وای‌فای می‌تواند از شما جاسوسی کند—حتی وقتی آنلاین نیستید

وای‌فای سال‌هاست دسترسی آسان به اینترنت را ممکن کرده، اما اکنون پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد همین فناوری می‌تواند به ابزاری برای نظارت پنهانی تبدیل شود—آن هم به شیوه‌ای که شاید کمتر کسی تصورش را می‌کرد. این نوع جاسوسی نه به تاریخچه وب‌گردی وابسته است، نه به تنظیمات حریم خصوصی، و نه حتی به داشتن گوشی یا لپ‌تاپ. کافی است از کنار مکانی با شبکه وای‌فای فعال عبور کنید؛ امواج رادیویی ارسال‌شده بازتاب می‌یابند و می‌توانند «تصویری» از شما بسازند.

تصویرسازی با امواج رادیویی، نه نور

وقتی سیگنال‌های وای‌فای در فضا منتشر می‌شوند و با افراد یا اشیاء برخورد می‌کنند، الگوهای بازتابی ایجاد می‌شود. این الگوها را می‌توان کنار هم گذاشت و نوعی نمای لحظه‌ای (Snapshot) ساخت—با امواج رادیویی به‌جای نوری که دوربین‌ها نیاز دارند. پس از ثبت و تحلیل، این الگوها به «تصویر طیف رادیویی» (Radio‑Spectrum Image) فرد تبدیل می‌شوند که می‌تواند برای ردیابی مخفیانه در هر جایی که وای‌فای وجود دارد به کار رود؛ حتی اگر هیچ دستگاه الکترونیکی همراه نداشته باشید.

نگران‌کننده‌تر این‌که این کار به حسگرهای ویژه نیاز ندارد. اگر افراد بتوانند چنین نظارتی انجام دهند، تصور کنید شرکت‌ها با چه مقیاسی می‌توانند از آن بهره ببرند.

نقش اطلاعات بازخورد پرتو‌دهی (BFI)

کلید این تهدید چیزی به نام اطلاعات بازخورد پرتو‌دهی (Beamforming Feedback Information یا BFI) است. BFI زمانی تولید می‌شود که دستگاه‌های متصل به یک شبکه وای‌فای—مانند گوشی‌های هوشمند و روترها—سیگنال‌های بازخورد را در همان شبکه ارسال می‌کنند. نکته ترسناک این است که این اطلاعات بدون رمزنگاری منتقل می‌شود؛ بنابراین هر کسی در محدوده شبکه می‌تواند به آن دسترسی داشته باشد.

پژوهشگران جولیان تودت (Julian Todt)، فلیکس مورسباخ (Felix Morsbach) و تورستن اشتروفه (Thorsten Strufe) از آزمایشگاه پژوهش امنیت KASTEL در مؤسسه فناوری کارلسروهه (Karlsruhe Institute of Technology) آلمان، نسبت به این موضوع هشدار داده‌اند. آن‌ها توضیح می‌دهند که تلاش‌های قبلی برای نظارت با وای‌فای معمولاً به لایدار یا روش‌هایی نیاز داشت که تغییرات سیگنال‌های بازتابی را اندازه‌گیری می‌کردند. اما BFI این نظارت بدون رضایت را بسیار ساده‌تر کرده است.

این یافته‌ها در مقاله‌ای که در Proceedings of the 2025 ACM SIGSAC Conference on Computer and Communications Security منتشر شده، آمده است. پژوهشگران می‌گویند: «با فراگیر شدن شبکه‌های وای‌فای در زندگی روزمره، اثر تهدیدهای ناشناخته علیه حریم خصوصی احتمالاً بسیار شدید است. [BFI] می‌تواند هویت افراد را با دقت بسیار بالا—در سبک‌های مختلف راه‌رفتن و از زوایای گوناگون، حتی با نمونه‌های آماری بزرگ—استنباط کند.»

چگونه تداخل امواج به شناسایی انسان می‌انجامد؟

وقتی سیگنال‌های رادیویی منتشر می‌شوند، آنچه دریافت می‌شود با حالتی مقایسه می‌گردد که گویی هیچ مانعی در مسیر نبوده است. اختلاف میان این دو، برآوردی از تداخل به دست می‌دهد که برای تصحیح خطاهای داده مفید است. اما همین برآوردها حاوی اطلاعاتی درباره محیط هستند. انسان‌ها مقدار قابل‌توجهی تداخل ایجاد می‌کنند و با تحلیل آن می‌توان حضور انسان را تشخیص داد.

این فقط به «کجایید» ختم نمی‌شود. تحلیل تداخل می‌تواند اطلاعات حساس‌تری را نیز آشکار کند و حتی تشخیص دهد چه کاری انجام می‌دهید؛ به‌طوری که ناظر پنهانی ممکن است تصمیم در مورد شما بگیرد—حتی اگر هیچ رفتار ابهام‌آمیزی در کار نباشد.

CSI، وای‌فای ۵ و باز شدن درِ جدید

وای‌فای لایه‌ای فیزیکی به نام اطلاعات وضعیت کانال (Channel State Information یا CSI) دارد. نسخه‌های قدیمی CSI صرفاً برای تصحیح خطا طراحی شده بودند و دسترسی به آن‌ها به برنامه‌ها و سخت‌افزارهای خاص نیاز داشت؛ در نتیجه، استفاده از وای‌فای برای «حسگری» دشوارتر و خطر برای حریم خصوصی کمتر بود.

اما با ورود وای‌فای ۵ (Wi‑Fi 5) و تمرکز آن بر پهنای باند بالاتر، قابلیت پرتو‌دهی (Beamforming) معرفی شد—و به‌طور ناخواسته BFI ممکن گردید. دستگاه‌های مخرب یا نفوذگر (Malicious Nodes) با CSI دسترسی محدودی دارند، اما BFI به آن‌ها اجازه می‌دهد هر چیزی را در محدوده پخش خود ثبت کنند—از جمله انسان‌ها.

استانداردسازی در راه، حفاظت در کار نیست

سازمان IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) قصد دارد کاربردهای وای‌فای با توان حسگری حتی بیشتر را استانداردسازی کند—آن هم بدون پیش‌بینی حفاظت‌های حریم خصوصی. با توجه به این تهدید در حال ظهور و وابستگی روزافزون ما به وای‌فای، پژوهشگران خواستار بررسی‌های عمیق‌تر درباره BFI هستند؛ به‌ویژه درباره پرسش‌های حل‌نشده‌ای مانند:

• این‌که ویژگی‌های بدنی یا عادات حرکتی افراد چگونه بر گزارش‌های پرتو‌دهی اثر می‌گذارد؛
• و این‌که چگونه می‌توان نقض حریم خصوصی را پیشگیری یا دست‌کم کاهش داد.

در حال حاضر، اقدام‌های مقابله‌ای محدودی وجود دارد، اما اثربخشی آن‌ها محل تردید است.

پژوهشگران تأکید می‌کنند: «از آن‌جا که BFI به‌صورت رمزنگاری‌نشده در هوا منتقل می‌شود، برای ضبط آن به سخت‌افزار ویژه با میان‌افزار سفارشی نیازی نیست و ثبت از چند زاویه نیز آسان‌تر است. این موضوع تهدیدهای حریم خصوصیِ حسگری مبتنی بر BFI را برجسته می‌کند. با ورود این سخت‌افزار به میلیون‌ها خانه، نگرانی‌های حریم خصوصی بسیار جدی است.»

شاید وقتش رسیده باشد ترانه معروف «Somebody’s Watching Me» با اجرای راکول (Rockwell) به‌روزرسانی شود—و این‌بار، نام وای‌فای هم به آن اضافه گردد.