«۱۵/۱۸» در ونیز؛ روایت سدریک کان از زخمهای روانی نوجوانان
فیلم تازه سدریک کان، کارگردان فرانسوی، در رقابت شیر طلایی جشنواره ونیز به دنیای پیچیده یک بخش روانپزشکی نوجوانان میرود؛ جایی که امید، خشم، خانواده و آسیبهای پنهان در کنار هم معنا پیدا میکنند.
سدریک کان با «۱۵/۱۸» یکی از آثار حاضر در رقابت اصلی جشنواره فیلم ونیز، امشب روی فرش قرمز این رویداد حاضر میشود؛ آن هم همراه با حدود ۱۲ بازیگر نوجوانی که قلب تپنده این درام تلخ اما امیدوارکنندهاند. کان علاوه بر کارگردانی، نقش رئیس بخش روانپزشکی مرکز درمانی فیلم را نیز بازی میکند.
او که نخستین فیلم بلندش «Railway Bar» را در سال ۱۹۹۲ در بخش هفته منتقدان ونیز نمایش داده بود و در سال ۲۰۲۳ نیز با «Making Of» به انتخاب رسمی جشنواره بازگشت، از دیدن ونیز از دریچه چشم بازیگران جوانش خوشحال است. کان میگوید آنها هیجان زیادی دارند و تجربه جشنواره در کنارشان، برای خودش نیز لذتی تازه خواهد داشت.
«۱۵/۱۸» در بخش روانپزشکی نوجوانان میگذرد و سراغ جوانانی میرود که هر کدام با بحرانی متفاوت درگیرند. لوسیا با بازی مالو کبیژی، نوجوانی فراری و سرسخت است که در کودکی از سوی ناپدریاش مورد آزار قرار گرفته؛ الوییز با بازی زوئه مونپار، دختری است که در ظاهر زندگی مرفهی دارد اما با اختلالات خوردن و افسردگی دستوپنجه نرم میکند و بهتدریج دلیل دردش را آشکار میسازد. ماروین، با بازی دائود گاری، پس از یک دوره ناگهانی روانپریشی در بخش بستری شده و انزو با بازی کنجی پیران نیز نوجوانی رهاشده و خیابانگرد است که ورودش تعادل شکننده جمع را به هم میریزد.
کان میگوید ساخت فیلمی درباره روانپزشکی، سالها یکی از خواستههای اصلیاش بوده است. او در آثار قبلیاش بارها به شکنندگی روان و وضعیتهای ناپایدار انسانی پرداخته، اما تلاشهای ابتداییاش برای ساخت فیلمی در این زمینه به نتیجه دلخواه نرسیده بود. پروژه نخست او بیشتر بر روانپزشکی بزرگسالان و نگاه کادر درمان تمرکز داشت، اما کان از فیلمنامه آن راضی نبود و تصمیم گرفت مسیر را کاملاً تغییر دهد.
به باور او، پرداختن به نوجوانان امکان امید بیشتری ایجاد میکرد. در نتیجه، فیلم بهجای آنکه تنها از دریچه پزشکان به بیماران نگاه کند، جهان را از کنار نوجوانانی میبیند که هنوز در میانه شکلدادن به هویت و آینده خود هستند؛ حتی اگر این مسیر با آشفتگی، ترس و خشم همراه باشد.
پایه شخصیتها از پژوهشهای کاهینا لو کررک، همنویسنده فیلمنامه، آمده است. او شش ماه در یک واحد روانپزشکی کودک و نوجوان حضور داشته، با بیماران، روانپزشکان و کادر درمان گفتوگو کرده و روایتهای آنان را ثبت کرده است. کان نیز برای نزدیکشدن به فضای واقعی داستان، سه هفته را در یک مرکز روانپزشکی در پاریس گذرانده است. به گفته کارگردان، قصههای فیلم ریشه در تجربههای واقعی دارند، اما نوجوانانی دیگر آنها را بازآفرینی کردهاند.
یکی از لایههای مهم «۱۵/۱۸»، نقش خانواده در بحرانهای روانی فرزندان است. کان تأکید میکند که عوامل مؤثر بر وضعیت نوجوانان متنوعاند، اما خانواده و والدین در بسیاری از این موقعیتها نقشی اساسی دارند. او میداند این نگاه میتواند برای تماشاگران والد، حس ناراحتی یا حتی عذاب وجدان ایجاد کند؛ چنانکه بعضی از دوستانش پس از دیدن فیلم به او گفتهاند در طول تماشا مدام از خود پرسیدهاند آیا والدین خوبی بودهاند یا نه.
با وجود این، کان نمیخواهد فیلمش به بیانیهای درباره بحران روانی نسل جدید در دوران پساکرونا، شبکههای اجتماعی یا تلفنهای هوشمند تقلیل پیدا کند. او نسبت به این گزاره که مشکلات روانی نوجوانان الزاماً بیش از گذشته شدهاند، با احتیاط برخورد میکند و معتقد است شاید امروز فقط گفتوگو درباره این مسائل پذیرفتهتر و آشکارتر شده است.
از نگاه او، تجربه آسیب روانی به طبقه اجتماعی یا دوره تاریخی خاصی محدود نیست. کان میگوید مسائل روانشناختی و روانپزشکی تجربهای «دموکراتیک» هستند؛ به این معنا که همه انسانها، با هر پیشینهای، ممکن است در برابر آنها آسیبپذیر باشند. بنابراین فیلم عمداً از تمرکز مستقیم بر موضوعاتی چون اضطراب اقلیمی یا پیامدهای کرونا فاصله میگیرد تا کیفیتی فرازمانی پیدا کند.
با این حال، «۱۵/۱۸» درباره خانواده موضعی روشن دارد. کان معتقد است مسئله کنترل والدین و اثر آن بر فرزندان، خطی است که تقریباً در تمام فیلمهایش ادامه داشته و برای او حتی از خود موضوع روانپزشکی شخصیتر است. فیلم تازه او نیز با وجود فضای سنگینش، در نهایت بر امکان شنیدهشدن، مراقبت و بازسازی رابطهها تکیه میکند؛ امکانی که برای نوجوانان، شاید هنوز از هر زمان دیگری حیاتیتر باشد.
«۱۵/۱۸» را شرکت اد ویتام فیلمز (Ad Vitam Films) با همکاری شرکت ترو دو بونور پروداکشنز، متعلق به کان، و فرانس ۲ سینما تولید کرده است. اد ویتام فیلم را از ۱۸ نوامبر در فرانسه اکران میکند و شرکت شارادز مسئول فروش بینالمللی آن است.
