ویم وندرس در اختتامیه برلیناله ۷۶: فیلمسازان و فعالان نباید مقابل هم باشند، بلکه باید کنار هم بایستند
ویم وندرس، فیلمساز نامدار آلمانی و رئیس هیئت داوران هفتادوششمین دوره جشنواره فیلم برلین (برلیناله – Berlinale)، در مراسم اختتامیه این رویداد، به دوره پرحاشیه و پرتنش ریاست خود واکنش نشان داد و تأکید کرد که فیلمسازان و فعالان اجتماعی نباید در تقابل با یکدیگر قرار بگیرند، بلکه باید بهعنوان نیروهایی مکمل برای مقابله با بیعدالتیهای جهان عمل کنند.
وندِرس، خالق آثاری چون «Paris, Texas»، «Wings of Desire» و «Buena Vista Social Club» که ساکن برلین است و سالها با برلیناله ارتباطی نزدیک داشته، پیشتر از پذیرفتن ریاست هیئت داوران این جشنواره ابراز خوشحالی کرده بود. با این حال، دوره او از همان نشست خبری افتتاحیه با حاشیه همراه شد؛ جایی که در پاسخ به پرسشی درباره عدم اعلام موضع رسمی جشنواره پیرامون مناقشات جهانی، گفته بود فیلمسازان باید «از سیاست دور بمانند».
این اظهارنظر واکنشهای تندی را در پی داشت؛ از لغو حضور آرونداتی روی گرفته تا امضای نامهای سرگشاده توسط بیش از ۸۰ چهره سرشناس سینما، از جمله تیلدا سوینتن، برنده خرس طلایی افتخاری برلیناله ۲۰۲۵، که در آن از سکوت جشنواره پیرامون مسائل خاورمیانه انتقاد شده بود.
در مراسم اختتامیه، دزیره نوسبوش، مجری برنامه، با اشارهای کنایهآمیز از وندرس پرسید آیا برلیناله امسال همان «تعطیلات سینمایی»ای بوده که ده روز پیش انتظارش را داشت؟ وندرس در پاسخ گفت: «همهچیز آنطور که فکر میکردم پیش نرفت… بهخصوص در ابتدا، هوا کمی طوفانی بود.» با این حال، او تأکید کرد که هیئت داورانش – متشکل از مین بهادر بام (کارگردان نپالی)، بائه دونا (بازیگر کرهای)، شیوندرا سینگ دونگارپور (تهیهکننده و آرشیویست هندی)، رینالدو مارکوس گرین (کارگردان آمریکایی)، هیکاری (کارگردان ژاپنی) و اِوا پوشچینسکا (تهیهکننده لهستانی) – «از پس هر شرایطی برمیآمد».
وندِرس پیش از اعلام برندگان جوایز، سخنرانی مفصلی ایراد کرد و گفت: «زبان مشترک ما در برلیناله چیست؟ زبانی فراتر از کلمات برای بیان احساسمان نسبت به این جهان زیبا، دیوانهوار پیچیده، ترسناک و ازکنترلخارج؟ این زبان، زبان سینماست؛ زبانی که هیئت داورانی از هفت کشور را به هم پیوند داد.»
او با اشاره به حضور همیشگی سیاست در برلین افزود: «اخیراً شاهد جدالی هستیم بر سر اینکه کدام زبان باید تفسیر غالب این جشنواره را در دست داشته باشد. زبان سینما، زبان همدلی است؛ در حالی که زبان شبکههای اجتماعی، زبان تأثیرگذاری سریع است. فعالان اجتماعی برای کرامت و حفاظت از جان انسانها میجنگند و این، دقیقاً همان دغدغهای است که در فیلمهای برلیناله هم میبینیم.»
وندِرس خطاب به فعالان گفت: «ما فیلمسازان از شما حمایت میکنیم. کار شما ضروری و شجاعانه است. اما آیا لازم است این مسیر در رقابت با ما باشد؟ ابزارهای ما متفاوتاند، اما مکمل هم هستند. این نباید رقابت باشد، بلکه باید یک شراکت باشد.»
او در پایان با نقلقولی از تیلدا سوینتن گفت: «طرفدارِ چیزی بودن، هرگز به معنای ضدِ دیگران بودن نیست.» و سخنانش را با دعوتی شاعرانه به تجربه «آنسشائونگ» – مفهومی آلمانی از غوطهوری بصری و حسی – به پایان رساند.
سخنرانی وندِرس، نقطه پایانی بود بر یکی از سیاسیترین و پرتنشترین دورههای برلیناله؛ دورهای که بار دیگر بحث نسبت سینما، سیاست و کنشگری اجتماعی را به مرکز توجه جهانی بازگرداند.
