بازگشت کن لوچ به کن با نسخه ۴K «Land and Freedom»؛ روایت ناگفته جنگ داخلی اسپانیا و سرنوشت جایزه‌ای که لغو شد

کن لوچ، کارگردان برنده نخل طلا و جایزه بفتا، به همراه ربکا اوبراین، تهیه‌کننده باسابقه، این روزها در جشنواره فیلم کن حضور دارند تا در نمایش ویژه بخش «سینما دو پلاژ» (Cinéma de Plage) از نسخه بازسازی‌شده ۴K فیلم «Land and Freedom» شرکت کنند؛ اثری درباره جنگ داخلی اسپانیا که نخستین بار در سال ۱۹۹۵ در بخش رقابتی اصلی کن به نمایش درآمد.

این نمایش تنها دو ماه پیش از نودمین سالگرد آغاز جنگ داخلی اسپانیا در ۱۷ ژوئیه ۱۹۳۶ برگزار می‌شود؛ جنگی که حدود ۵۰۰ هزار کشته برجای گذاشت و صدها هزار نفر دیگر را مجبور به ترک کشور کرد.

لوچ در گفت‌وگوی پیش از این نمایش، تأکید کرد که این درگیری همچنان برای جریان‌های چپ الهام‌بخش است، چرا که نخستین مبارزه بین‌المللی علیه فاشیسم به شمار می‌رفت. او همچنین به درس‌های ماندگار این جنگ اشاره کرد؛ از جمله خطر تفرقه‌های داخلی در اردوگاه‌های مترقی و عزم قدرت‌های محافظه‌کار برای سرکوب آرمان‌های سوسیالیستی. لوچ موضع «عدم مداخله» آمریکا و بریتانیا را نوعی حمایت ضمنی از ژنرال فرانکو دانست.

در فیلم «Land and Freedom»، ایان هارت در نقش دیوید کار، کارگر بیکار اهل لیورپول، بازی می‌کند که در سال ۱۹۳۶ برای مبارزه با ملی‌گرایان فرانکو راهی اسپانیا می‌شود. او به جای پیوستن به تیپ بین‌المللی استالینیستی، به گروه منشعب تروتسکیستی «POUM» می‌پیوندد.

از دیگر بازیگران فیلم می‌توان به روسانا پاستور، ایسیار بولاین و تام گیلروی اشاره کرد. پل لاورتی، که در سال ۲۰۲۶ عضو هیئت داوران کن است، نیز در نقشی کوتاه حضور داشت.

این فیلم در زمان اکران نخست خود در کن، به‌دلیل پرداختن به شکاف‌های ایدئولوژیک میان نیروهای چپ در جبهه جمهوری‌خواهان، بحث‌برانگیز شد. برخی معتقد بودند لوچ زخمی عمیق و ناگفته را دوباره باز کرده است.

لوچ می‌گوید: «حملات حزب کمونیست به چپ انقلابی هرگز روایت نشده بود. مقاومت چپ علیه فاشیسم عملاً توسط حزب کمونیست مصادره شد، اما داستان انقلابی‌ها، آنارشیست‌ها و گروه POUM ــ که جورج اورول هم عضو آن بود ــ هرگز گفته نشد. این داستان ویرانگر بود.»

فیلمنامه این اثر را جیم آلن، نویسنده فقید و همکار قدیمی لوچ در آثاری چون «Hidden Agenda» و «The Gathering Seed»، نوشته بود. لوچ درباره او می‌گوید: «نویسنده‌ای درخشان و مردی از طبقه کارگر بود که سیاست را در خط مقدم آموخت؛ معدن‌کار بود، کارگر اسکله و ساختمان، و یک فعال قدیمی اتحادیه‌ای.»

لوچ روایت می‌کند که در زمان نمایش فیلم در کن ۱۹۹۵، واکنش‌ها مثبت بود و او و اوبراین با امید دریافت جایزه، جشنواره را ترک کردند. اما ناگهان تماسی دریافت کردند که برای مراسم اختتامیه بازگردند.

او می‌گوید: «وقتی پیام رسید، فکر کردم کار تمام است. لباس رسمی را در چمدان گذاشتیم و با همسرم لسلی و ربکا راهی فرودگاه شدیم. اما درست وقتی در هواپیما نشسته بودیم، اعلام کردند که من، همسرم و خانم اوبراین از هواپیما پیاده شویم.»

این اتفاق برایشان تحقیرآمیز بود. اندکی بعد به آن‌ها اطلاع دادند که جایزه‌ای در کار نیست. لوچ سال‌ها بعد فهمید که یکی از اعضای هیئت داوران با گرایش استالینیستی، تصمیم اولیه برای اهدای جایزه به فیلم را تغییر داده است.

با وجود آنکه «Land and Freedom» در کن جایزه‌ای نگرفت، اما نقطه عطفی در همکاری لوچ و اوبراین بود. این نخستین فیلمی بود که اوبراین به‌عنوان تهیه‌کننده اصلی با لوچ ساخت و همچنین نخستین تجربه آن‌ها در تولید مشترک اروپایی به‌شمار می‌رفت.

اوبراین توضیح می‌دهد که سالی هیبن، تهیه‌کننده همکارشان در شرکت پارالکس فیلمز (Parallax Films)، در یافتن شرکای اروپایی نقش کلیدی داشت. این همکاری به جراردو هررو در تورنسول فیلمز (Tournesol Films) در اسپانیا و اولریش فلسبرگ، شریک ویم وندرس در رود موویز (Road Movies)، انجامید.

فیلم در روستای میرامبل در مرز آراگون و کاستِلون و همچنین در بارسلونا فیلم‌برداری شد. اوبراین از فضای پرشور تولید یاد می‌کند: «فیلم سختی بود، در شرایط آب‌وهوایی دشوار و در دل طبیعت، اما همه گروه متعهد بودند.»

لوچ و اوبراین در سال ۲۰۰۳ شرکت «سیکستین فیلمز» (Sixteen Films) را تأسیس کردند؛ شرکتی که از آن زمان تمام آثار لوچ را تولید کرده، از جمله برنده نخل طلای ۲۰۰۶ «The Wind That Shakes The Barley»، فیلم «I, Daniel Blake» و آخرین اثرش «The Old Oak».

در سال ۲۰۰۹، همکاری با شرکت فرانسوی وای نات پروداکشنز (Why Not Productions) و کمپانی فروش وایلد بانچ (Wild Bunch) ــ که امروز با نام گودفلاس (Goodfellas) شناخته می‌شود ــ آغاز شد؛ همکاری‌ای که تاکنون ادامه دارد.

لوچ می‌گوید: «سینمای بریتانیا معمولاً به آن سوی اقیانوس اطلس نگاه می‌کند، اما من همیشه به آن سوی کانال مانش و اروپا نگاه کرده‌ام.»

لوچ که در ژوئن ۹۰ ساله می‌شود، تأیید کرده است که «The Old Oak» آخرین فیلم بلندش بوده و دیگر توان جسمی حضور در صحنه فیلم‌برداری را ندارد.

اوبراین اکنون در تلاش است تا آرشیو آثار لوچ را یکپارچه کند. در گامی مهم، شرکت گودفلاس به‌عنوان نماینده فروش جهانی هفت فیلم کلیدی منصوب شده و پخش آن‌ها در فرانسه به لو پکت (Le Pacte) و در بریتانیا و ایرلند به کرزن (Curzon) سپرده شده است.

این مجموعه شامل «The Wind That Shakes the Barley»، «Land and Freedom»، «My Name is Joe»، «Bread & Roses»، «Sweet Sixteen»، «The Navigators» و «Ae Fond Kiss» می‌شود.

اوبراین می‌گوید: «این فیلم‌ها آثار جداگانه نیستند؛ بخشی از مجموعه‌ای ۲۰ تا ۳۰ فیلمی‌اند که روایتگر زندگی ما در پنج یا شش دهه گذشته هستند.»

ربکا اوبراین همچنان تحت برند «Sixteen Films» به تولید ادامه می‌دهد و پسرش جک توماس-اوبراین نیز در کنار او فعالیت می‌کند. از تولیدات اخیر این شرکت می‌توان به «Harvest» ساخته آتینا ریچل تسانگاری و «On Falling» ساخته لورا کارِیرا اشاره کرد.

اوبراین تأکید می‌کند پروژه‌های جدید لزوماً در سبک لوچ نیستند، اما هم‌راستا با دغدغه‌های انسانی او هستند.

لوچ در پایان می‌گوید: «کار فیلم‌ساز این است که شاهد زمانه خود باشد؛ اینکه واقعیت را، تا آنجا که می‌فهمد، زنده و انسانی روایت کند. ما بارها شکست خوردیم، اما باید تلاش کرد. این چیزی است که دوست دارم به نسل بعد منتقل کنم.»