می الطوخی پس از فتح شیر طلایی ونیز: زن بودن در سینما یعنی مدام نادیده گرفته شوی
کارگردان دانمارکی «Woman Unknown» در واکنش به توصیف پیروزیاش بهعنوان یک «شگفتی» گفت حضور کمرنگ زنان در فهرستهای پیشبینی، نشانه مشکلی ساختاری در صنعت فیلم است.
می الطوخی، کارگردان دانمارکی فیلم «Woman Unknown»، پس از دریافت شیر طلایی بهترین فیلم هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز، به این واکنشها پرداخت که پیروزی او را غیرمنتظره توصیف کرده بودند. او گفت برایش عجیب نیست که برخی رسانهها و تحلیلگران چنین برداشتی داشتهاند، زیرا زنان در این صنعت سالهاست با دیدهنشدن و کمبرآورد شدن مواجهاند.
الطوخی در نشست خبری پس از مراسم اختتامیه گفت: «اینکه بعضیها بگویند “واقعاً او برنده شد؟” غافلگیرم نمیکند؛ چون این بخشی از زندگی روزمره یک زن در این صنعت است.»
او توضیح داد که پیش از نهاییشدن فهرست فیلمهای جشنواره، در اغلب جدولهای پیشبینی جایگاهی بسیار پایین داشت: «در فهرستهایی که حدود ۴۰ فیلم را پیشبینی میکردند، من معمولاً نفر سیونهم یا چهلم بودم. حالا دیگر به این وضعیت عادت کردهام.»
کارگردان «Woman Unknown» این اتفاق را صرفاً به سلیقه منتقدان محدود ندانست و آن را مسئلهای ساختاری توصیف کرد. به گفته او، در بسیاری از فهرستها تنها چند زن حضور دارند و همین وضعیت ناخودآگاه فضایی ایجاد میکند که فیلمسازان زن باید نخست با همان تعداد محدود از همتایان زن خود رقابت کنند، نه با همه فیلمسازان حاضر در میدان.
او افزود: «این یک مسئله ساختاری است و همه ما باید دربارهاش فکر کنیم؛ از روزنامهنگاران و رسانهها تا همکاران مرد من. چطور میتوانیم حضور زنان در این صنعت را آسانتر کنیم؟ احساس نمیکنم همکاران مرد من مخالف حضور زنان باشند، اما همچنان ساختارهایی وجود دارند که هنوز راهی برای حلشان پیدا نکردهایم.»
«Woman Unknown» که در دانمارک پس از جنگ میگذرد، داستانی درباره شرم جنسی و پارانویاهای سیاسی را روایت میکند. مگی جیلنهال، رئیس هیئت داوران بخش مسابقه ونیز، فیلم را اثری «درخشان و دقیق، مثل پرتو لیزر» توصیف کرد؛ تعریفی که نشان میدهد هیئت داوران به انسجام فرمی و قدرت مضمونی فیلم توجه ویژهای داشتهاند.
ماتیلده آرسل، بازیگر دانمارکی فیلم، نیز برای ایفای نقش زنی رازدار که با هراس از قضاوت و خشونت جمعی روبهروست، جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره را دریافت کرد. همزمانی شیر طلایی و جایزه بازیگری برای یک فیلم در ونیز اتفاقی کمسابقه است، اما جیلنهال توضیح داد که در صورت رأی یکپارچه داوران به بازیگر اصلی فیلم برنده، این تصمیم کاملاً ممکن است؛ وضعیتی که برای «Woman Unknown» رخ داد.
در بخش دیگری از مراسم، سازندگان «Naza»، برنده جایزه ویژه هیئت داوران، درباره امیدشان برای دیدهشدن فیلم در اسرائیل سخن گفتند. این مستند به کشتهشدن فلسطینیان غزه به دست ارتش اسرائیل میپردازد.
یووال آبراهام، کارگردان فیلم، تأکید کرد که نمایش گسترده «Naza» برای مخاطبان اسرائیلی اهمیت زیادی دارد. او گفت شهروندان اسرائیل باید با آنچه دولتشان در غزه انجام داده روبهرو شوند و افزود گزارشهای فیلم با دقت و در همکاری با روزنامه گاردین تهیه شدهاند. آبراهام انتقادهای ارتش اسرائیل از فیلم را تلاشی برای چشمپوشی از واقعیت دانست و بر ضرورت شنیدهشدن روایت روزنامهنگاران فلسطینی تأکید کرد.
در بخش «افقها» نیز ریکاردو اسکامارچو، بازیگر ایتالیایی، برای فیلم «The House of the Monkey» جایزه بهترین بازیگر مرد را گرفت. او هنگام یادکرد از جرمی توماس، تهیهکننده برجسته بریتانیایی که شب گذشته درگذشت، نتوانست احساساتش را پنهان کند. اسکامارچو توماس را «یک دزد دریایی، مردی آزاد و سینماگری بزرگ» خواند که از فیلمسازان و آزادی هنرمندان برای بیان خود محافظت میکرد.
لاله مرزبان نیز برای بازی در فیلم «Falling House» جایزه بهترین بازیگر زن بخش افقها را به دست آورد.
جوایز امسال ونیز، از شیر طلایی «Woman Unknown» تا تقدیر از فیلمسازان و بازیگرانی که آثارشان به مسائل سیاسی، اجتماعی و جنسیتی گره خورده، تصویری از جشنوارهای ارائه داد که صرفاً به ستایش سینما بسنده نکرد. پیروزی می الطوخی نیز فراتر از یک موفقیت فردی، یادآوری روشنی بود از اینکه دیدهشدن زنان فیلمساز نباید همچنان بهعنوان اتفاقی غافلگیرکننده تلقی شود.
