در ماههای اخیر، برخی اینفلوئنسرهای حوزه سلامت و تندرستی، کیسههای نیکوتین (Nicotine Pouches) را بهعنوان راهی برای افزایش هوشیاری، تمرکز و انرژی ذهنی تبلیغ میکنند. حتی تاکر کارلسون (Tucker Carlson)، مفسر سیاسی آمریکایی، خط تولید محصول خود را در این حوزه راهاندازی کرده است.
تبلیغات گسترده و حمایت چهرههای شناختهشده باعث شده مصرف این محصولات بهسرعت افزایش یابد. بر اساس دادههای بنیاد مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC Foundation)، فروش کیسههای نیکوتین بین ژوئن ۲۰۲۳ تا آوریل ۲۰۲۵ حدود ۲۰۷٪ افزایش داشته است.
اما آنچه در بسیاری از تبلیغات کمتر گفته میشود این است که نیکوتین (Nicotine) بهشدت اعتیادآور است و میتواند به سلامت بدن، بهویژه قلب و عروق، آسیب بزند.
کیسه نیکوتین چیست و چگونه استفاده میشود؟
کیسههای نیکوتین از سال ۲۰۱۶ در آمریکا بهعنوان جایگزینی برای محصولات تنباکویی فروخته میشوند. این محصولات معمولاً به شکل کیسههای کوچک هستند که مصرفکننده آنها را بین لثه و لب بالایی قرار میدهد.
وقتی بزاق دهان کیسه را مرطوب میکند، نیکوتین آزاد میشود و از طریق پوشش داخلی دهان وارد جریان خون میشود. به این ترتیب، فرد بدون دود، بدون جویدن تنباکو و بدون استفاده از سیگار، نیکوتین دریافت میکند.
تفاوت کیسه نیکوتین با قرص مکیدنی ترک سیگار چیست؟
کیسههای نیکوتین را نباید با قرصهای مکیدنی نیکوتین (Nicotine Lozenges) اشتباه گرفت. قرصهای مکیدنی نیکوتین برای کمک به ترک سیگار تأیید شدهاند، اما کیسههای نیکوتین چنین تأییدی ندارند.
یکی از تفاوتهای مهم این دو محصول، طعم و هدف طراحی آنهاست. قرصهای مکیدنی ترک سیگار معمولاً طعمی چندان جذاب ندارند، زیرا هدف اصلی آنها کمک درمانی برای ترک است. اما کیسههای نیکوتین اغلب با طعمهایی مانند نعناع، قهوه، دارچین یا میوه عرضه میشوند؛ طعمهایی که میتوانند محصول را برای مصرفکنندگان، بهویژه جوانان، جذابتر کنند.
آیا کیسههای نیکوتین تحت نظارت قانونی هستند؟
در سال ۲۰۲۵، سازمان غذا و داروی آمریکا (Food and Drug Administration – FDA) مجوز بازاریابی کیسههای نیکوتین «Zyn» را صادر کرد. این محصول توسط یکی از شرکتهای زیرمجموعه فیلیپ موریس (Philip Morris) تولید میشود.
اما نکته مهم این است که «FDA» محصول «Zyn» را بهعنوان ابزار ترک سیگار تأیید نکرده است. یعنی مجوز بازاریابی آن به معنای تأیید درمانی برای کمک به ترک سیگار نیست.
اوایل همان سال، «FDA» یک جلسه عمومی برای بررسی استفاده احتمالی از «Zyn» در ترک سیگار برگزار کرد، اما تا زمان گزارش، تصمیمی در این زمینه اعلام نشده بود.
بسیاری از محصولات تبلیغشده ممکن است غیرقانونی باشند
به گفته جنیفر فولکنروث (Jennifer Folkenroth)، مدیر ارشد برنامههای ارتقای سلامت در سراسر کشور در انجمن ریه آمریکا (American Lung Association – ALA)، بسیاری از محصولاتی که توسط اینفلوئنسرها تبلیغ میشوند، در آمریکا مجوز قانونی ندارند.
او گفته است که تا آوریل ۲۰۲۶، «FDA» در مجموع مجوز بازاریابی و فروش ۲۶ محصول کیسه نیکوتین را در آمریکا صادر کرده است. تمام محصولات دیگر کیسه نیکوتین که این مجوز را دریافت نکردهاند، بهطور غیرقانونی در بازار حضور دارند.
بنابراین، محبوب بودن یک برند یا تبلیغ شدن آن در شبکههای اجتماعی، به معنای قانونی، ایمن یا مناسب بودن آن نیست.
آیا نیکوتین بهتنهایی بیضرر است؟
برخی افراد ادعا میکنند نیکوتین بهتنهایی خطرناک نیست و فقط بهدلیل همراهی با تنباکو و افزودنیهای موجود در سیگار بدنام شده است. اما متخصصان با این نگاه موافق نیستند.
فولکنروث میگوید نیکوتین بهتنهایی یک سم قلبیعروقی (Cardiovascular Toxin) است و صرفنظر از روش مصرف، میتواند مشکلات مهمی برای سلامت ایجاد کند؛ چه از طریق ویپ (Vape)، چه کیسه نیکوتین، چه چسب نیکوتین (Nicotine Patch).
به گفته او، نیکوتین میتواند:
- سیستم عصبی سمپاتیک را فعال کند
- فشار خون را افزایش دهد
- ضربان قلب را بالا ببرد
- باعث اختلال عملکرد اندوتلیوم (Endothelial Dysfunction) شود
- روند تصلب شرایین یا آترواسکلروز (Atherosclerosis) را تسریع کند
اندوتلیوم لایه داخلی رگهای خونی است و عملکرد سالم آن برای تنظیم جریان خون، فشار خون و سلامت قلب اهمیت زیادی دارد. اختلال در این لایه میتواند زمینهساز بیماریهای قلبیعروقی شود.
اثر نیکوتین بر وزن و متابولیسم
نیکوتین میتواند از طریق تحریک سیستم عصبی مرکزی (Central Nervous System) و افزایش تجزیه چربی، اشتها را کاهش دهد. همچنین به گفته فولکنروث، نیکوتین میتواند نرخ سوختوساز در حالت استراحت را افزایش دهد و باعث شود بدن کالری بیشتری بسوزاند.
این اثر ممکن است در ابتدا به کاهش وزن منجر شود، اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود. نیکوتین میتواند تغییرات مزمنی در بدن ایجاد کند، از جمله:
- مقاومت به انسولین
- سندرم متابولیک
- تجمع اسیدهای چرب
- افزایش چربی شکمی
بنابراین، استفاده از نیکوتین بهعنوان راهی برای کنترل وزن یا افزایش انرژی، میتواند در بلندمدت نتیجهای کاملاً معکوس و آسیبزا داشته باشد.
چرا نیکوتین دوباره محبوب شده است؟
نیکوتین یک ماده شیمیایی طبیعی است که در گیاه تنباکو وجود دارد و اعتیادآورترین جزء محصولات تنباکویی محسوب میشود. این ماده باعث آزاد شدن دوپامین (Dopamine) میشود؛ یکی از هورمونها و انتقالدهندههای عصبی مرتبط با احساس لذت، پاداش و انگیزه.
همین آزاد شدن دوپامین میتواند بهطور موقت تمرکز و هوشیاری را افزایش دهد. به همین دلیل، برخی افراد آن را بهعنوان ابزاری برای «بهینهسازی عملکرد ذهنی» یا به اصطلاح بایوهکینگ (Biohacking) معرفی میکنند.
جس استایر (Jess Steier)، مدیر اجرایی مرکز علم و سلامت بیطرفانه (Center for Unbiased Science & Health)، میگوید جنبشهایی مانند «Make America Healthy Again» توانستهاند از چند باور رایج در فرهنگ امروز آمریکا استفاده کنند؛ از جمله این ایده که «طبیعی» همیشه بهتر است، یا اینکه نهادهای علمی رسمی مردم را گمراه کردهاند، و همچنین نارضایتی عمومی از افت سلامت در جامعه آمریکا.
به گفته او، این نگاهها کمک کردهاند نیکوتین بهعنوان مادهای «طبیعی» و قابل استفاده برای بایوهکینگ سلامت بازتعریف شود. اما طبیعی بودن یک ماده، بههیچوجه به معنای بیخطر بودن آن نیست.
وابستگی و نیاز به دوزهای بالاتر
مصرف نیکوتین، در هر شکلی از جمله کیسههای نیکوتین، میتواند به وابستگی جسمی منجر شود. وقتی بدن به نیکوتین عادت میکند، فرد ممکن است برای رسیدن به همان اثر قبلی، به مقدار بیشتری نیاز پیدا کند.
دکتر دیوید هیل (David Hill)، رئیس هیئتمدیره انجمن ریه آمریکا (ALA)، میگوید کیسههای نیکوتین دوزهای بالایی از نیکوتین را وارد بدن میکنند و این موضوع میتواند باعث شود افراد بهسرعت به این محصولات وابسته شوند.
او همچنین میگوید این محصولات میتوانند باعث عوارضی مانند موارد زیر شوند:
- تحریک دهان
- مسمومیت حاد
- تهوع
- سردرد
- خستگی
- سرگیجه
خطرات قلبی و دهانی کیسههای نیکوتین
به گفته دکتر هیل، محصولات خوراکی یا دهانی نیکوتین (Oral Nicotine Products) با نرخ بالاتر مرگ در افرادی که بیماری عروق کرونر قلب (Coronary Artery Disease) یا بیماری عروق مغزی دارند، ارتباط داده شدهاند.
همچنین این محصولات ممکن است با افزایش خطر موارد زیر همراه باشند:
- پوسیدگی دندان
- ضایعات پیشسرطانی دهان
- تحریک و آسیب بافتهای دهانی
این نگرانیها بهویژه برای افرادی که سابقه بیماری قلبی، سکته، فشار خون بالا یا مشکلات دهان و دندان دارند، اهمیت بیشتری دارد.
نگرانی درباره مصرف در نوجوانان و جوانان
مصرف کیسههای نیکوتین در نوجوانان و جوانان یکی از نگرانیهای اصلی متخصصان سلامت عمومی است.
دکتر جنیفر کوفر (Jennifer Cofer)، مدیر اجرایی برنامه پایان تنباکو در مرکز سرطان امدی اندرسون (MD Anderson Cancer Center) در هیوستون (Houston)، میگوید مصرف کیسههای نیکوتین ممکن است احتمال حرکت به سمت سایر محصولات تنباکویی را افزایش دهد.
از آنجا که نیکوتین بسیار اعتیادآور است، نوجوانانی که امروز از این محصولات استفاده میکنند، ممکن است مصرف را تا بزرگسالی ادامه دهند.
چرا نیکوتین برای افراد زیر ۲۶ سال نگرانکنندهتر است؟
مصرف نیکوتین در افراد زیر ۲۶ سال اهمیت ویژهای دارد، زیرا مغز تا حدود این سن همچنان در حال رشد و تکامل است. قرار گرفتن در معرض نیکوتین میتواند این روند تکاملی را مختل کند.
این موضوع میتواند بر بخشهایی از مغز که با تصمیمگیری، کنترل تکانه، یادگیری، حافظه و تنظیم احساسات در ارتباط هستند اثر بگذارد. بنابراین، مصرف نیکوتین در نوجوانی و اوایل بزرگسالی فقط یک عادت ساده نیست؛ میتواند پیامدهای عصبی و رفتاری طولانیمدت داشته باشد.
خطر مسمومیت کودکان با کیسههای نیکوتین
یکی دیگر از نگرانیهای رو به افزایش، تماس تصادفی کودکان با این محصولات است. «FDA» از افزایش موارد مسمومیت با نیکوتین در کودکان خبر داده است. بستهبندیهای رنگارنگ و طعمهای جذاب ممکن است برای کودکان شبیه آبنبات یا خوراکی به نظر برسد.
از اول آوریل ۲۰۲۲ تا ۳۱ مارس ۲۰۲۵، موارد تماس با کیسههای نیکوتین که به مراکز مسمومیت آمریکا گزارش شده، بهطور پیوسته افزایش یافته است. حدود ۷۲٪ از این موارد مربوط به کودکان زیر ۵ سال بوده است.
نیکوتین موجود در این محصولات میتواند برای کودکان خردسال خطرناک باشد و باعث علائمی مانند:
- گیجی
- استفراغ
- از دست دادن هوشیاری
- مسمومیت شدید
شود. بنابراین نگهداری این محصولات در خانه، بهویژه در دسترس کودکان، میتواند خطر جدی ایجاد کند.
مجوز بازاریابی به معنای ایمن بودن نیست
نهادهای نظارتی فدرال تأکید میکنند که مجوز بازاریابی یک محصول به معنای بیخطر بودن آن نیست. «FDA» در بیانیهای که سال گذشته درباره اجازه بازاریابی «Zyn» منتشر کرد، اعلام کرد: «هیچ محصول تنباکویی ایمنی وجود ندارد؛ جوانان نباید از محصولات تنباکویی استفاده کنند و بزرگسالانی که از محصولات تنباکویی استفاده نمیکنند، نباید شروع کنند.»
این جمله نکته مهمی را روشن میکند: حتی اگر یک محصول مجوز فروش داشته باشد، به معنای سالم بودن یا مناسب بودن برای مصرف عمومی نیست.
کیسههای نیکوتین (Nicotine Pouches) در شبکههای اجتماعی و تبلیغات جدید بهعنوان راهی برای افزایش تمرکز، هوشیاری و انرژی معرفی میشوند، اما متخصصان هشدار میدهند که نیکوتین مادهای بسیار اعتیادآور و دارای اثرات زیانبار بر قلب، رگها، مغز، متابولیسم و سلامت دهان است.
این محصولات برخلاف برخی قرصهای مکیدنی نیکوتین، برای ترک سیگار تأیید نشدهاند و بسیاری از برندهای موجود در بازار نیز ممکن است مجوز قانونی نداشته باشند. مصرف آنها میتواند باعث وابستگی، افزایش فشار خون و ضربان قلب، تحریک دهان، تهوع، سردرد، سرگیجه و در برخی افراد افزایش خطر مشکلات قلبی شود.
نگرانی درباره نوجوانان، جوانان و کودکان خردسال نیز جدی است؛ زیرا نیکوتین میتواند رشد مغز را مختل کند و بستهبندیهای جذاب این محصولات خطر مسمومیت تصادفی کودکان را افزایش میدهد.
در نهایت، اگرچه نیکوتین ممکن است بهطور موقت احساس تمرکز یا هوشیاری ایجاد کند، اما این اثر کوتاهمدت بهای سنگینی دارد. طبیعی بودن یک ماده یا تبلیغ آن توسط افراد مشهور، بههیچوجه تضمینکننده ایمنی آن نیست.
