تاریخچه «ارمغان مغان» اثر اُ. هنری

داستان با مبلغی ناچیز درست پیش از کریسمس آغاز می‌شود: ۱ دلار و ۸۷ سنت؛ که ۶۰ سنت آن سکه‌های یک‌سِنتی بود. برای نویسنده‌ای به نام اُ. هنری (O. Henry)، همین پول اندک کافی بود تا مشهورترین اثرش را خلق کند؛ تمثیلی درباره فقر، عشق و بخشندگی. این مبلغ احتمالاً خرج نوشیدنی‌هایی هم شد که او هنگام نوشتن داستان در بار هیلیز (Healy’s) ـ پاتوق محلی‌اش ـ برای خودش سفارش می‌داد.

در داستان «هدیه مغان» یا «ارمغان مغان» (The Gift of the Magi) که نخستین‌بار در سال ۱۹۰۵ منتشر شد، دو عاشق تنگدست به نام‌های دلا و جیم برای خوشحال کردن یکدیگر در شب کریسمس، فداکاری‌هایی بسیار فراتر از ارزش مادی هدایا انجام می‌دهند. دلا موهای بلند و زیبای خود ـ که در داستان «چون آبشار امواج قهوه‌ای، موج‌دار و درخشان» توصیف شده و تا زیر زانو می‌رسد ـ را به قیمت ۲۰ دلار می‌فروشد تا برای جیم زنجیر ساعت جیبی از پلاتین بخرد؛ زنجیری که «سادگی و وقار طراحی‌اش، ارزشش را نه با زرق‌وبرق، بلکه با ذات خود نشان می‌دهد».

اما در پیچش طعنه‌آمیز و جاودانه داستان ـ امضای همیشگی آثار اُ. هنری ـ جیم نیز ساعت ارزشمندش را فروخته تا برای دلا شانه‌هایی زیبا برای موهایش بخرد. این پایان‌بندی کنایه‌آمیز، که بارها به‌عنوان «معنای واقعی کریسمس» تکرار شده، شاید کلیشه‌ای به نظر برسد، اما روح داستان همچنان زنده و تأثیرگذار است.

از نیویورک ورلد تا جاودانگی ادبی

«هدیه مغان» نخستین‌بار در روزنامه نیویورک ورلد (New York World) در سال ۱۹۰۵ منتشر شد و سپس در مجموعه داستان چهار میلیون (Four Million) در سال ۱۹۰۶ به مخاطبان گسترده‌تری رسید. این عنوان به جمعیت نیویورک اشاره داشت؛ عددی که اُ. هنری ـ با نام واقعی ویلیام سیدنی پورتر (William Sydney Porter) ـ معتقد بود تعداد داستان‌هایی است که در شهر محبوبش وجود دارد.

این داستان ۲٬۱۶۳ کلمه‌ای به‌تدریج به یکی از ارکان ادبیات کریسمس تبدیل شد؛ اثری باریک اما سرشار از رنج و شادی که کنار آثاری چون «سرود کریسمس» (A Christmas Carol)، «زندگی شگفت‌انگیز است» (It’s a Wonderful Life) و ترانه «افسانه نیویورک» (Fairytale of New York) جای گرفت.

زندگی تراژیک نویسنده‌ای با قلبی پر از احساس

ترکیب اندوه و احساسات در «هدیه مغان» به‌خوبی با زندگی خود اُ. هنری همخوانی دارد؛ مردی که زندگی‌اش مملو از تراژدی‌های انسانی بود. او در سپتامبر ۱۸۶۲ در گرینزبورو، کارولینای شمالی (Greensboro, North Carolina) متولد شد؛ همان ماهی که جنگ داخلی آمریکا شاهد نبردهای خونین آنتی‌تام (Antietam) و هارپرز فری (Harpers Ferry) بود. پدرش پزشکی برجسته و مخترع بود، اما پس از مرگ همسرش بر اثر سل ـ زمانی که ویلیام تنها سه سال داشت ـ زندگی‌اش از هم پاشید. او به انزوا، اختراع ماشین‌های عجیب (از جمله ماشین حرکت دائمی و کالسکه بخار بدون اسب) و الکلیسم پناه برد. این دو بیماری، الکلیسم و سل، تا پایان عمر سایه‌شان را بر زندگی پورتر انداختند.

از تگزاس تا زندان فدرال

پورتر در ۲۰سالگی برای بهبود سرفه‌های مزمنش به هوای خشک تگزاس رفت و مدتی در مزرعه‌ای کنار رود نوئسس (Nueces River) نزدیک سن‌آنتونیو (San Antonio) زندگی کرد. او در این مدت گاوبان ماهری شد، اسپانیایی آموخت و حتی لغت‌نامه را از بر کرد. بعدها در آستین (Austin) مشاغل مختلفی از فروشنده سیگار و داروساز گرفته تا حسابدار و نقشه‌کش اداره اراضی عمومی داشت.

او با تشویق همسرش آثل استس (Athol Estes) ـ که در ۱۷سالگی عاشقش شد و با کمک در انجام تکالیف درسی دلش را برد ـ نوشتن را جدی‌تر دنبال کرد. آن‌ها در سال ۱۸۸۷ ازدواج کردند. نخستین فرزندشان ساعاتی پس از تولد درگذشت و یک سال بعد دختری به نام مارگارت به دنیا آمد.

پورتر بعدها به اتهام اختلاس از بانک ملی اول (First National Bank) محکوم شد؛ اتهامی که خود او همواره آن را رد می‌کرد. پس از فرار کوتاه‌مدت به هندوراس (Honduras) ـ جایی که اصطلاح «جمهوری موزی» (Banana Republic) را ابداع کرد ـ برای پرستاری از همسر بیمارش بازگشت، اما آثل در سال ۱۸۹۷ بر اثر سل درگذشت. پورتر سرانجام در سال ۱۸۹۸ به پنج سال زندان در زندان ایالتی اوهایو (Ohio Penitentiary) محکوم شد.

در زندان، به دلیل مهارتش به‌عنوان داروساز، شرایط بهتری داشت و در همان شب‌های طولانی بود که نام مستعار اُ. هنری را برگزید و برخی از بهترین داستان‌های کوتاهش را نوشت. نخستین داستانی که با این نام منتشر شد، «جوراب کریسمس ویسلینگ دیک» (Whistling Dick’s Christmas Stocking) بود که در دسامبر ۱۸۹۹ در مجله مک‌کلورز (McClure’s) چاپ شد.

نیویورک، بارها و تولد «هدیه مغان»

پس از آزادی، اُ. هنری به نیویورک رفت؛ شهری که آن را «بغداد-روی-مترو» (Baghdad-on-the-Subway) نامید و الهام‌بخش صدها داستانش شد. او در محله گرامرسی پارک (Gramercy Park) زندگی می‌کرد و اغلب در بار هیِیلیز (Healy’s Café) می‌نوشت؛ باری که بعدها به پیترز تاورن (Pete’s Tavern) تغییر نام داد و امروز خود را «قدیمی‌ترین میخانه فعال نیویورک» می‌داند.

بر اساس روایت‌ها، در پاییز ۱۹۰۵، درست پیش از انتشار ویژه‌نامه کریسمس روزنامه نیویورک ورلد، از اُ. هنری داستانی خواسته شد. او که غافلگیر شده بود، در دو ساعت تب‌آلود «هدیه مغان» را نوشت؛ یا در آپارتمانش در ۵۵ ایروینگ پلیس (۵۵ Irving Place)، یا در همان بار معروف. سند قطعی وجود ندارد، اما آنچه مهم است، پیوند ناگسستنی این داستان با پیترز تاورن و کریسمس نیویورک است.

مرگ زودهنگام و میراث ماندگار

اُ. هنری در ۵ ژوئن ۱۹۱۰ و در ۴۷سالگی بر اثر سیروز کبدی و عوارض دیگر درگذشت؛ هرچند همسر دومش بعدها ادعا کرد علت مرگ دیابت (Diabetes) بوده است.

با وجود این پایان تلخ، میراث او زنده ماند. «هدیه مغان» بیش از هر یک از حدود ۶۰۰ داستانی که در عمرش نوشت، در فرهنگ عامه نفوذ کرد. اقتباس‌های متعدد سینمایی و تلویزیونی ـ از فیلم صامت The Sacrifice (۱۹۰۹) به کارگردانی دی. دبلیو. گریفیت (D.W. Griffith)، تا نسخه‌های دیزنی، «سسمی استریت» (Sesame Street)، «شنبه‌شب زنده» (Saturday Night Live) و حتی فیلمی یونانی در سال ۲۰۱۴ ـ گواه ماندگاری این روایت‌اند.

چرا «هدیه مغان» هنوز زنده است؟

به گفته منتقدان و نویسندگان، قدرت اُ. هنری در ساختار دقیق، پایان غافلگیرکننده و ارتباط مستقیم با خواننده است. او بیش از نثرپردازی، به واکنش مخاطب اهمیت می‌داد. شاید به همین دلیل است که با وجود گذشت بیش از یک قرن، داستان دلا و جیم هنوز دل‌ها را گرم می‌کند.

همان‌طور که یکی از دوستداران آثارش می‌گوید: «این داستان، با اندوهی لطیف و مهربانی عمیق، یادآوری می‌کند که ارزش واقعی هدیه نه در خود آن، بلکه در فداکاری و عشقی است که پشت آن قرار دارد.»

۱ دلار و ۸۷ سنت شاید امروز حتی یک فنجان نوشیدنی هم نخرد، اما به لطف اُ. هنری، برای همیشه نماد روح کریسمس، عشق و بخشندگی باقی مانده است.