بارشهای ناگهانی و سیلآسا در کوهستانهای هند و پاکستان؛ افزایش فاجعهبار ابر ریزشها در سایه تغییرات اقلیمی
در روزهای اخیر، بارشهای شدید و ناگهانی موسوم به «ابر ریزش» در مناطق کوهستانی هند و پاکستان، باعث ایجاد سیلابها، رانش زمین و ویرانیهای گسترده شده است. این پدیده که طی مدت کوتاهی حجم بسیار زیادی باران را بر منطقهای محدود فرو میریزد، تاکنون جان صدها نفر را در هر دو کشور گرفته است.
در منطقه بنر در شمال غرب پاکستان، وقوع یک ابر ریزش منجر به مرگ نزدیک به ۳۰۰ نفر شد. بارش شدید همراه با سیلابهای ناگهانی و ریزش کوهها، باعث سقوط صخرهها و تخریب کامل خانهها و روستاها گردید. در ایالت اوتاراکند هند نیز ابر ریزشی مشابه در اوایل ماه جاری، منجر به جاری شدن سیلاب و آسیب به روستای دارالی در هیمالیا شد. اوتاراکند در سال ۲۰۱۳ نیز شاهد فاجعهای مشابه بود که در آن بیش از ۶۰۰۰ نفر جان خود را از دست دادند و ۴۵۰۰ روستا آسیب دیدند.
ابر ریزشها زمانی رخ میدهند که حجم زیادی از باران (معمولاً بیش از ۱۰۰ میلیمتر در یک ساعت) در محدودهای کوچک (حدود ۳۰ کیلومتر مربع) فرو میریزد. این پدیده به دلیل تجمع رطوبت بالا، هوای گرم و مرطوب، فشار کم و تشکیل ابرهای همرفتی در نزدیکی کوهها اتفاق میافتد. کوهها بهعنوان مانع طبیعی باعث تجمع و حبس رطوبت در ابرها میشوند تا زمانی که ابر دیگر توان نگهداری باران را نداشته باشد و به یکباره بارش شدید رخ دهد.
هند و پاکستان به دلیل وجود رشتهکوههای هیمالیا، کاراکورام و هندوکش، همراه با رطوبت فراوان و فصول موسمی، شرایط ایدهآلی برای وقوع ابر ریزش دارند. تغییرات اقلیمی و گرم شدن جو باعث افزایش رطوبت هوا و تشدید شدت این بارشهای ناگهانی شده است. بهعلاوه، تغییر الگوی بارشهای موسمی منجر به دورههای خشک و سپس بارشهای سنگین و ناگهانی شده است.
پیشبینی زمان و مکان دقیق ابر ریزشها بسیار دشوار است و حتی سامانههای هشدار زودهنگام نیز قادر به اعلام هشدار کامل نیستند. مسئولان محلی پاکستان اعلام کردهاند که شدت و ناگهانی بودن بارش در بنر به حدی بود که پیش از وقوع، هشدار مناسب به مردم داده نشد.
برای کاهش خسارات، توصیه شده است از ساختوساز در نزدیکی رودخانهها و درهها خودداری شود، سفر به مناطق کوهستانی در زمان بارش شدید به تعویق بیفتد، تجهیزات اضطراری آماده باشد و مدیریت منابع طبیعی مانند جنگلکاری و پاکسازی مسیرهای آبرسانی انجام شود.
کارشناسان اقلیم شناسی هشدار دادهاند که افزایش دمای جهانی و تغییرات اقلیمی باعث افزایش تعداد و شدت ابر ریزشها شده است. هر یک درجه سلسیوس افزایش دما، توانایی هوا در نگهداری رطوبت را حدود ۷ درصد افزایش میدهد که زمینهساز بارشهای شدید و ناگهانی است. همچنین ذوب شدن یخچالها و تغییر در الگوهای محلی آبوهوا، همراه با تخریب محیط زیست، وضعیت را وخیمتر کرده است.
خالد خان، مسئول پیشین تغییرات اقلیمی پاکستان، میگوید: «گرمایش جهانی چرخه هیدرولوژیکی را تشدید کرده و بارشهای شدید و غیرقابل پیشبینی را افزایش داده است. در مناطق شمالی ما، ذوب یخچالها و افزایش رطوبت، باعث ناپایداری شیبهای کوهستانی و افزایش خسارات شده است.»
