ژرار دوپاردیو از درخواست تجدیدنظر کوتاه آمد: «به دنیایی تعلق داشتم که دیگر وجود ندارد»

ژرار دوپاردیو، بازیگر سرشناس فرانسوی، اعلام کرده است از درخواست تجدیدنظر علیه حکم محکومیتش در پرونده تعرض جنسی صرفنظر میکند. با این تصمیم، حکم ۱۸ ماه حبس تعلیقی او قطعی شد. این پرونده به رفتار دوپاردیو با دو زن از عوامل فیلم «Les Volets verts» ساخته ژان بکر مربوط است. فیلمبرداری این اثر در سال ۲۰۲۱ انجام شده بود.
بازیگر ۷۷ ساله فرانسوی تصمیمش را دوشنبه ۱۶ نوامبر در بیانیهای برای رسانههای فرانسه اعلام کرد. این بیانیه کمی پیش از آغاز جلسات دادگاه تجدیدنظر منتشر شد و عنوانش «J’entends» بود، یعنی «میشنوم». دوپاردیو در آن نوشته است: «عدالت حرفش رو زده. من مجرم شناخته شدم. میشنوم. قبولش میکنم و مسئولیت کامل این حکم رو میپذیرم.» او همچنین از کسانی که «ممکنه به خاطر این ماجرا آسیب دیده باشن» «عمیقاً و صادقانه» عذرخواهی کرده است.
عنوان بیانیه انتخابی حسابشده به نظر میرسد. فعل «entendre» در زبان فرانسه فقط به معنای شنیدن صدا نیست. این فعل معنای «درک کردن» و «به رسمیت شناختن» حرف دیگری را هم در خود دارد. جنبش «من هم» (#MeToo) در فرانسه از ابتدا با شعار «آزادی سخن» (libération de la parole) شناخته شده است. محور این شعار شنیده شدن صدای زنانی است که سالها سکوت کرده بودند. دوپاردیو با کلمه «میشنوم» عملاً به همین گفتمان پاسخ داده است.
او در ادامه بیانیه نوشته است: «سر صحنههای فیلمبرداری، مدتها پشت تحریکگری و شوخیهای رکیک و جنسی قایم شده بودم. فکر میکردم حرفها و کارهام هیچ پیامدی نداره. ولی داشت؛ چون از آدم قدرتمندی مثل اون موقع من سر میزد… حالا میفهمم که بین گستاخی و توهین یه مرزی هست. هیچوقت قصد نداشتم زنهایی رو که سر راهم قرار گرفتن آزار بدم، ولی میفهمم که نیت، آسیب رو تغییر نمیده.»
جمعبندی بیانیه اینگونه است: «این ماجرا رنج زیادی به بار آورده. نمیتونم زمان رو به عقب برگردونم، ولی فهمیدم به دنیایی تعلق داشتم که دیگه از بین رفته؛ برای همین تصمیم گرفتم از تجدیدنظر صرفنظر کنم.»
«دنیایی که از بین رفته» اشاره روشنی به فضای سینمای فرانسه در دهههای گذشته است. در آن فضا، رفتار تند و بیپروای ستارهها با زنان سر صحنه اغلب به حساب «شخصیت هنری» یا «شوخطبعی» گذاشته میشد و کمتر کسی جرئت اعتراض داشت. این جمله از یک سو پذیرش تغییر زمانه است. از سوی دیگر، میتوان آن را تلاشی برای قرار دادن رفتارهای شخصی در بستر یک «فرهنگ عمومی» دانست.
لحن این بیانیه با رفتار دوپاردیو و تیم حقوقیاش در جریان محاکمه تفاوتی آشکار دارد. محاکمه او در مارس ۲۰۲۵ در پاریس برگزار شد و پرسروصدا و پرتنش بود. وکیل وقت او، ژرمی آسو، با برخوردهای تند و پرسشهای تهاجمی از شاکیان و وکلایشان موجی از انتقاد به راه انداخت. دادگاه هم در حکم نهایی، رفتار تیم دفاعی را مصداق «قربانیسازی ثانویه» دانست. منظور آسیبی است که روند رسیدگی قضایی به خودی خود به قربانی وارد میکند. دوپاردیو پس از آن وکیلش را تغییر داد.
دلفین میه، وکیل تازه دوپاردیو، در گفتوگو با رسانههای فرانسوی گفته است این تصمیم حاصل «یک دوره طولانی تامل و رشد شخصی» است. او افزود: «اون مردیه که راه درازی رو پشت سر گذاشته و به یه نقطه عطف رسیده. نمیخواست شاکیها رو مجبور کنه یه جلسه دادگاه دیگه رو تحمل کنن، یا خودش مجبور بشه دوباره از اون مسیر رد بشه.»
میه ادامه داد: «همونطور که توی بیانیهش میگه، گوش داده. عمیقاً و صادقانه عذرخواهی کرده و پذیرفته که گستاخی میتونه توهینآمیز باشه.»
دادگاه کیفری پاریس روز ۱۳ مه ۲۰۲۵ دوپاردیو را در پرونده تعرض جنسی به دو زن سر صحنه «Les Volets verts» مجرم شناخت. دادگاه علاوه بر ۱۸ ماه حبس تعلیقی، او را به مدت دو سال از حق نامزدی در انتخابات و تصدی مناصب انتخابی محروم کرد. همچنین دستور داد نام او در پایگاه ملی ثبت مجرمان جنسی و خشونتآمیز فرانسه (FIJAIS) ثبت شود. این مجازاتها با درخواست دادستانی همخوانی داشت. حبس تعلیقی یعنی محکوم به زندان نمیرود، به شرط آنکه در مدت معینی مرتکب جرم تازهای نشود. ثبت نام در این پایگاه ملی هم الزاماتی مانند اعلام منظم محل سکونت به مقامات را در پی دارد.
جزئیات این دو پرونده در دادگاه تکاندهنده بود. یکی از شاکیان، دکوراتور صحنه فیلم، گفت دوپاردیو او را با پاهایش گیر انداخته و سینههایش را چنگ زده است. به گفته او، دوپاردیو در همان حال جملهای بسیار رکیک گفته بود: «بیا به چتر آفتابی گندهم دست بزن…». او در ادامه این جمله با تعبیری صریح و زننده به اندام جنسی زن اشاره کرده بود.
شاکی دوم دستیار سوم کارگردان بود و با نام مستعار «سارا» شهادت داد. در سینمای حرفهای، دستیار سوم کارگردان معمولاً مسئول هماهنگی بازیگران و همراهی آنها در رفتوآمد به صحنه است. «سارا» گفت دوپاردیو در دو نوبت که او را سر صحنه همراهی میکرد، باسن و سینههایش را لمس کرده است.
چند زن دیگر هم بدون طرح شکایت در دادگاه شهادت دادند. یکی از آنها بازیگری بود که گفت دوپاردیو هنگام عکاسی تبلیغاتی سر صحنه سریال «Marseille» دستش را داخل لباس زیر او برده است. «Marseille» نخستین سریال فرانسویزبان تولید شبکه نتفلیکس (Netflix) بود. این درام سیاسی بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸ در دو فصل پخش شد و دوپاردیو در آن نقش شهردار مارسی را بازی میکرد.
محاکمه مارس ۲۰۲۵ پس از دستکم ۲۰ ادعای علنی رفتار نامناسب جنسی علیه دوپاردیو برگزار شد. سابقه این ادعاها به چند دهه پیش برمیگردد، هرچند بسیاری از آنها تنها در سالهای اخیر مطرح شدهاند. این حکم نخستین محکومیت قضایی دوپاردیو در میان همه این ادعاها بود. به همین دلیل، پرونده او را یکی از آزمونهای تعیینکننده جنبش «من هم» در فرانسه میدانند.
فرانسه دیرتر از بسیاری کشورها به این جنبش پیوست. در سینمای این کشور تا همین چند سال پیش نوعی «اومرتا» درباره رفتارهای نامناسب حاکم بود. «اومرتا» در اصل نام قانون نانوشته سکوت در مافیای سیسیل است و امروز به هر نوع سکوت جمعی و پنهانکاری درباره رفتارهای خلاف در یک گروه یا صنف گفته میشود. حتی در دسامبر ۲۰۲۳، امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، از دوپاردیو با عنوان بازیگری بزرگ که «فرانسه را سربلند کرده» دفاع کرد. این اظهارنظر با واکنش تند فعالان حقوق زنان روبهرو شد.
جای طعنه دارد که این پرونده از دل فیلمی بیرون آمد که موضوعش زوال یک ستاره است. «Les Volets verts» اقتباسی از رمانی به همین نام نوشته ژرژ سیمنون، نویسنده مشهور بلژیکی، است. دوپاردیو در این فیلم نقش ژول موژن را بازی میکند؛ بازیگری مشهور و سالخورده که در اوج شهرت با گذشته، تنهایی و پیامدهای زندگی پرهیاهویش روبهرو میشود. فانی آردان هم در این فیلم حضور داشت و اثر در سال ۲۰۲۲ اکران شد.
پروندههای قضایی دوپاردیو با این تصمیم بسته نمیشود. او همچنان با پروندهای جداگانه روبهروست. شارلوت آرنو، بازیگر فرانسوی، او را به تجاوز جنسی در سال ۲۰۱۸ متهم کرده است. در سپتامبر ۲۰۲۵، قاضی تحقیق دستور داد دوپاردیو در این پرونده به اتهام تجاوز محاکمه شود، اما او به این تصمیم اعتراض کرد. دادگاه تجدیدنظر پاریس قرار است ۲۶ نوامبر درباره ادامه روند این پرونده و رفتن آن به دادگاه تصمیم بگیرد. دوپاردیو همواره این اتهامها را رد کرده است.
دوپاردیو برای بسیاری از سینمادوستان جهان، چهره شاخص سینمای فرانسه در نیم قرن اخیر است. او با «Cyrano de Bergerac» در سال ۱۹۹۰ جایزه بهترین بازیگر مرد جشنواره فیلم کن (Festival de Cannes) را برد و نامزد اسکار (Oscar) شد. نقشآفرینی در کمدی رمانتیک آمریکایی «Green Card» هم برایش جایزه گلدن گلوب (Golden Globe) را به ارمغان آورد. او دو بار جایزه سزار (César)، معتبرترین جایزه سینمای فرانسه، را برده است.
بیانیه «میشنوم» شاید مهمترین متنی باشد که دوپاردیو در سالهای اخیر منتشر کرده است. بازیگری که مدتها با تکیه بر شهرت و جایگاه افسانهایاش در برابر انتقادها ایستاده بود، حالا از «قدرت»، «مرز» و «آسیب» حرف میزند؛ همان واژههایی که شاکیانش سالها تکرار میکردند. جمله «نیت، آسیب رو تغییر نمیده» در واقع پذیرش یکی از اصول بنیادین جنبش «من هم» است: معیار سنجش رفتار، تجربه کسی است که آن را تحمل کرده، نه قصد کسی که آن را انجام داده. با این حال، نمیتوان از زمانبندی این تصمیم چشم پوشید. بیانیه درست پیش از آغاز دادگاه تجدیدنظر و چند روز پیش از تصمیم دادگاه درباره پرونده سنگینتر شارلوت آرنو منتشر شده است. همین همزمانی پرسشهایی درباره انگیزههای پشت این تغییر لحن پیش میکشد. شاید پاسخ قطعی به این پرسشها هرگز روشن نشود. اما یک نکته قطعی است: پذیرش حکم از سوی یکی از بزرگترین ستارههای تاریخ سینمای فرانسه، نمادی از پایان دورهای است که خود او آن را «دنیایی که دیگر وجود ندارد» مینامد. همزمانی این خبر با پروندههای راسل برند و دیوید والیامز در بریتانیا هم نشان میدهد این بازنگری در گذشته، به مرزهای یک کشور محدود نمانده است.





