آلبرتو باربرا در ونیز ۲۰۲۶: هوش مصنوعی میماند، استودیوهای آمریکا بازمیگردند
آلبرتو باربرا، مدیر هنری باسابقه جشنواره فیلم ونیز، در میانه برگزاری هشتادوسومین دوره این رویداد از مهمترین بحثهای جشنواره امسال گفته است؛ از حضور رو به گسترش هوش مصنوعی در سینما و احتمال بازگشت پررنگتر استودیوهای آمریکایی تا زمانبندی نمایش فیلمهای سیاسی، کمرنگ بودن کارگردانان زن در بخش مسابقه و شانس آثار حاضر در فصل جوایز اسکار.
باربرا که در ۷۶ سالگی همچنان چهرهای پرانرژی در جشنواره ونیز است، یک روز در نشست هوش مصنوعی حاضر میشود و روز دیگر در افتتاحیه پرهیاهوی مستند گروه اویسیس (Oasis) با نوئل و لیام گلگر شوخی میکند. او درباره واکنش غیرمعمول مخاطبان به نمایش این مستند در سالن بزرگ جشنواره گفت: «نه، تا به حال سالن سالا گرانده را اینطور ندیده بودم. اتفاق ویژهای بود؛ مردم وسط فیلم میخندیدند، دست میزدند و آواز میخواندند.»
یکی از مهمترین موضوعهای ونیز ۲۰۲۶، نقش هوش مصنوعی در فیلمسازی است. دنی بویل گفته از هوش مصنوعی در ساخت فیلم افتتاحیه جشنواره، «Ink»، استفاده کرده و امسال برای نخستینبار مستندی که تقریباً بهطور کامل با هوش مصنوعی ساخته شده نیز در انتخاب رسمی حضور دارد. باربرا معتقد است این روند در سالهای پیش رو گستردهتر خواهد شد: «قطعاً فیلمهای بیشتری با هوش مصنوعی خواهیم دید. این وضعیت من را یاد انقلاب دیجیتال در اواخر دهه ۹۰ میلادی میاندازد. آن زمان هم خیلیها نمیخواستند بپذیرند که تحول بزرگی در راه است، اما در چند سال همهچیز تغییر کرد.»
مدیر هنری ونیز در عین حال تأکید کرد که اثر هوش مصنوعی از انقلاب دیجیتال هم فراتر خواهد رفت: «تأثیر هوش مصنوعی بسیار بزرگتر است؛ روی بشریت اثر میگذارد. نگرانی زیادی درباره استفاده و پیامدهای آن وجود دارد، اما این فناوری آمده که بماند.» او گفت بحثها تاکنون عمدتاً بر جنبههای منفی متمرکز بودهاند، در حالی که باید درباره کنترل فناوری و استفاده از آن در خدمت خلاقیت نیز فکر کرد.
باربرا افزود: «میدانیم که بسیاری از فیلمسازان و استودیوها بدون اعلام عمومی از هوش مصنوعی استفاده میکنند. ارزانتر و سریعتر است و حتی میتواند از جلوههای ویژه رایانهای بهتر باشد. آنچه واقعاً برای من مهم است، این است که بفهمیم ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند به فیلمسازان در بیان و خلاقیتشان کمک کنند یا نه. همهچیز با سرعت زیادی در حال تغییر است؛ خواهیم دید.»
بخش دیگری از گفتوگو به سیاست و فیلمهای مرتبط با جنگ غزه و اسرائیل اختصاص داشت. پرسش اصلی این بود که چرا آثاری چون مستند «NAZA» که درباره غزه است و فیلم روسی «DAU»، در روزهای پایانی جشنواره نمایش داده میشوند؛ زمانی که بخش بزرگی از رسانههای جهانی ونیز را ترک کردهاند. باربرا گفت درباره این موضوع درون جشنواره گفتوگو شده است: «درباره “DAU” بیشتر مسئله مدت زمان فیلم و دشواری جا دادن آن در برنامه روزهای ابتدایی بود. اما درباره “NAZA”، که احتمالاً بعضی از مردم را شوکه میکند، نمیخواستم فیلم خیلی زود نمایش داده شود و سیاست به تنها موضوع گفتوگو در جشنواره تبدیل شود و آثار دیگر را تحتالشعاع قرار دهد. احتمالاً بحثهای زیادی درباره آن شکل خواهد گرفت.»
او همچنین درباره درخواست گروه ونیز برای فلسطین برای حمایت بیشتر جشنواره از فلسطین و برافراشته شدن پرچم فلسطین در کنار پرچم کشورهای دیگر توضیح داد که با اعضای این گروه ایمیل ردوبدل کرده، اما تماس تلفنی نداشته است. باربرا گفت: «ما نمیتوانیم قانون مربوط به پرچمها را تغییر دهیم؛ این موضوع در اختیار دولت است. مقامها به من گفتهاند باید پروتکل را رعایت کنیم و نمیتوان پرچم فلسطین را در کنار دیگران قرار داد، چون دولت ایتالیا کشور فلسطین را به رسمیت نمیشناسد. به نظرم این واقعاً تأسفبار است و امیدوارم بهزودی آن را به رسمیت بشناسند.»
باربرا در پاسخ به انتقادها درباره حضور تنها دو فیلم به کارگردانی زنان در بخش مسابقه، که یکی از آنها نیز کارگردانی مشترک دارد، هرگونه ایجاد بخش جداگانه برای فیلمسازان زن را رد کرد. او گفت: «هیچ کاری از این جنس نمیتوانیم انجام دهیم. نمیتوانیم یک بخش اضافه بسازیم؛ این کار شبیه ایجاد گتو برای زنان است و بدترین تصمیم ممکن خواهد بود. من از این ایده متنفرم.»
او با اشاره به اینکه نیمی از اعضای کمیته انتخاب ونیز زن هستند، توضیح داد که جشنواره برای یافتن فیلمهای بیشتر از کارگردانان زن تلاش میکند: «سال گذشته شش فیلم داشتیم و در سال ۲۰۱۲، هشت یا نه فیلم. امسال بهطور اتفاقی سال کمرمقی بود. احتمالاً سال بعد متفاوت خواهد بود. در برنامه بیناله کالج سینما، ۵۰ درصد پروژههای حمایتشده متعلق به زنان است، چون آنجا ما بر فرایند کنترل داریم؛ اما نمیتوانیم تعیین کنیم چه فیلمهایی برای انتخاب رسمی به دست ما برسند.»
مدیر هنری جشنواره ونیز درباره آثار حاضر که ممکن است در جوایز آکادمی اسکار مطرح شوند، پیشبینی قطعی نکرد، اما از فیلم مارتین مکدونا بهعنوان یکی از آثار قابلتوجه نام برد. او درباره احتمال دیده شدن رابرت پتینسون در فیلم «Primetime» گفت: «ممکن است، قطعاً. فیلم جسورانه، جالب و تاریکی است؛ البته تاریک بودن میتواند مسئلهساز باشد. باید ببینیم چه میشود.»
باربرا همچنین از «عشق ممکن» (Possible Love)، فیلم لی چانگ-دونگ (Lee Chang-dong)، بهعنوان اثری قدرتمند یاد کرد و گفت این فیلم میتواند مدعی باشد. او درباره فیلم هیروکازو کورئیدا (Hirokazu Kore-eda) نیز نظر مثبتی داشت و تأکید کرد: «چند فیلم بینالمللی هستند که میتوانند رقابت کنند.»
غیبت نسبی فیلمهای بزرگ استودیویی آمریکا در ونیز، یکی دیگر از محورهای گفتوگو بود. باربرا با اطمینان گفت استودیوها بازخواهند گشت و دلیل اصلی حضور کمرنگشان در دوره امسال، آماده نبودن آثار بوده است. او درباره فیلمهای مطرحی که نامشان در گمانهزنیها مطرح بود، گفت برخی هنوز در مرحله فیلمبرداری یا فیلمبرداری مجدد قرار داشتند و امکان حضور در جشنواره را نداشتند.
او درباره فیلم ریدلی اسکات نیز گفت واکنشهای اولیه به آن مطلوب نبوده و حضور در یک جشنواره در آن شرایط منطقی به نظر نمیرسیده است. از نظر باربرا، تنها فیلمی که واقعاً آماده بوده و آگاهانه تصمیم گرفته در جشنوارهها شرکت نکند، «Digger» بوده است.
باربرا در واکنش به این دیدگاه که حضور در جشنوارهها برای استودیوها پرهزینه و پرریسک است، با صراحت گفت: «بیایید، همیشه ریسک وجود دارد. از نظر هزینه هم شوخی است؛ فیلمی دارید که ۳۰۰ میلیون دلار خرج تولیدش شده و ۱۰۰ میلیون دلار دیگر برای بازاریابی هزینه میکنید. یک میلیون دلار اضافه برای آمدن به ونیز، هیچ است. البته اگر از واکنشها به فیلمشان مطمئن نباشند، نمیخواهند به جشنواره بیایند. اما اگر به فیلمی اعتماد داشته باشند، به جشنواره میآیند. مطمئنم بازمیگردند.»
او همچنین موفقیت تجاری فیلمهایی مانند «Sinners»، «Backrooms»، «The Odyssey»، «Marty Supreme» و تا حدی «A Complete Unknown» را نشانهای از تغییر مخاطبان دانست، نه لزوماً بینیازی سینما از جشنوارهها. باربرا گفت بسیاری از این فیلمها برای حضور در جشنوارههای بزرگ آماده نبودهاند و موفقیت چشمگیرشان در گیشه نیز قابلپیشبینی نبوده است: «برای مثال، هیچکس نمیتوانست دقیقاً پیشبینی کند “Sinners” و “Backrooms” تا این حد موفق شوند. مخاطبان در حال تغییرند و حالا میبینیم تماشاگران سینما هر روز جوانتر میشوند. این وضعیت هم بر شیوه اکران فیلمها و هم بر نوع فیلمهایی که ساخته میشوند، اثر خواهد گذاشت.»
باربرا در پایان درباره آینده خودش در جشنواره ونیز گفت پس از امسال، دو سال دیگر از قراردادش باقی مانده است، اما ترجیح میدهد فعلاً بیش از حد به آینده دور فکر نکند: «دو سال زمان زیادی است. باید به کار کردن ادامه بدهم، اما شاید بتوانم کار دیگری هم انجام بدهم. دو فرزند کوچک دارم که باید به آنها فکر کنم. با این حال، تصمیم نهایی با من نیست؛ هیئتمدیره و بیناله تصمیم میگیرند.»
