بااینحال، این آگاهی به معنای آزادی کامل نیست. بینگبینگ یادآوری میکند که وابستگی مالی، انتظارات خانواده، تنهایی و روابط نابرابر همچنان وجود دارند. آنچه برایش جذاب بوده، همین همزیستی اختیار و محدودیت است.
او حتی برای خودش نیز پاسخ نهایی احساس سوسو به اوتسوگی را مشخص نکرده است: عشق، ترحم، منفعتطلبی یا ترکیبی از هر سه؟ «احساسات انسانی بهندرت کاملاً خالص یا سادهاند. دوست دارم هرکس برداشت خودش را از او داشته باشد.»
این نقش فاصله محسوسی با تولیدات بزرگ چینی و نقشهای ستارهمحوری دارد که سالها تصویر عمومی بینگبینگ را شکل دادهاند. او اکنون بیش از هماهنگی نقش با آن تصویر، به تأثیر عاطفی شخصیت اهمیت میدهد و از فرصتهایی استقبال میکند که مخاطب فراموش کند در حال تماشای فن بینگبینگ است.
فیلم تازه ادامه همکاریهای بینالمللی او در سالهای اخیر است. «Green Night» به کارگردانی هان شوای در سال ۲۰۲۳ در بخش پانورامای برلین نمایش داده شد. او سپس در درام تاریخی مالزیایی «Mother Bhumi» ساخته چونگ کیت اون، نقش درمانگری با آیینهای شمنی را بازی کرد. این فیلم در سال ۲۰۲۵ در بخش مسابقه اصلی جشنواره توکیو حضور داشت، هشت نامزدی جوایز اسب طلایی به دست آورد و جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن را برای او به همراه آورد.
بینگبینگ تأکید میکند: «موضوع انتخاب سینمای بینالمللی بهجای سینمای چین نیست. فقط میخواهم با فیلمسازهای خوب و قصههای خوب کار کنم، از هرجا که باشند.»
«Diary of a Mad Old Man» با حضور تاکومی سایتو و یوکی کودو، برای او فرصتی است تا همین نگاه را دنبال کند: انتخاب شخصیتی که بهجای تأیید تصویر آشنای یک ستاره، مخاطب را با پرسش روبهرو میکند. جذابیت سوسو نیز در همین مقاومت در برابر داوری سریع نهفته است؛ زنی که قدرت دارد، اما آزاد نیست و نزدیک میشود، بیآنکه همیشه بتوان معنای نزدیکیاش را فهمید.
