«لارنس کاسدان» از مستند «Marty, Life Is Short» می‌گوید؛ چرا «مارتین شورت» در ۷۶سالگی محبوب‌تر از همیشه است؟

«لارنس کاسدان»، فیلم‌ساز چهار بار نامزد اسکار، در تازه‌ترین پروژه‌اش به سراغ ساخت یک مستند پرتره رفته؛ فیلمی با عنوان «Marty, Life Is Short» که به زندگی و کارنامه «مارتین شورت» می‌پردازد؛ هنرمندی که در ۷۶سالگی، به گفته کاسدان، بیش از هر زمان دیگری مورد توجه و محبوبیت قرار گرفته است.

کاسدان که با آثاری مثل «The Big Chill»، «Silverado»، «Wyatt Earp» و «The Accidental Tourist» شناخته می‌شود، در این مستندِ نتفلیکس (Netflix) تلاش کرده فقط یک مرور حرفه‌ای ساده ارائه ندهد، بلکه نشان دهد همراهی با «مارتین شورت» در زندگی واقعی چه حسی دارد. او می‌گوید: «می‌خواستم مردم بدانند وقت گذراندن با این آدم چه شکلی است. من کمدین‌ها و بازیگران سرگرم‌کننده زیادی می‌شناسم. بودن با آن‌ها خیلی مفرح است، اما نه برای همیشه. ولی درباره مارتی واقعاً می‌توانی بگویی آیا حاضری با این آدم یک سفر ۵۰۰ مایلی با ماشین بروی؟ و جوابت می‌شود بله. او چنین آدمی است. در دنیای نمایش، آدم‌های زیادی نیستند که بتوانی این را درباره‌شان بگویی.»

دوستی «لارنس کاسدان» و «مارتین شورت» به حدود ۴۰ سال قبل برمی‌گردد. آن‌ها نخستین بار زمانی با هم آشنا شدند که کاسدان تهیه‌کنندگی کمدی رمانتیک «Cross My Heart» محصول ۱۹۸۷ را بر عهده داشت و می‌خواست شورت را برای نقش اصلی مرد انتخاب کند. کاسدان درباره آن دیدار نخست می‌گوید: «رفتم او را ببینم و قانعش کنم که این نقش را قبول کند و خیلی زود با هم جور شدیم. ساخت «Cross My Heart» کمی دشوار بود. فکر می‌کنم همین وضعیت سخت، ما را تا حدی به هم نزدیک‌تر کرد. من واقعاً از وقت گذراندن با او لذت می‌بردم. تا امروز هم او درباره مسائل، فوق‌العاده تیزبین است؛ هیچ چیز شل و بی‌رمقی در او نیست و در عین حال نوعی مهربانی هم در وجودش هست. همین چیزی بود که من را جذب کرد.»

مستند «Marty, Life Is Short» به دوران کودکی «مارتین شورت» در «همیلتون» استان «انتاریو» هم سر می‌زند؛ جایی که او کوچک‌ترین فرزند از میان پنج بچه خانواده بود. به گفته گزارش، شورت از همان سال‌های ابتدایی به اجرا و نمایش گرایش داشت و در خواهر و برادرهای بزرگ‌ترش و همین‌طور پدر و مادرش، تماشاگرانی آماده و مشتاق پیدا کرده بود. او در نوجوانی می‌توانست صدای «فرانک سیناترا» را به شکلی دقیق اجرا کند و در اوایل دهه بیست زندگی‌اش، نقشی در اجرای تورنتوی نمایش «Godspell» در سال ۱۹۷۲ گرفت؛ اجرایی که چهره‌های آینده‌داری مثل «یوجین لِوی»، «دیو توماس»، «آندریا مارتین»، «ویکتور گاربر» و «گیلدا رادنر» هم در آن حضور داشتند. شورت و رادنر برای مدتی با هم رابطه عاطفی داشتند.

شورت نخستین بار با حضور در برنامه «SCTV» توجه عمومی گسترده‌تری را به خود جلب کرد؛ جایی که شخصیت مشهور «اد گریم‌لی» را معرفی کرد. یکی از اسکتچ‌های به‌یادماندنی او در همان برنامه، «The Battle of the PBS Stars» بود که در آن شورت در نقش «فرد راجرز» مقابل «جولیا چایلد» با بازی «جان کندی» وارد مسابقه بوکس می‌شد.

در میانه دهه ۱۹۸۰، او به جمع بازیگران «Saturday Night Live» پیوست، اما فقط یک سال در آن برنامه ماند؛ چون به نظر می‌رسید فشار و ریتم فرساینده کار، چندان با روحیه‌اش سازگار نیست. با این حال، مسیر حرفه‌ای‌اش در همان مقطع به سمت سینما هم باز شد. او در سال ۱۹۸۷ علاوه بر «Cross My Heart»، در فیلم «Innerspace» هم بازی کرد و یک سال پیش از آن نیز در «Three Amigos!» کنار «استیو مارتین» و «چوی چیس» ظاهر شده بود. هیچ‌کدام از این فیلم‌ها در زمان اکران به موفقیت عظیم تجاری نرسیدند، هرچند «Innerspace» و «Three Amigos!» به‌مرور طرفداران بیشتری پیدا کردند.

خود «مارتین شورت» در مستند با نگاهی طنازانه اما صادقانه، ارزیابی جالبی از کارنامه‌اش ارائه می‌دهد: «می‌گویم ۸۰ درصد از مسیر حرفه‌ای من شکست بوده است و فکر می‌کنم این درصدها خیلی هم خوب‌اند.»

کاسدان، مهم‌ترین ویژگی شورت در مواجهه با این فراز و فرودها را «تاب‌آوری» می‌داند. او می‌گوید: «برای من کلمه کلیدی، تاب‌آوری است. فکر می‌کنم این، کلید همه مسیرهای حرفه‌ای است، چون دیر یا زود ناامید می‌شوی، شکست می‌خوری، اما مسئله این است که چقدر تاب می‌آوری؟ با چه سرعتی دوباره بلند می‌شوی؟ مردم دوست دارند بگویند من همیشه برمی‌گردم، اما واقعیت این است که همیشه این‌طور نیست. آدم‌ها همیشه دوباره بلند نمی‌شوند. تو می‌توانی شکست را به شکل‌های مختلف تجربه کنی و کمتر یا بیشتر از نقدها آسیب ببینی. اما مارتی انگار نوعی تاب‌آوری باورنکردنی دارد. این را در زندگی شخصی‌اش هم می‌بینی.»

زندگی شخصی «مارتین شورت» هم با فقدان‌های سنگین و دردناک همراه بوده است. وقتی ۱۲ساله بود، برادر بزرگ‌ترش «دیوید» در یک سانحه رانندگی جان باخت. مادرش وقتی او ۱۸سال داشت، بر اثر سرطان درگذشت و پدرش دو سال بعد از دنیا رفت. همسرش، خواننده و بازیگر «نَنسی دولمن»، نیز در ۵۸سالگی بر اثر سرطان تخمدان فوت کرد. در ادامه نیز مستند به مرگ دختر او، «کاترین»، اشاره می‌کند که در ۴۲سالگی جانش را از دست داد. به همین دلیل، «Marty, Life Is Short» در کنار طنز و سرزندگی، لایه پررنگی از اندوه و تأثر هم در خود دارد.

کاسدان درباره واکنش احساسی مخاطبان به این مستند می‌گوید: «خوشحالم که مردم از نظر احساسی به فیلم واکنش نشان می‌دهند، چون این واقعاً متریال احساسی است و او آدم خوبی است؛ برای همین واقعاً درگیرش می‌شوی. چیزی که من را شگفت‌زده کرد و باعث شد این فیلم را بسازم، همان روحیه‌ای بود که از دل هر چیزی عبور می‌کند. هرچه ساخت فیلم جلوتر رفت، این موضوع برایم دردناک‌تر و در عین حال تأثیرگذارتر شد.»

این مستند به دختر «مارتین شورت»، «کاترین»، و همچنین به «کاترین اوهارا» تقدیم شده؛ دوست قدیمی و هم‌بازی سابق او در «SCTV». در فیلم، چهره‌های شناخته‌شده زیادی از حلقه نزدیکان شورت حضور دارند؛ از جمله «استیون اسپیلبرگ»، «کیت کپشا»، «گلدی هاون»، «کرت راسل»، «تام هنکس»، «ریتا ویلسون»، «یوجین لوی»، «آندریا مارتین»، «پل شیفر»، «جان مولینی» و «استیو مارتین».

بخشی از جذابیت همیشگی شورت در طول سال‌ها، به شخصیت‌های کمیک فراموش‌نشدنی‌اش برمی‌گردد؛ از جمله «جیمینی گلیک»، خبرنگار چاق و بی‌ملاحظه حوزه سرگرمی که با آمادگی کم اما اعتمادبه‌نفس زیاد سراغ مهمانان مشهورش می‌رود. کاسدان درباره سرعت واکنش‌های طنز شورت در قالب این شخصیت می‌گوید: «او این کار را آنی انجام می‌دهد. هر کسی «جیمینی» را ببیند، از سرعت جواب‌هایش شگفت‌زده می‌شود، چون نمی‌داند مهمانش چه خواهد گفت. نمی‌داند قرار است زمینه شوخی را برایش فراهم کنند یا نه.»

در طول گفتگو، به یکی از شوخی‌های معروف «جیمینی گلیک» با «استیون اسپیلبرگ» هم اشاره شده است. وقتی اسپیلبرگ از او می‌پرسد از میان فیلم‌هایش کدام را بیشتر دوست داشته، «جیمینی» جواب می‌دهد: «این فیلمی را که ساختی دوست داشتم؛ «Schindler’s Express» با بازی گلدی هاون. من هیچ‌وقت گلدی را بهتر از آن ندیده بودم.» اسپیلبرگ توضیح می‌دهد که «Schindler’s List» با بازی «لیام نیسون» بوده و «گلدی هاون» در آن نبوده است. بعد هم یادآوری می‌کند احتمالاً منظور «Sugarland Express» است؛ نخستین فیلم بلند خودش. اما «جیمینی» همچنان اصرار می‌کند که او اشتباه می‌کند و حتی با همان لحن مخصوصش می‌گوید بعداً از این بابت حال بدی خواهد داشت، ولی عذرخواهی‌اش را می‌پذیرد.

هم‌زمان با رقابت مستند «Marty, Life Is Short» برای جوایز امی در بخش مستند، خود «مارتین شورت» هم احتمالاً بار دیگر برای بازی در نقش «الیور پاتنام» در سریال «Only Murders in the Building» نامزد امی خواهد شد؛ سریالی از هولو (Hulu) که او در آن کنار «استیو مارتین» و «سلنا گومز» بازی می‌کند. اگر «Three Amigos!» حدود ۴۰ سال پیش آن‌طور که انتظار می‌رفت به موفقیت بزرگ نرسید، حالا این همراهی دوباره با «استیو مارتین» در قالب «Only Murders in the Building» توانسته نسل تازه‌ای از مخاطبان را با شورت همراه کند.

کاسدان در این‌باره می‌گوید: «او عوض نشده و این شگفت‌انگیزترین بخش ماجراست. انگار ۵۰ سال طول کشید تا مردم واقعاً او را کشف کنند. مخاطبانش فقط بزرگ‌تر شده‌اند. او در طول زمان خیلی خوب پیر شده است.»

او در پایان اضافه می‌کند: «من عاشق این هستم که می‌بینم دایره مخاطبانش گسترده‌تر می‌شود. او در سال‌های اخیر انفجاری ظاهر شد، اما این صعود طبیعی همیشه از قبل در وجودش بود.»

در مجموع، تصویری که «لارنس کاسدان» از «مارتین شورت» در «Marty, Life Is Short» ارائه می‌دهد، فقط پرتره یک ستاره کمدی نیست؛ بلکه روایتی است از هنرمندی که با وجود دهه‌ها ناکامی، سوگ و فراز و فرود، نه‌تنها از پا نیفتاده، بلکه حالا در دهه هشتم زندگی‌اش به جایگاهی رسیده که شاید از همیشه بیشتر دیده می‌شود و بیشتر دوستش دارند.