آیا فیلم‌های ترسناک بیش از حد زیاد شده‌اند؟ مرز میان رونق ژانر و خستگی مخاطب
«آهسته و پیوسته پیش برو» وقتی قاتلی نقاب‌دار دنبالتان افتاده، توصیه افتضاحی است. اما برای طرفداران وحشت که می‌خواهند از فیلم‌ها و سریال‌های تازه عقب نمانند، گاهی می‌تواند راه نجات باشد.
تقویم انتشار اکتبر بار دیگر پر از فیلم‌ها و سریال‌هایی است که برای جلب توجه مخاطبان در هالووین رقابت می‌کنند؛ آن هم در کنار انبوه آثار قدیمی که بسیاری از علاقه‌مندان هر سال دوباره سراغشان می‌روند. داشتن فهرستی بلند از تماشاهای ترسناک می‌تواند لذت‌بخش باشد، اما دنبال کردن همه این آثار گاهی بیشتر شبیه تکلیف می‌شود تا تفریح.
آیا واقعاً تعداد فیلم‌های ترسناک بیش از اندازه شده، یا فقط از ظرفیت تماشای هر مخاطب فراتر رفته است؟
علاقه‌مندان این ژانر امروز گزینه‌های بیشتری در اکران گسترده دارند، اما رشد وحشت در سینما فاصله چشمگیری با دیگر انواع فیلم پیدا نکرده است. سینما یونایتد (Cinema United)، نهاد صنفی سالن‌های سینما، تعداد فیلم‌های ترسناک با اکران گسترده در سال ۲۰۲۴ را ۲۴ عنوان اعلام کرده است. این رقم برای سال ۲۰۲۵ به ۲۶ فیلم رسیده و برای سال ۲۰۲۶، ۲۹ فیلم پیش‌بینی شده؛ افزایشی که بیشتر تدریجی است تا انفجاری.
این آمار، اکران‌های محدود و آثاری را که مستقیماً به سرویس‌های ویدیوی درخواستی یا پلتفرم‌های استریم می‌روند، در بر نمی‌گیرد. با این حال، به نظر می‌رسد سهم وحشت از تماشای خانگی هم کمی بیشتر شده باشد. تحلیل نیلسن (Nielsen) که پاییز گذشته منتشر شد، نشان می‌داد در اکتبر ۲۰۲۴، فیلم‌های ترسناک ۱۵٫۸ درصد از زمان تماشای فیلم در تلویزیون سنتی و سرویس‌های استریم را به خود اختصاص داده‌اند؛ رقمی که یک سال پیش از آن ۱۴٫۹ درصد بود.
پس ژانر وحشت ظاهراً در حال رشد است، اما نه با جهشی بزرگ. ضمن اینکه هیچ‌کدام از این دو روند به‌تنهایی روشن نمی‌کنند فیلم‌های ترسناک در رقابت برای جلب توجه و سرمایه صنعت چه وضعیتی دارند؛ به‌ویژه در برابر آثار اکران‌نشده‌ای که در جشنواره‌ها به دنبال خریدار می‌گردند.
جوزف کان، فیلم‌ساز، در یادداشتی تازه برای هالیوود ریپورتر (The Hollywood Reporter)، برنامه‌ریزان جشنواره‌ها را متهم کرد که اجازه می‌دهند جذابیت تجاری وحشت، اولویت‌های هنری آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.
او نوشت: «هیچ اشکالی ندارد که جشنواره‌های معتبر، فیلم‌های ترسناک یا آثار ژانری عامه‌پسند نمایش بدهند. خودم هم قطعاً دوستشان دارم.» اعتراض کان بیشتر متوجه آثاری بود که در رویدادهایی با ظرفیت محدود نمایش، ممکن است نادیده بمانند.
کان در ادامه نوشت: «تک‌تک این فروش‌ها، پیروزی قابل‌تقدیری برای فیلم‌سازی مستقل هستند. اما دست‌کم در ساندنس (Sundance)، این وضعیت فاصله زیادی با نهادی دارد که رابرت ردفورد قصد داشت بنا کند.»
این یادداشت با واکنش‌های انتقادی در فضای آنلاین روبه‌رو شد. از جمله بیاند فست (Beyond Fest) در شبکه ایکس (X) یادآوری کرد که تازه‌ترین فیلم کان، اثر ترسناک «Ick» محصول ۲۰۲۴، نخستین بار در جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو (TIFF) نمایش داده شده بود. «Obsession» نیز که تا این مقطع پرفروش‌ترین فیلم ترسناک سال ۲۰۲۶ در جهان است، پس از نمایش در بخش «جنون نیمه‌شب» همین جشنواره خریدار پیدا کرد. بنا بر گزارش‌ها، فوکس فیچرز (Focus Features) حدود ۱۵ میلیون دلار برای خرید آن پرداخت.
قرارداد «Obsession»، خرید گزارش‌شده ۱۷ میلیون دلاری «It’s What’s Inside» توسط نتفلیکس (Netflix) و مبلغ مشابهی که نئون (Neon) برای «Together» پرداخت کرده، همگی از نمونه‌های مطرح‌شده در یادداشت کان هستند. این معاملات بی‌تردید نشان می‌دهند خریداران به ژانر وحشت علاقه دارند. اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که فیلم‌های ترسناک در جشنواره‌ها جای دیگر گونه‌های سینمایی را تنگ کرده‌اند.
برای چنین نتیجه‌ای، باید تصویر بسیار گسترده‌تری از خریدهای جشنواره‌ای داشت: پخش‌کنندگان از خرید چه آثاری صرف‌نظر کرده‌اند، چرا چنین تصمیمی گرفته‌اند و آیا هزینه خرید فیلم‌های ترسناک مشخصاً بودجه در دسترس برای آثار دیگر را کاهش داده است؟
اولویت‌های تجاری خریداران و نیاز فیلم‌سازان به پخش، مسئله‌ای جدا از توان مخاطبان برای دنبال کردن آثار عرضه‌شده است. در مجموع، اشتیاق به وحشت همچنان بالاست. این علاقه به‌خصوص میان مخاطبان ۱۸ تا ۲۴ ساله آمریکایی دیده می‌شود؛ گروهی که در پژوهشی منتشرشده در ژوئن امسال، بیش از دیگر گروه‌های سنی وحشت را ژانر «محبوب» خود معرفی کردند.
در یکی از پست‌های اخیر انجمن فیلم‌های ترسناک در ردیت (Reddit)، فهرست اکران‌های اکتبر «پر و پیمان» توصیف شده بود؛ با اشاره به فیلم‌های «Other Mommy»، «V/H/S Mixtape»، «Whalefall» و «Clayface» و سریال‌هایی مانند «Carrie» و «Crystal Lake». پاسخ‌ها ترکیبی از هیجان و تردید بودند و کاربران به‌جای تعهد به تماشای همه آثار، گزینه‌های دلخواهشان را انتخاب می‌کردند. به بیان ساده، تقویم شلوغ اکران لزوماً به فهرستی سنگین از کارهای واجب تبدیل نمی‌شود.
گیشه هم می‌تواند معیاری برای سنجش جذابیت تجاری مداوم این ژانر باشد. در سه‌ماهه سوم سال، «Resident Evil» افتتاحیه قدرتمندی برای یک استودیو رقم زد، در حالی که «Buddy» به‌تدریج به موفقیتی بزرگ در سینمای مستقل تبدیل شد. این دو فیلم با بودجه‌ها، انتظارات و مقیاس‌های متفاوت به موفقیت رسیدند؛ یادآوری مهمی برای خریداران که انتظار تکرار پدیده‌ای ۵۰۰ میلیون دلاری مانند «Obsession» برای هر فیلم، معیار واقع‌بینانه‌ای نیست.
وحشت، با تنوع روایت و امکان تجربه‌گری در سبک و فرم، تقریباً به‌طور قطع بیش از آنچه یک طرفدار فرصت کشف و تماشایش را داشته باشد، اثر تولید می‌کند. حفظ ارتباط با این مخاطبان شاید نیازمند توجه به یک نکته ساده باشد: شور و اشتیاق، منبعی تمام‌نشدنی نیست.
یکی از کاربران در بحثی مربوط به ماه مه در انجمن وحشت «ردیت»، درباره تلاشش برای دنبال کردن هم‌زمان آثار تازه و مجموعه‌های قدیمی نوشته بود: «حس می‌کنم از اینکه فقط فیلم ترسناک می‌بینم، دارم کمی خسته می‌شوم.» چنین تجربه شخصی‌ای، مازاد تولید در صنعت را ثابت نمی‌کند، اما نشان می‌دهد حتی وفادارترین طرفداران وحشت هم گاهی به استراحت نیاز دارند.
به قول کاربر دیگری: «برای دیدن همه‌شان جایزه‌ای در کار نیست.» البته هیچ قانونی هم نمی‌گوید نباید همه را ببینید.
