«Hamnet»؛ تفاوتهای اقتباس کلویی ژائو از رمان مگی اوفارل و بازنگری عاشقانه، اندوه و هنر
فیلم «Hamnet» ساختهٔ کلویی ژائو و اقتباس از رمان موفق مگی اوفارل، یکی از موارد نادری است که خواندن کتاب یا دیدن فیلم در هر ترتیبی، تجربهٔ دیگری را خراب نمیکند. هم نسخهٔ ادبی و هم نسخهٔ سینمایی بر پایه اطلاعات اندک تاریخی از زندگی خانوادهٔ ویلیام شکسپیر و پسرش همنت ساخته شدهاند؛ پسر ۱۰ سالهای که در تاریخ واقعی درگذشت، اما علت مرگش مشخص نیست.
در حالی که داستان اصلی آشناست و پیوند آشکاری با نمایشنامه «هملت» دارد، جذابیت هر دو اثر در «فضاسازی» است، نه تعلیق داستانی. اوفارل در کتاب با استفاده از جا به جا شدن زمان و روایتهای موازی، دو خط داستانی را به هم میتند: آخرین روزهای زندگی هامنت پیش از فوت بر اثر طاعون، و گذشتهٔ عاشقانه و خانوادگی همسر شکسپیر — زنی که در وصیتنامه پدرش با نام اگنس ثبت شده و در تاریخ با نام آن هاتوی شناخته میشود — همراه با زندگیشان بهعنوان والدین جوان.
یکی از مهمترین تغییرات اقتباس سینمایی، کنارگذاشتن ساختار رفت و برگشت زمانی است. ژائو داستان را به ترتیب خطی روایت میکند: از دیدار نخست اگنس (با بازی جسی باکلی) و ویلیام (با بازی پل مسکال) تا اجرای «هملت» که اگنسِ داغدار در آن حضور مییابد. او شوهرش را میبیند که نقش شبح پادشاه را بازی میکند و جوانی نقش شاهزادهٔ زنده را برعهده دارد — و این اجرا تنها راهی است که پسر ازدسترفتهشان میتواند دوباره، هرچند در عرصهٔ هنر، به آنها بازگردد.
ژائو جایگزین درامی برای ساختار موازی کتاب پیدا میکند: فضایی صحنهمانند که هامنت (با بازی ژاکوبی جوپ) در آن قرار دارد. این مکان، بازتابی تاریک از صحنهٔ «گلوب تئاتر» است که بعدها «هملت» در آن اجرا میشود؛ جایی که هم واقعی و هم خیالی است، هم زنده و هم مرده. در رمان، همنت هنگام نزدیکشدن به مرگ برف نرم را برای خوابیدن تصور میکند، چیزی شبیه به کفن سفید مادرش؛ اما در فیلم، این فضای نمادین با تدوین موازی (به همراه آفونسو گونسالوز به عنوان تدوینگر) با واقعیت روزمره آمیخته میشود تا همان احساس شوک و اندوه نسخهٔ کتاب را خلق کند.
مثل هر اقتباس دوساعته، تعدادی از شخصیتهای فرعی کتاب حذف یا کمرنگ شدهاند:
- خواندهٔ بدقلق اگنس، جوآن، حضور دارد اما تهدیدکنندگیاش بسیار کمتر شده.
- والدین شکسپیر کمتر در فیلم حاضرند، هرچند بازی امیلی واتسون در نقش مادر، همان مسیر پذیرش همسر «جادوگر جنگل» پسرش را از نسخهٔ کتاب حفظ کرده است.
- جو آلوین در نقش برادر اگنس، بارتولومیو، ظاهری ظریفتر دارد نسبت به کشاورز بلند قامت و کمحرفی که اوفارل در کتاب تصویر کرده.
اوفارل بخشهایی از داستان را به شیوع طاعون از مدیترانه تا وارویکشر اختصاص داده که ژائو آن را حذف میکند. مهمترین حذف مشترک، روایت مستقیم خیانتهای احتمالی ویلیام در لندن پس از مرگ پسر است. در کتاب، اگنس بیدرنگ حضور زنان دیگر را حس میکند؛ در فیلم، ویلیامِ مسکال وفادارتر و یکدستتر نمایش داده میشود، و تمرکز کامل بر چرخهٔ عشق، سوگ و آفرینش هنری قرار میگیرد.
«Hamnet» چه در قالب کتاب و چه در نسخهٔ سینمایی، روایتهایی متفاوت در گستره و تکنیک دارند اما در هدف مشترکاند: برانگیختن غمی عمیق و پیوند آن با عشق و هنر. اوفارل این حس را با پرشهای زمانی و بافتن خطوط روایی بهدست میآورد، ژائو با فضایی نمادین و اجرای خطی داستان، و موسیقی تأثیرگذار مکس ریشتر آن را شدت میبخشد.
به قول شکسپیر، در هر دو نسخه «نمایش، اصل ماجراست».
