مدیر جشنواره برلین در میانه برلیناله ۷۶: «هیچکس جلوی سیاستورزی هنرمندان را نگرفته؛ فیلمها بهاندازه کافی سیاسی هستند»
مدیر هفتاد و ششمین دوره جشنواره فیلم برلین در گفتوگو با رسانهها از موضع خود درباره گفتمان سیاسی در جشنواره دفاع کرد و اظهارات ویم وندرس، رئیس هیئت داوران را نادرست بازتابیافته دانست.
تریشیا تاتل، مدیر جشنواره بینالمللی فیلم برلین (برلیناله)، در میانه برگزاری هفتاد و ششمین دوره این رویداد سینمایی و پیش از اکران جهانی فیلم «At The Sea» به کارگردانی کورنل موندروتسو، در گفتوگویی به حواشی سیاسی روزهای اخیر جشنواره واکنش نشان داد.
ایمی آدامز، بازیگر اصلی فیلم «At The Sea»، در برلیناله حضور نداشت، اما غیبت او عملاً مورد توجه رسانهها قرار نگرفت؛ چراکه تمام نگاهها به این موضوع دوخته شده بود که آیا جشنواره تلاش کرده گفتمان سیاسی خارج از بحث درباره مضامین سیاسی فیلمها را محدود کند یا خیر.
این بحث با اظهارات ویم وندرس، کارگردان سرشناس آلمانی و رئیس هیئت داوران این دوره، در نشست خبری افتتاحیه آغاز شد. وندرس در پاسخ به سوالی درباره خاورمیانه گفته بود فیلمسازان «باید از سیاست دور بمانند.»
این اظهارات موجی از انتقادات علیه وندرس و دیگر مهمانانی که از پاسخگویی به پرسشهای سیاسی نامرتبط با فیلمهایشان طفره رفته بودند به راه انداخت. تاتل در واکنش، روز شنبه بیانیهای با عنوان «درباره سخن گفتن، سینما و سیاست» منتشر کرد و در آن از حق هنرمندان برای «صحبت نکردن درباره هر موضوع سیاسی مطرحشده، مگر آنکه خودشان بخواهند» دفاع کرد.
تاتل در گفتوگوی اخیر خود تأکید کرد که پاسخ وندرس بهشکلی نادرست بازتاب و تفسیر شده و او قصد سرکوب گفتمان سیاسی را نداشته است.
او گفت: «واقعاً فکر نمیکنم منظورش این بود. او درست پیش از آن، درباره نوع دیگری از سیاست صحبت کرده بود. ضمناً او داشت به سوالی پاسخ میداد درباره اینکه آیا ما استانداردهای دوگانهای داریم؛ یعنی با برخی همدردی میکنیم اما آنطور که مردم انتظار دارند، برای برخی دیگر صدایمان را بلند نمیکنیم. سوال این بود.»
تاتل افزود: «من پنجاه سال از کارهای او را دیدهام و بارها شنیدهام که درباره سیاست در آثارش حرف میزند. تفسیر من این است که او میخواست از جشنواره محافظت کند. فکر میکنم حرفش با سخاوت تفسیر نشد. گاهی ما چیزهایی میگوییم که برای توضیحشان فضای بیشتری لازم است، ولی آن فضا وجود ندارد و حرف از بافتش جدا میشود و دیگر آن معنایی را نمیدهد که مقصودمان بوده.»
تاتل گفت از اینکه جشنواره بهعنوان رویدادی کمتر سیاسی یا حتی پشتکرده به سیاست معرفی میشود، متحیر است: «این چیزی است که واقعاً درکش نمیکنم، چون آثار آنجا هستند. اما به چند دلیل — و در لندن هم همینطور کار میکردم — ما نمیتوانیم درباره انبوهی از مسائل مختلف موضع سیاسی بگیریم، چون آنوقت تنها چیزی که دربارهاش حرف میزنیم همین میشود.»
او ادامه داد: «من که این چند سال اخیر از بیرون جشنواره را نگاه میکردم، همیشه احساس میکردم بزرگترین خبر هر سال، آرمانی است که در مرکز جشنواره قرار گرفته، و این باعث میشد هیچکس درباره فیلمها حرف نزند.»
تاتل تأکید کرد: «هرگز بحث این نیست که آثار را برنامهریزی نکنیم یا به فیلمسازان فضا ندهیم تا درباره کارشان صحبت کنند. وقتی درباره این موضوع حرف میزنند، واقعاً فکر نمیکنم به برنامه جشنواره نگاه کرده باشند، چون آثار آنجا هستند. واقعاً سیاسی هستند و هیچکس به هنرمندان نمیگوید چه بگویند. این واقعاً اتفاق نمیافتد.»
نخستین دوره جشنواره به مدیریت تاتل در پی دورهای پرتنش در ۲۰۲۴ برگزار شد؛ دورهای که بحثهای قطبیکننده درباره خاورمیانه و همچنین واکنشها به دعوت از سیاستمداران حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان (AfD) بر آن سایه انداخته بود. تاتل که پیشتر مدیر جشنواره فیلم لندن (London Film Festival) بود، توانسته بود با میانجیگری و گفتوگوهای پشتپرده و تدوین مجموعهای دقیق از دستورالعملها درباره آزادی بیان، فضا را آرام کند.
در پاسخ به اینکه آیا انتقادات اخیر او را ناامید کرده، تاتل گفت: «گفتن اینکه ناامیدم درست نیست، اما خستهکننده است. واقعاً فرسایشی است. یکی از دلایلی که شاید مردم از صحبت کردن احتیاط میکنند، دقیقاً همین چیزی است که این چند روز اتفاق افتاد؛ وقتی درباره سیاست بهشکل فشرده حرف میزنید، احتمال سوءتفاهم وجود دارد. فضایی برای پرداختن به پیچیدگیها نیست.»
تاتل حتی پا را فراتر گذاشت و گفت در برخی موارد «سوءنیت» در نحوه بازنمایی اتفاقات وجود دارد: «اینکه یک تکه از پاسخ کسی را بردارید و سوال دیگری یا سوالی با ظرافت متفاوت جلوی آن بگذارید، اطلاعات نادرست است. این تبلیغات سیاسی هم هست. از نظر من این یعنی حرف کسی را به نفع دیدگاه سیاسی خودتان تحریف کنید.»
درباره اینکه آیا قرارداد پنجسالهاش را تا انتها ادامه خواهد داد، تاتل پاسخی همزمان مصمم و محتاطانه داد: «صبر کنیم ببینیم. فکر میکنم بله. یعنی برنامهام این است. پروژهای را شروع کردهام. باید مطمئن شویم جشنواره پایدار بماند و این نوع گفتمانهایی که این چند روز شاهدشان بودیم، قطعاً ما را ضعیفتر میکند نه قویتر.»
او هشدار داد: «اگر احساس شود هر کسی که به اینجا میآید، هر بار که دهانش را باز کند با یک لحظه غافلگیرکننده مواجه میشود، دیگر مردم نمیخواهند بیایند مگر اینکه بخواهند درباره سیاست صحبت کنند. و این مشکل واقعی است.»
هفتاد و ششمین دوره برلیناله تا ۲۲ فوریه ادامه دارد. از رویدادهای مهم پیش رو میتوان به اکران بینالمللی فیلم «Josephine» — اثر پرسروصدای جشنواره ساندنس (Sundance) — در بخش مسابقه اصلی روز جمعه، گفتوگوهای ویژه با جعفر پناهی و کلویی ژائو و همچنین فرش قرمز پراستاره اکران آلمانی فیلم «The Testament of Ann Lee» با حضور آماندا سایفرید اشاره کرد.
تاتل اشاره کرد که برگزاری مراسم جوایز بفتا (BAFTA) در آخر هفته دوم جشنواره به جای هفته اول، به حضور چهرههایی مانند پناهی کمک کرده است؛ پناهی پس از برلین راهی لندن میشود تا فیلم نامزدش «It Was Just An Accident» را همراهی کند.
تاتل درباره برنامهریزی هفته دوم گفت: «میخواستیم جشنواره تا انتها قوی باشد. سال گذشته هم همین کار را کردیم؛ فیلم رادو ژوده چهارشنبه بود و فیلم هونگ سانگ-سو پنجشنبه. هفتهای واقعاً قوی بود. عمداً اینطور برنامهریزی میکنیم تا مردم بمانند. درباره «Josephine» هم، تیم فیلم روز جمعه را میخواست، به خاطر برنامه چنینگ تیتوم، و این خوب جور شد.»
