واکنش تند نور سورر به انتقادها از ییلماز گونی

نور سورر (Nur Sürer)، بازیگر ارزشمند سینما و تئاتر، به موج انتقادهایی که در شبکه‌های اجتماعی علیه ییلماز گونی (Yılmaz Güney) مطرح می‌شود، با لحنی صریح و تند واکنش نشان داد و تأکید کرد: «ییلماز گونی گونی خط قرمز ماست».

نور سورر شب گذشته برای حمایت از نمایش «شهر غیبت» (Gaybubet Şehri) به سالن کومباراجی۵۰ (Kumbaracı۵۰) در استانبول رفت. این نمایش به کارگردانی سانم اوگه (Sanem Öge) و با بازی جیدا آکل (Ceyda Akel)، گلهان کادیم (Gülhan Kadim) و اوزلم تورکاد (Özlem Türkad) روی صحنه است. سورر پس از اجرا، این سه بازیگر موفق را ایستاده تشویق کرد.

نور سورر در حاشیه این مراسم، درباره انتقادهایی که این روزها در فضای مجازی متوجه ییلماز گونی است، گفت: «یک جوان ۲۱ ساله امروز می‌آید و درباره قتلِ ۵۲ سال پیش سوال می‌کند و می‌گوید: «دادستان را کشته بود» و… در حالی‌که ما سینماگران ماجرای آن پرونده و اتفاقات بین‌شان را می‌دانیم. آن‌جا رفتارهای بسیار زشتی از سوی دادستان رخ داده بود… مثلاً همسرش را کتک می‌زد… چه بگویم، مادران ما هم گاهی از پدران‌مان سیلی می‌خوردند.»

او ادامه داد: «در ترکیه، فقط دو روز پیش در یک روز ۶ زن کشته شدند و کسی حساب‌کشی نمی‌کند. آمار قتل زنان بسیار بالاست و زنان مدام قربانی می‌شوند. اما حالا می‌آیند و درباره فردی که ۴۳ سال پیش فوت کرده و قتلی که ۵۲ سال پیش رخ داده، حساب‌کشی می‌کنند. این بی‌انصافی است.»

این بازیگر باسابقه در پایان سخنانش با تأکید گفت: «ییلماز گونی برای ما سینماگران انسانی بسیار مهم است. من همیشه گفته‌ام و با افتخار هم می‌گویم: ییلماز گونی  خط قرمز ماست.»

نکته: پرونده قتلی که نور سور به آن اشاره کرد در واقع مرتبط به قتل یک قاضی است. حکم ۱۹ سال زندان نیز پیش از کودتای ۱۹۸۰ صادر شده بود. (ماجرای قتل قاضی سِفا موتلو در ۱۹۷۴ رخ داد.) اما فضای سیاسیِ پس از کودتا بر نحوه برخورد با او، طول زندان، و عدم تجدیدنظر مؤثر در پرونده قتل اثر گذاشت.

همچنین درباره ادعای کتک خوردن همسرش که در اظهارات نور سورر بیان شده، تاریخ‌نگاران سینما و زندگینامه‌نویسان گونی (از جمله منابع فرانسوی و ترکی) این ادعا را غیرمستند می‌دانند. در سوی دیگر درباره خودِ ییلماز گونی شواهد غیررسمی و شهادت‌های شخصی وجود دارد که او در زندگی خصوصی فردی خشن بوده؛ در خاطرات و نوشته‌های برخی نزدیکانش، از جمله فاطمه گونی (همسرش) و نیز دوستانش، اشاره‌هایی به مشاجره‌های شدید و رفتار خشونت‌آمیز خانگی وجود دارد. اما هیچ پرونده قضایی رسمی یا محکومیت دادگاهی درباره ضرب‌وشتم همسرش ثبت نشده است. خودِ فاطمه گونی بعدها روایت‌هایی دوپهلو و محتاطانه ارائه کرد و هیچ‌گاه شکایت رسمی علنی مطرح نکرد.

با این حال از همان سال‌های شروع این کشمکش‌ها پرونده ییلماز گونی به شدت سیاسی شده، بحث‌برانگیز، پر از ابهام بود. ییلماز گونی چهره‌ای بسیار سیاسی، قطبی و جنجالی بود، او نزد چپ‌گرایان یک «قهرمان» محسوب می‌شد و در نزد مخالفانش شخصی تند و «مجرم خطرناک» به‌شمار می‌رفت.

نگاهی به این پرونده

یلماز گونی (Yılmaz Güney)، فیلم‌ساز، بازیگر و نویسنده برجسته ترکیه، یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های قضایی تاریخ معاصر این کشور را در کارنامه خود دارد؛ پرونده‌ای که از دهه ۱۹۷۰ تاکنون محل مناقشه میان حقوقدانان، تاریخ‌نگاران و فعالان فرهنگی بوده است.

در شب ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۴، در جریان یک درگیری در یک رستوران–کافه در شهر آدانا، سِفا موتلو، قاضی دادگستری، هدف اصابت گلوله قرار گرفت و ساعاتی بعد در بیمارستان جان باخت. ییلماز گونی که در محل حادثه حضور داشت، بلافاصله بازداشت شد.

دادستانی، ییلماز گونی را به شلیک مستقیم گلوله مرگبار متهم کرد. دادگاه با استناد به شهادت برخی شاهدان و قرائن موجود، او را گناهکار شناخت و به ۱۹ سال زندان محکوم کرد. این حکم در شرایطی صادر شد که گونی پیش‌تر نیز به‌دلیل فعالیت‌های سیاسی چپ‌گرایانه سابقه بازداشت و زندان داشت.

ییلماز گونی در تمام مراحل بازجویی و محاکمه، اتهام شلیک را رد کرد. او تأکید داشت که:

• اسلحه متعلق به او نبوده است،
• گلوله از اسلحه او شلیک نشده،
• و در فضای شلوغ محل حادثه، فرد دیگری تیراندازی کرده است.

این پرونده از همان ابتدا با تردیدها و انتقادهای جدی همراه بود، از جمله:

• شهادت‌های متناقض برخی شاهدان و تغییر اظهارات آنان در مراحل مختلف
• نبود گزارش بالستیک شفاف و قطعی که شلیک را به‌طور علمی به گونی نسبت دهد
• ابهام در مورد مالکیت و زنجیره نگهداری اسلحه
• و فضای سیاسی ملتهب دهه ۱۹۷۰ ترکیه که به‌گفته بسیاری از ناظران، بر روند دادرسی سایه انداخته بود

به همین دلایل، گروهی از روشنفکران چپ، سینماگران و نهادهای فرهنگی چپ، محاکمه را سیاسی و ناعادلانه توصیف کردند؛ در مقابل، دستگاه قضایی ترکیه آن زمان و برخی دیگر از تاریخ‌نگاران بر قانونی بودن رأی دادگاه تأکید داشت.

اگرچه پرونده قتل پیش از کودتای نظامی ۱۲ سپتامبر ۱۹۸۰ شکل گرفته و حکم آن صادر شده بود، اما کودتا:

• شرایط زندان را سخت‌تر کرد،
• امکان بازبینی یا تخفیف حکم را عملاً از میان برد،
• و وضعیت گونی را به‌عنوان یک زندانی سیاسی–قضایی پیچیده‌تر ساخت.

ییلماز گونی در سال ۱۹۸۱، در جریان مرخصی زندان، از ترکیه گریخت. او ابتدا به یونان و سپس به فرانسه رفت و تا پایان عمر در تبعید زندگی کرد. در همین دوره، فیلم راه (Yol) که فیلمنامه آن را در زندان نوشته بود، ساخته شد و در سال ۱۹۸۲ نخل طلای جشنواره کن را به‌دست آورد.

ییلماز گونی در ۹ سپتامبر ۱۹۸۴ در پاریس، در سن ۴۷ سالگی درگذشت.