واکسن های شخصی سازی شده سرطان: آینده درمان سرطان
واکسن های سرطان، آینده درمان این بیماری مهلک را رقم میزنند. پژوهشگران در حال پیشرفت در زمینهی هدفگیری پروتئینهای منحصربهفرد تومور، به نام نئوآنتیژن ها (neoantigens)، هستند تا بتوانند درمان های کاملاً شخصی سازی شدهای ایجاد کنند.
این واکسن ها برخلاف واکسن های سنتی که از عفونت جلوگیری میکنند، برای افرادی استفاده میشوند که قبلاً به سرطان مبتلا شدهاند. اصل کار این واکسن ها، هدف قرار دادن پروتئین هایی روی تومور است که فقط در سلول های سرطانی یافت میشوند و نئوآنتیژن نام دارند. این پروتئین ها نتیجه جهشهای ژنتیکی هستند و برای هر بیمار منحصر به فرد میباشند. با فرامدیا همراه باشید.
دکتر تونی چوئیری، متخصص انکولوژی در بوستون، که در زمینه ساخت واکسن های شخصی سازی شده برای کارسینوم سلول کلیوی فعالیت دارد، میگوید: «نئوآنتیژن ها از جهش های خاصِ تومور مشتق میشوند. ما مطمئن هستیم که این ها مختص تومور هستند و ما واکسنی میسازیم که کاملاً خاص است.»
روش های مختلفی برای ساخت واکسن های سرطان شخصی سازی شده وجود دارد، هر کدام با مزایا و معایب خاص خود. تاکنون تنها یک واکسن سرطان شخصی سازیشده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شده است، اما نتایج مثبت آزمایش های بالینی نشان میدهد که ممکن است در آینده نزدیک شاهد واکسن های بیشتری باشیم.
از آنجایی که سرطان از نظر ویژگیها و روند بیماری در افراد مختلف بسیار متفاوت است، محققان بر روی روشهای شخصیسازی درمان تمرکز کردهاند. یکی از پیشرفت های قابل توجه، ظهور واکسن های سرطان شخصی سازیشده است که به طور خاص برای مشخصهی بیماری هر بیمار طراحی شده است.
چطور این خاصیت هدفمندی ممکن میشود؟
دانشمندان برای دستیابی به این سطح از دقت، به توالی یابی ژنوم متکی هستند. این فرآیند شامل بررسی اجزای سلول های انسانی مانند DNA (دیانای) و RNA (آرانای) است که در هنگام ابتلا به سرطان دچار تغییر میشوند. این تحلیل به پژوهشگران اجازه میدهد تا با استفاده از بخشی از تومور یا یک نمونه خون، اطلاعاتی درباره فرایند های زیستی زیربنایی که باعث سرطان میشوند، به دست آورند.
توالییابی ژنوم میتواند با نقشه برداری اپیتوپ ترکیب شود تا موفقیت بیشتری حاصل شود. نقشه برداری اپیتوپ شامل تمرکز بر بخش کوچکی از آنتیژن روی سلول سرطانی است که اپیتوپ نامیده میشود و آنتی بادی ها برای از بین بردن سلول مهاجم از بدن، به آن متصل میشوند. این دقت، کار دانشمندان را برای ساخت واکسنی که سلول های آسیبدیده را هدف قرار میدهد و از آسیب رساندن به سلول های سالم جلوگیری میکند، بسیار آسانتر میکند. این مشکلی است که اغلب در درمانهای سنتی سرطان مانند شیمی درمانی و پرتودرمانی دیده میشود.
اگرچه جامعه علمی بیش از پنج دهه است که روی واکسن های سرطان کار میکند، اما اخیراً است که روند به سمت هدفگیری دقیق سلول های تومور تغییر کرده است.
پژوهشگران به لطف آنچه چوئیری آن را «توالییابی سریع، ارزان و در دسترس» مینامد، توانستهاند آزمایش های واکسن سرطان شخصی سازی شده را گسترش دهند. اکنون به لطف پیشرفت های توالی یابی، ساخت یک واکسن چند هفته طول میکشد، نه چند ماه. هزینه توالی یابی در حال کاهش است که باید تولید واکسن در مقیاس بزرگتر را آسانتر کند.
تمام واکسن های سرطان شخصی سازی شده برای ارائه یک دوره درمانی سفارشی طراحی شدهاند، اما همه آنها بر اساس یک پلتفرم کار نمیکنند. برخی واکسن ها بر پایه پروتئین، مانند واکسن های پپتیدی یا اپیتوپی، هستند، در حالی که برخی دیگر بر پایه سلولی، ویروسی یا فناوری RNA هستند.
به گفته دکتر چوئیری، هر نوع پلتفرم واکسن دارای مزایا و معایبی است:
واکسن های سلولی احتمال بالایی برای ایجاد پاسخ سیستم ایمنی دارند اما تولید آن ها گران و دشوار است.
واکسن های مبتنی بر پروتئین و پپتید تولید سادهتر و سمیت کمتری دارند اما بسیار گران هستند.
واکسن های مبتنی بر ویروس تولید سادهای دارند اما ممکن است بیمار را در معرض خطر عفونت قرار دهند.
واکسن های مبتنی بر RNA تحویل آسان چندین آنتیژن را ارائه میدهند اما احتمال پاسخ سیستم ایمنی به آن ها کمتر است. علاوه بر این، آن ها نیاز به نگهداری منجمد و ویژه دارند.
در حالی که واکسنهای نئوآنتیژن شخصیسازیشده یک پیشرفت امیدوارکننده در درمان بیماران مبتلا به انواع مختلف سرطان هستند، مهم است که توجه داشته باشیم آنها جایگزین درمانهای مرسوم سرطان نخواهند شد. استاد بخش درمانهای آزمایشی سرطان در مرکز سرطان اندرسون در هیوستون، گفت: «سرطان فقط یک نقص نیست. شما واقعاً باید از همه چیز استفاده کنید.»
در حال حاضر، تنها یک واکسن سرطان شخصی سازی شده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای استفاده در ایالات متحده تأیید شده است: Provenge (sipuleucel-T) برای سرطان پروستات. این واکسن مبتنی بر سلول به طور خاص برای بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک طراحی شده که علائم کمی دارند و سرطان آنها به درمان های کاهشدهنده تستوسترون پاسخ نداده است.
با این حال، چشم انداز برای تأیید آینده واکسن های سرطان شخصی سازی شده توسط FDA امیدوار کننده به نظر میرسد. در ادامه نمونهای از کاندیداهای واکسن که در حال حاضر در آزمایش ها هستند، ذکر میکنیم (لطفا توجه داشته باشید که این لیست کامل نیست.)
ملانوما
V940: واکسن نئوآنتیژن فردی جدید V940 (همچنین به عنوان mRNA-4157 شناخته میشود) همراه با داروی هدفمند پمبرولیزوماب (Pembrolizumab) در بیماران مبتلا به ملانومای با خطر بالای مرحله IIIB/IV که به طور کامل برداشته شده، آزمایش شده است. آزمایش های فاز ۲ نشان داد که استفاده از این درمان ترکیبی خطر مرگ یا عود سرطان را تا ۴۹ درصد کاهش میدهد. آزمایش های فاز ۳ در حال انجام است.
EVX-01: واکسن مبتنی بر پپتید EVX-01 به همراه داروی هدفمند پمبرولیزوماب برای افراد مبتلا به ملانومای متاستاتیک امیدوارکننده است. نتایج آزمایش های فاز ۱ و ۲A نشان داد که دو سوم بیماران به این ترکیب پاسخ بالینی دادند.
EVX-02: در افرادی که ملانومای آن ها به طور کامل برداشته شده است اما خطر بالای عود بیماری دارند، واکسن مبتنی بر DNA EVX-02 در ترکیب با داروی ایمنی درمانی نیولوماب منجر به پاسخ های طولانی مدت سلول T و بقا بدون عود پس از ۱۲ ماه شد.
سرطان لوزالمعده
Autogene cevumeran: این واکسن mRNA که در حال حاضر در آزمایشهای فاز ۲ است، به افراد مبتلا به سرطان لوزالمعده یک تقویت لازم میدهد. آزمایشهای فاز ۱ این واکسن mRNA را که تا ۲۰ نئوآنتیژن را هدف قرار میدهد، با داروی ایمنیدرمانی آتزولیزوماب و شیمی درمانی ترکیب کرد. این رژیم در ایجاد پاسخ پایدار سلول T موفق بود.
سرطان ریه غیر کوچک سلولی
Tedopi: در یک آزمایش فاز ۳ که آن را در برابر شیمی درمانی در بیماران دارای نشانگر زیستی HLA-A2 که دارای سرطان ریه غیر کوچک سلولی هستند، ارزیابی کرد، نتایج مثبتی به دست آورد. این واکسن مبتنی بر اپیتوپ با هدف قرار دادن پنج نئوآنتیژن مرتبط با تومور عمل میکند.
سرطان تخمدان
UPCC 19809 و UPCC 29810: این دو کاندیدای واکسن برای سرطان تخمدان که در حال حاضر در آزمایش های فاز ۱ و ۲ هستند، هر دو از پروتئین های به دست آمده از سلول های تومور یک بیمار استفاده میکنند. در آزمایش UPCC 19809، پروتئین با سلول های ایجاد شده از خون بیمار جفت میشود و سپس با بِواسیزوماب، دارویی که رشد رگ های خونی جدید را مسدود میکند، ترکیب میشود. در آزمایش UPCC 29810، پروتئین به درم (زیر لایه بیرونی پوست) تزریق میشود، که گاهی با Ampligen (rintatolimod)، یک محصول درمانی با خواص ایمنی زا و ضد ویروسی مختلف، ترکیب میشود.
