یک «رقابت زبانی» واقعی در اینترنت جریان دارد—و هنوز معلوم نیست چه کسی برنده است. در یک طرف شبکههای اجتماعی مانند فیسبوک (Facebook)، اینستاگرام (Instagram) و تیکتاک (TikTok) قرار دارند که هر روز در شناسایی و حذف محتوای نقضکننده قوانین بهتر میشوند.
در طرف دیگر، کاربران شبکههای اجتماعی ایستادهاند که برای دور زدن این فیلترها، زبان رمزی تازهای خلق کردهاند: این مجموعه از اصطلاحات رمزگذاریشده را «الگواسپیک (Algospeak)» مینامند.
زبان رمزدار چیز جدیدی نیست، اما با گستردگی شبکههای اجتماعی، «الگواسپیک» بیش از هر زمان دیگری میتواند بر زبان روزمره تأثیر بگذارد.
یک رویارویی آنلاین
به دلیل حجم عظیم محتوای منتشرشده، شبکههای اجتماعی برای پرچمگذاری و حذف خودکار محتوا از الگوریتم استفاده میکنند.
هدف چیست؟
- کاهش انتشار اطلاعات نادرست (Misinformation)
- جلوگیری از انتشار محتوای توهینآمیز یا نامناسب
اما بسیاری از کاربران دلایل کاملاً مشروعی برای صحبت کردن درباره موضوعات حساس دارند.
مثالها:
- قربانیان تجاوز جنسی نیاز دارند درباره تجربه خود صحبت کنند.
- افراد درگیر خودآسیبی یا افکار خودکشی ممکن است در گروههای حمایتی آنلاین احساس امنیت کنند.
مشکل اینجاست که الگوریتمها این مباحث را نقض قوانین تشخیص میدهند و آنها را حذف میکنند.
کاربرانی که چند بار به قوانین برمیخورند با کاهش نمایش محتوا یا محدود سازی نامحسوس (Shadow Banning) روبهرو میشوند و در نهایت ممکن است حسابشان معلق شود.
چگونه کاربران این محدودیتها را دور میزنند؟
با استفاده از واژگان رمزی بهجای کلمات ممنوعه.
نمونههای رایج الگواسپیک:
- «Mascara» = اشاره به مسائل اروتیک
- «Unalive» = مرگ یا خودکشی
- «Accountant» = کارگر اروتیک
- «Corn» = *ورن
- «Leg Booty» = جامعه LGBTQ
تاریخچه زبانهای پنهانی
گرچه دور زدن فیلترهای خودکار پدیدهای جدید است، اما استفاده از زبان رمزدار قدمتی طولانی دارد.
نمونه تاریخی: روسیه تزاری
- نویسنده طنزپرداز قرن ۱۹، میخائیل سالتیکوف-شچدرین (Mikhail Saltykov-Shchedrin)
- از «زبان ازوپی (Aesopian Language)» استفاده میکرد
- برای مثال: واژه ممنوعه «انقلاب» را با عبارتی مانند «کار بزرگ» جایگزین میکرد
زبانهای زیرزمینی
گروههای کوچک همواره زبانهای خصوصی داشتهاند:
- Argot
- Cant
- Slang
پولاری
زبان پنهانی مردان با گرایش متفاوت در بریتانیا در اوایل قرن ۲۰ میلادی. نمونه: «Rough trade» = شریک **** طبقه کارگر.
قافیهسازی برای رمزگویی
نمونه مشهور: آرگو قافیهدار کاکنی (Cockney Rhyming Slang)
مثلاً:
- «Dog and Bone» = تلفن → خلاصهشده: «Dog»
با اینکار اعضای باند میتوانستند جلوی پلیس درخواست تماس بدهند، بدون اینکه قابل فهم باشد.
لیتاسپیک (Leetspeak)
در دهه ۱۹۸۰ و دوران BBS (دوران پیشاینترنت زمانی که BBSها (Bulletin Board Systems / سامانه تابلوی اعلانات = یک برنامه اجرا شونده روی میزبان (شبکه) بود که به کاربران اجازه میداد تا با استفاده از برنامه پایانه به سامانه وصل شوند) در اوج بودند)، کاربران از اعداد و نشانهها برای جایگزینی حروف استفاده کردند:
- «۳» = E
- «۱» = l
- «$» = S
- «leet» → «۱۳۳۷»
لایتاسپیک امروز در تیکتاک هم دیده میشود.
پنهانکاری باعث سوءتفاهم میشود
با اوجگیری ایموجیها، راه تازهای برای فرار از فیلترها ایجاد شد.
ایموجیهایی مثل:
- بادمجان 🍆
- هلو 🍑
بهدلیل شباهت ظاهری، تبدیل به نمادهای اروتیک شدند. در سال ۲۰۱۹، فیسبوک و اینستاگرام استفاده از این ایموجیها را بهعنوان جایگزین اروتیک محدود کردند.
جنگ بیپایان
پلتفرمها یک واژه را ممنوع میکنند؛ کاربران واژه تازهای میسازند. قوانین بین پلتفرمها متفاوت است، و مدام تغییر میکند—همین کار را سختتر میکند.
نمونه واقعی از سوءتفاهم
در ژانویه، بازیگر جولیا فاکس (Julia Fox) زیر یک پست مربوط به «ماسکارا» (که در الگواسپیک اشاره به تجاوز داشت) کامنتی گذاشت.
او نمیدانست این واژه رمز است و حرفش بیملاحظه تعبیر شد. واکنش شدید کاربران باعث شد عذرخواهی کند.
این جنگ زبانی احتمالاً سوءتفاهمهای بیشتری در آینده ایجاد خواهد کرد.
چرا این زبان ماندگار میشود؟
چون کاربردی است. کلمات رمزی میتوانند مانند «سوت سگ (Dog Whistle)» برای طعنهزدن به مخالفان استفاده شوند. (به زبان رمزی یا کنایهآمیز در پیامها گفته میشود که هدف آن جلب حمایت گروهی خاص بدون برانگیختن مخالفت دیگران است)
نمونه معروف: «Let’s Go Brandon» (بزن بریم براندون) که نوعی کنایه سیاسی به جو بایدن است.
این مقاله تحلیل توسط راجر جی. کرویتس (Roger J. Kreuz)، استاد روانشناسی و معاون دانشگاه ممفیس تهیه شده است و ما برگردان به فارسی آن را منتشر کردهایم.
