فرانسه شرط تنوع جنسیتی را به بودجه سینما گره زد؛ کاهش و افزایش حمایت دولتی بر اساس حضور زنان در پشت دوربین

مرکز ملی سینما و تصویر متحرک فرانسه، سی‌ان‌سی (CNC)، در تازه‌ترین اقدام خود برای تقویت برابری جنسیتی، سازوکاری جدید معرفی کرده که بر اساس آن میزان حمایت مالی دولتی از پروژه‌های سینمایی و تولیدی، با توجه به میزان حضور زنان در سمت‌های کلیدی مدیریتی و خلاقانه تعیین خواهد شد.

این نظام تازه جریمه و پاداش از اول ژانویه اجرایی می‌شود و نقطه عطفی در سیاست‌های فرانسه برای بهبود نمایندگی زنان پشت دوربین به شمار می‌رود. بر اساس این مقررات، تولیداتی که دست‌کم ۴۰ درصد از موقعیت‌های مهم مدیریتی و خلاقانه خود را به زنان بسپارند، ۱۰ درصد افزایش در حمایت مالی سی‌ان‌سی دریافت خواهند کرد. در مقابل، آثاری که به حداقل‌های تعیین‌شده نرسند، با ۱۰ درصد کاهش در کمک مالی دولتی روبه‌رو می‌شوند.

فرانسه پیش از این، از سال ۲۰۱۹ یک سیستم تشویقی برای برابری جنسیتی راه‌اندازی کرده بود که فقط شامل پاداش می‌شد، اما آمارهای منتشرشده در سال گذشته نشان داد این مدل دیگر کارایی سابق را ندارد و روند آن کند شده است.

طبق این آمار، تنها ۳۳.۵ درصد از تولیدات واجد شرایط در سال ۲۰۲۵ موفق به دریافت این پاداش شدند؛ رقمی که در سال ۲۰۲۴ برابر با ۳۷.۳ درصد و در سال ۲۰۲۳ معادل ۳۹.۹ درصد بود. هم‌زمان، سهم فیلم‌های کارگردانی‌شده توسط زنان در سال ۲۰۲۴ به ۲۴ درصد کاهش یافت که پایین‌ترین سطح از زمان آغاز این مشوق‌ها محسوب می‌شود. سی‌ان‌سی همچنین اعلام کرده بودجه متوسط فیلم‌های ساخته‌شده توسط زنان در سال ۲۰۲۵، ۴۴ درصد کمتر از فیلم‌های کارگردانی‌شده توسط مردان بوده است.

با وجود این عقب‌گرد آماری، سینمای فرانسه در سال‌های اخیر با حضور پررنگ فیلمسازان زن در جشنواره‌های بزرگ جهانی درخشیده است. در جشنواره کن، ژوستین تریه برای «Anatomy of Fall» و ژولیا دوکورنو برای «Titane» نخل طلا را به دست آوردند. کورالی فارژا با «The Substance» جایزه بهترین فیلمنامه را گرفت و کلر دنی با «Stars at Noon» برنده جایزه بزرگ شد. همچنین اودره دیوان و آلیس دیوپ نیز با فیلم‌های «Happening» و «Saint Omer» شیر طلایی جشنواره ونیز را کسب کردند.

امسال هم در جشنواره کن، سه کارگردان زن فرانسوی یعنی ژان هری با «Another Day»، لئا میسیوس با «Birthday Girl» و شارلین بورژوا-تاکه با «A Woman’s Life» آثار تازه خود را در بخش مسابقه ارائه کردند. ربکا زلوتوفسکی نیز از دیگر فیلمسازان زن فرانسوی است که اخیراً با «A Private Life» با بازی جودی فاستر برای نخل طلا رقابت کرده است.

با این حال، سی‌ان‌سی به ریاست گاتن بروئل قصد دارد یک هدف بلندمدت را دنبال کند؛ اینکه تا سال ۲۰۳۰ زنان دست‌کم ۴۰ درصد از سمت‌های کلیدی خلاقانه و مدیریتی را در پروژه‌های سینمایی در اختیار داشته باشند.

در قالب این طرح جدید، شیوه محاسبه شرایط احراز نیز ساده‌تر می‌شود و به جای سیستم امتیازدهی قبلی، تعداد مشخصی از سمت‌های کلیدی باید در اختیار زنان باشد.

برای فیلم‌های داستانی بلند، ۱۵ موقعیت کلیدی تعریف شده که برای دریافت پاداش کامل، حداقل ۶ مورد از آن‌ها باید به زنان سپرده شود. در تولیدات مستند، ۱۳ موقعیت بررسی می‌شود و باز هم حضور ۶ زن برای دریافت مشوق کامل الزامی است.

در حوزه انیمیشن، معیارها جداگانه طراحی شده‌اند. فیلم‌های انیمیشن دوبعدی بر اساس ۲۱ موقعیت ارزیابی می‌شوند و ۹ مورد از آن‌ها باید در اختیار زنان باشد. در انیمیشن سه‌بعدی نیز ۲۴ موقعیت بررسی خواهد شد و حد نصاب لازم، ۱۰ موقعیت است.

از اول ژانویه ۲۰۲۷، تولیدات تنها در صورتی مشمول جریمه می‌شوند که از حداقل آستانه اولیه پایین‌تر باشند. این آستانه برای فیلم‌های داستانی ۳ موقعیت، برای انیمیشن ۵ موقعیت و برای مستند ۲ موقعیت تعیین شده است. این حد نصاب هر سال به‌تدریج افزایش خواهد یافت تا در سال ۲۰۳۰ به همان معیارهای لازم برای دریافت پاداش کامل برسد. هر تولیدی که پایین‌تر از حد تعیین‌شده قرار بگیرد، با ۱۰ درصد کاهش در حمایت مالی سی‌ان‌سی مواجه می‌شود.

این اصلاحات در فرانسه، کشوری که به‌طور سنتی نسبت به سهمیه‌بندی و دیگر اشکال تبعیض مثبت با احتیاط برخورد کرده، تحول مهمی به شمار می‌رود. مدل جمهوری‌خواهانه فرانسه همواره بر رفتار برابر با شهروندان فارغ از جنسیت، نژاد یا خاستگاه تأکید داشته است. با این حال، اگرچه این کشور در سال‌های اخیر به‌تدریج الزامات مشخصی برای برابری جنسیتی در سیاست و محیط کار وضع کرده، تصمیم سی‌ان‌سی برای پیوند زدن مستقیم بودجه فیلم‌ها به میزان حضور زنان در سمت‌های کلیدی، گسترش قابل توجه همین رویکرد به حوزه تامین مالی سینما محسوب می‌شود.

این اقدام همچنین ادامه مسیری است که پیش‌تر در صنعت سینمای فرانسه آغاز شده بود. جشنواره کن در سال ۲۰۱۸ نخستین جشنواره بزرگ بین‌المللی بود که تعهدنامه برابری جنسیتی را امضا کرد؛ تعهدی که بر شفافیت بیشتر در روند انتخاب آثار و تلاش برای تحقق توازن جنسیتی در نهادهای مدیریتی این رویداد تأکید داشت.