اگر نگاهی به بستهبندی مواد غذایی، محصولات یا لوازم موجود در خانه بیندازید، تقریباً همه آنها یک کد UPC یا کد محصول جهانی (Universal Product Code) دارند. این کد روی کالاهای فروشگاههای بزرگ، سوپرمارکتها، فروشگاههای آنلاین و خردهفروشان درج شده است.
اما منشأ این کدها چیست و هر رقم آن چه معنایی دارد؟ در ادامه، همه جزئیات این سیستم را توضیح میدهیم.
UPC و بارکد چیست؟
بارکد مجموعهای از خطوط و فاصلههایی با ضخامتهای مختلف است که روی بستهبندی محصولات چاپ میشود و توسط اسکنرهای نوری خوانده میشود. رایجترین بارکد، کد UPC-A است.
سیستم UPC در اوایل دهه ۱۹۷۰ برای شناسایی محصولات و افزایش سرعت تسویه در سوپرمارکتها ایجاد شد، همچنین به فروشگاهها کمک کرد تا مدیریت موجودی خود را دقیقتر انجام دهند. این سیستم به سرعت در حوزههای دیگر خردهفروشی گسترش یافت. اولین UPC روی بسته آدامس Wrigley’s در ژوئن ۱۹۷۴ در شهر تروی، اوهایو استفاده شد.
در ایالات متحده معمولاً از UPC استفاده میشود و در بازارهای جهانی، کد EAN (European Article Number) متداولتر است، اما امروزه اغلب سیستمها هر دو کد را میپذیرند.
شماره جهانی تجارت کالا (GTIN) چیست؟
هر کد UPC شامل یک عدد ۱۲ رقمی به نام GTIN-12 (Global Trade Item Number) است که از سوی سازمان غیرانتفاعی UCC (Uniform Code Council) ارائه میشود.
ترکیب GTIN-12 شامل پیششماره شرکت (UPC Company Prefix) و شماره ارجاع کالا (Item Reference Number) است. رایجترین نوع آن UPC-A بوده و برای محصولات فروختهشده در فروشگاهها استفاده میشود. هر کالا کد منحصر بهفرد خود را دارد که برای مدیریت موجودی و تسهیل فروش به کار میرود.
بارکدها چگونه کار میکنند؟
بارکدها با الگوهایی از خطوط، مربعها، ششضلعیها، نقاط و اشکال دیگر، دادهها را رمزگذاری میکنند.
مراحل اصلی عملکرد بارکد:
- دادهها: شامل اطلاعاتی درباره محصول مانند وزن، قیمت، تاریخ تولید و شناسه کالا. این دادهها از طریق سامانه ایجاد بارکد تولید میشوند.
- رمزگذاری: دادهها در قالب خطوط موازی بارکد (زبان اعداد و حروف) تبدیل میشوند.
- جمعآوری دادهها: بارکد میتواند توسط اسکنر فروشگاهی یا حتی دوربین گوشی خوانده شود. اسکنر دادهها را میخواند و به متن تبدیل میکند.
پیششماره شرکت (UPC Company Prefix) چیست؟
یکی از مهمترین بخشهای کد UPC، پیششماره شرکت است که توسط GS1 US به یک شرکت اختصاص داده میشود. این شماره شامل ۶ تا ۹ رقم است و شرکتهایی که محصولات زیادی دارند، پیششماره کوتاهتر دریافت میکنند تا فضای بیشتری برای شمارهگذاری کالاهایشان داشته باشند.
خرید کد UPC
هر کد UPC شامل سه بخش است: پیششماره شرکت، شماره ارجاع کالا (IRN)، و رقم کنترلی (Check Digit).
شرکتها باید برای هر محصول UPC مجزا تهیه کنند. بهترین روش ثبت مستقیم در GS1 US است. خرید از فروشندگان ثالث ممکن است زنجیره مرجع را بشکند.
مراحل خرید UPC:
- تعیین تعداد کدهای موردنیاز: برای هر محصول و هر نوع آن کد جداگانه لازم است. مثلاً تیشرتی با سه سایز و سه رنگ → ۹ کد UPC.
- ثبتنام در GS1 US: برای اطمینان از صحت عملکرد کدها و حفظ مرجعیت.
- پرداخت هزینه: بسته به تعداد کدهای موردنیاز و طرح قیمتگذاری، ممکن است هزینه اولیه و حق تمدید سالانه دریافت شود.
- دریافت کدها: پیش از دانلود، اطلاعات کد را بررسی کنید تا صحیح باشد.
UPC در آمازون
آمازون برای مدیریت و ردیابی موجودی کالا از بارکد استفاده میکند. فروشندگان باید بر روی محصولاتشان کد UPC یا معادل آن داشته باشند.
آمازون سه نوع کد بهکار میبرد:
- کد سازنده یا شناسه تولیدکننده (شامل UPC)
- بارکد آمازون
- کدهای اصالتسنجی شفافیت (Transparency Codes) برای برندها
اگر چند فروشنده کالایی با یک کد UPC عرضه کنند، آمازون سفارش نزدیکترین موجودی به مشتری را ارسال میکند. در صورت نداشتن UPC، فروشنده باید بارکد آمازون چاپ کرده و بر بستهبندی بچسباند.
چرا UPC باقی خواهد ماند؟
بارکدهای UPC فروش و مدیریت موجودی را متحول کردهاند، زیرا روشی سریع، استاندارد و قابلاعتماد برای شناسایی محصولات ارائه دادهاند. این کدها داده مهم محصول را در قالبی جمعوجور و قابلخواندن توسط ماشین ذخیره میکنند، با سرعت فرآیند پرداخت را پیش میبرند، موجودی را دقیق ردیابی میکنند و توزیع را بهینه میسازند.
با تکامل فناوری، اصل اساسی UPC — دقت و کارایی در شناسایی محصول — همچنان پایهی سیستمهای نوین است، و این کدها برای سالهای آینده جزئی جدانشدنی از تجارت مدرن خواهند بود.
