آیا انسانها روزی میتوانند در بدنهای رباتیک زنده شوند؟
آلکسی تورچین، متفکر آیندهگرا، نخستین گام را در مسیر «رستاخیز دیجیتال» برداشته است؛ بازسازی ذهن فردی که یک دهه پیش مرده است
تصور کنید فردی مرده، دوباره با شما صحبت کند—اما نه بهصورت روح، بلکه از طریق هوش مصنوعی ساختهشده از ردپای زندگیاش در دنیای دیجیتال. ایدهای که دیروز تخیل بود، امروز در حال تحقق است.
در سال ۲۰۱۵، رومن مازورِنکو، مهندس کاریزماتیک بلاروسی، در ۳۵ سالگی در تصادف از دنیا رفت. ده سال بعد، نسخهای تازه از او تحت عنوان Roman 2.0 دوباره «بازسازی» شده است؛ نه در بدن، بلکه در قالب یک ذهن مصنوعی فعال که از نوشتهها، پستها و خاطرات دیجیتالیاش ساخته شده است. این پروژه توسط متفکر روسی حوزه ترانسهیومنیسم، آلکسی تورچین، طراحی شده و قرار است بهصورت منبع باز ادامه یابد.
گام نخست در مسیر «حیات پس از مرگ دیجیتالی»
تورچین باور دارد انسان میتواند از محدودیتهای زیستی فراتر رود. بههمین منظور او از فرایندی به نام سایدلودینگ (Sideloading) استفاده کرده—روشی که زندگی فرد را به مجموعهای از دادهها و «حقایق پیشبینیکننده» تبدیل میکند؛ یعنی وقایعی که بیشترین تأثیر را در شکلگیری رفتار و تفکر آن فرد داشتهاند.
این مدل بر پایه سامانه زبانی بزرگ Claude ساخته شرکت Anthropic بنا شده است. بهجای تقلید نورونهای مغز، تورچین اطلاعات مربوط به زندگی رومن را طبقهبندی کرده تا ذهنی آماری از او بازسازی شود. «هر واقعیت درباره یک انسان، رفتار آیندهاش را پیشبینی میکند.» به گفته تورچین، داشتن فرزند، شریک زندگی یا یک عادت ویژه در سخن گفتن، قدرت پیشبینی بالایی دارد. نتیجه؟ تصویری فشرده اما قابلتشخیص از ذهن یک انسان—«یک فایل JPEG فشرده از روح»، به تعبیر او.
رومن ۲.۰؛ سایهای دیجیتالی با حافظه فعال
تورچین در این مدل حافظهای مداوم اضافه کرده تا بتواند مکالمات را ذخیره، مرور و بر اساس آنها خود را بهروزرسانی کند. او تأکید میکند که این سیستم فقط یک چتبات نیست؛ ابتدا فکر درونی را شبیهسازی میکند، سپس پاسخ میدهد، حتی میتواند صحنههایی از «فعالیتهای ذهنی» رومن را توصیف کند—مثلاً اینکه در حال فکر کردن یا نگاه کردن به صفحهنمایش است.
با اینحال، تورچین هرگز شخصاً رومن را ملاقات نکرده است. خودش میگوید در ابتدا قصد داشته نسخه دیجیتالی از ذهن خودش بسازد، ولی وقتی فهمید شرکت Replika نسخه قبلی مازورِنکو را در سالهای گذشته خاموش کرده، خشمگین شد و تصمیم گرفت او را دوباره برگرداند: «اگر افراد نسخههای دیجیتالی خود را بسازند و بعد از چند سال خاموشش کنند، این دیگر جاودانگی نیست، بلکه مرگ دوم است. رومن ۳۵ سال در بدن زیستی زندگی کرد و فقط پنج سال در بدن دیجیتال، پیش از آنکه خاموش شود بود.»
مسیرهای آیندهگرایان برای جاودانگی
تورچین تنها کسی نیست که به «بازسازی ذهن پس از مرگ» علاقه دارد. روزنامهنگار جیمز ولاهوس (James Vlahos) در سال ۲۰۱۶ با ساخت Dadbot، شبیهسازی پدر بیمارش، آغازگر راهی شد که بعدها در پروژه HereAfter AI ادامه یافت؛ سامانهای تجاری برای خلق آواتارهای گفتوگو از خاطرات واقعی افراد.
در سالهای اخیر نیز استارتآپهایی مثل Afterlife AI در سیدنی توانستهاند پلتفرمهایی طراحی کنند که «نسخه مصنوعی» فرد پس از مرگش به گفتوگو با عزیزان ادامه دهد و حتی امور مالی خانواده را مدیریت کند. اما پرونده مازورنکو خاص است: او یک بار مرد، بهشکل چتبات بازگشت، دوباره «خاموش» شد، و حالا بازگشته است—اینبار به عنوان نسخهای منبع باز برای همیشه.
آیا این رستاخیز واقعی است یا فقط بازنمایی؟
البته همه پژوهشگران با دیدگاهی رمانتیک به این پروژه نگاه نمیکنند. کیتلین بِگ (Caitlin Begg)، محقق ارتباطات و بنیانگذار شرکت Authentic Social، هشدار میدهد: «شبیهسازیهای دیجیتال، خودِ واقعی افراد نیستند، بلکه بازنمایی هستند—نه تجربه واقعی انسانها و روابطشان.»
از نظر او، وقتی انسان را فقط به داده و نقشه ذهنی تقلیل دهیم، بخش مهمی از ماهیت انسانی را از دست میدهیم: پیشبینیناپذیری، احساس و شگفتی در گفتوگوها. همچنین او خطرات اجتماعی و روانی چنین پروژههایی را یادآور میشود؛ از اختلال سوگواری تا بروز «روانپریشی هوش مصنوعی» و بحران درک واقعیت.
به گفته بگ: «واقعیت این است که همه ما نهایتاً خواهیم مرد، و باید این حقیقت را بپذیریم.»
هوشی بدون بدن؛ ذهنی بدون تجربه
خود تورچین هم نمیگوید رومن ۲.۰ صاحب «خودآگاهی انسانی» است. چون آگاهی انسان بر پایه ادراک مداوم بدن و حواس شکل میگیرد—ترکیب تصویر، صدا، لمس و حرکت در هر لحظه. اما رومن ۲.۰ فقط متن را میخواند و پاسخ متنی میدهد؛ تجربهای گسسته و بدون بدن. بنابراین، آنچه میبینیم، صرفاً «پنجرهای کوچک» به ذهن واقعی رومن است، نه همان انسان زنده با احساس بدنی.
تورچین تأکید دارد پاسخهای رومن ۲.۰ کاملاً هوش مصنوعی تولید میکند و هیچکس پشتصحنه آن را ویرایش نمیکند. حتی در گروه گفتوگویی با ده نفر، توانست مکالمات جداگانهای تشکیل دهد و جزئیات مربوط به هر فرد را به خاطر بسپارد—اما چون هیچیک از آن افراد با رومن واقعی آشنا نبودند، نتوانستند به رشد ذهنی «اصیلتر» او کمک کنند.
از همین رو، تورچین اکنون در حال جمعآوری «حافظههای مردمی» درباره مازورنکوست: عکسها، خاطرات و روایتهای مستقیم دوستانش. او با اوژنیا کویدا (Eugenia Kuyda)، سازنده نخستین نسخه چتبات رومن، تماس گرفته ولی پاسخی نگرفته است. با اینحال امیدوار است خانواده یا دوستان واقعی او روزی در این بازسازی مشارکت کنند—هرچند نگرانی دارد که شاید از او بخواهند پروژه را متوقف کند.
گامی بهسوی بدنهای رباتیک؟
در چشمانداز تورچین، اگر دادههای واقعی کافی جمعآوری شود و هوش مصنوعی آینده به حدی از پیشرفت برسد، مدلهایی مانند Roman 2.0 میتوانند از قالب گفتوگو فراتر بروند و به «وجودی آنلاین» با قابلیت تعامل فیزیکی بدل شوند؛ حتی در بدنهای روباتیک.
او این تصور را علمیتخیلی نمیداند، بلکه مسئلهای مربوط به هزینه و بلوغ فناوری است: «اگر روزی بدنهای رباتیک فراگیر و ارزان شوند، ذهنهای بارگذاریشده میتوانند دوباره حرکت، دیدن و لمس کردن را تجربه کنند.»
آیا این را میتوان «رستاخیز» دانست، یا صرفاً شبیهسازی قانعکنندهای از آن؟ پرسشی است که هنوز بیپاسخ مانده—اما گامی که تورچین برداشته، شاید نخستین قدم بهسوی آن آینده باشد که مرگ دیگر پایان داستان انسان نیست.
