بدرقه باشکوه کادیر اینانیر؛ وداع با چهرهای که یک دوره از سینمای ترکیه را نمایندگی میکرد
مراسم وداع و خاکسپاری کادیر اینانیر، بازیگر افسانهای سینمای ترکیه، در استانبول به صحنهای آمیخته از اندوه، احترام، خاطره و قدردانی بدل شد؛ مراسمی که برای بسیاری از حاضران تنها بدرقه یک هنرمند محبوب نبود، بلکه شبیه بسته شدن یکی از فصلهای مهم یشیلچام، دوران کلاسیک و خاطرهانگیز سینمای ترکیه، به نظر میرسید.
کادیر اینانیر که در ۷۷ سالگی و پس از مدتی بستری بودن در بیمارستان بر اثر مشکلات تنفسی و عفونت ریه درگذشت، پیش از خاکسپاری در چند مرحله با حضور خانواده، دوستان، همکاران، چهرههای سیاسی، هنری، ورزشی و شمار زیادی از دوستدارانش بدرقه شد. نخستین مراسم رسمی برای او در صحنه محسن ارطعرول هربیه برگزار شد؛ جایی که نامش با هنر نمایش و سینما گره خورده و فضای آن روز، پر از سکوتهای سنگین، اشکهای پنهان و تشویقهایی بود که بیشتر به سپاس شبیه بود تا خداحافظی.
پیکر این هنرمند پس از مراسم یادبود در هربیه، به مسجد بارباروس خیرالدین پاشا در لونت منتقل شد. در حیاط مسجد، جمعیت زیادی گرد آمده بودند؛ از هنرمندان شناختهشده گرفته تا مردم عادی که با فیلمهای او زندگی کرده بودند و حالا آمده بودند تا آخرین بار کنار نام و خاطرهاش بایستند. پس از اقامه نماز میت، تابوت کادیر اینانیر که با پرچم ترکیه پوشانده شده بود، با دعا، اشک و تشویق حاضران به سوی آرامگاه اولوس بدرقه شد و در آنجا به خاک سپرده شد.
یکی از احساسیترین لحظات مراسم، حضور تورکان شورای بود؛ بازیگر بزرگ سینمای ترکیه که سالها در کنار کادیر اینانیر در فیلمهایی فراموشنشدنی بازی کرده بود. نام این دو برای بسیاری از تماشاگران ترک با آثاری چون «روسری قرمز» پیوند خورده است؛ فیلمهایی که نه فقط در حافظه سینمایی، بلکه در خاطره عاطفی چند نسل جای دارند. تورکان شورای هنگام حضور در مراسم به دلیل ازدحام جمعیت دچار دشواری شد و لحظاتی در میان فشار جمعیت گرفتار ماند. دیدن او در آن وضعیت، در حالی که برای وداع با دوست و همبازی قدیمیاش آمده بود، بسیاری از حاضران را متأثر کرد. احساسی که سالها بر پرده سینما با بازی آن دو دیده شده بود، این بار در واقعیت و در سکوتی آمیخته با اشک تکرار شد.
در میان چهرههایی که حضورشان در مراسم توجه زیادی برانگیخت، ایلیاس سلمان نیز بود. او که سالها در فضای سینما با کادیر اینانیر هممسیر بود، در کنار تابوت این هنرمند نتوانست احساساتش را پنهان کند. ایلیاس سلمان مدتی طولانی کنار تابوت ماند و با چشمانی اشکبار به دوست قدیمیاش خیره شد. لحظهای که او عکس کادیر اینانیر را بوسید، فضای مراسم را بیش از پیش سنگین کرد؛ حرکتی ساده اما عمیق که از پیوندی انسانی، حرفهای و دیرینه حکایت داشت. بسیاری از حاضران با دیدن این صحنه اشک ریختند و مراسم برای لحظاتی در سکوتی پرمعنا فرو رفت.
ژولیده کورال، همراه زندگی کادیر اینانیر، نیز در مراسم یادبود سخنانی گفت که حاضران را به شدت تحت تأثیر قرار داد. او از کادیر اینانیر نه فقط به عنوان بازیگری بزرگ، بلکه به عنوان انسانی سخن گفت که نسبت به بیعدالتی، نابرابری، صلح و رنج مردم بیتفاوت نبود. کورال تأکید کرد که او تنها یک ستاره سینما نبود، بلکه انسانی بود که با وجدان اجتماعی، نگاه انسانی و ایستادگیاش در کنار مردم به یاد خواهد ماند. سخنان او برای بسیاری از حاضران یادآور این حقیقت بود که جایگاه کادیر اینانیر تنها به نقشآفرینیهایش محدود نمیشد؛ او در ذهن بخشی از جامعه ترکیه، نماد نوعی شخصیت هنرمندانه و اجتماعی بود.
سونر آریجا، خواهرزاده کادیر اینانیر، نیز با لحنی صمیمی از «کادیر آبی» یاد کرد و گفت او تنها برای خانوادهاش عزیز نبود، بلکه برای نسلهای مختلف مردم ترکیه چهرهای آشنا، محترم و اثرگذار به شمار میرفت. مندرس سامانجیلار نیز در سخنانی از او به عنوان انسانی سرشار از صلح، برادری، محبت و وفاداری یاد کرد. بسیاری از کسانی که در مراسم صحبت کردند، بر یک نکته مشترک تأکید داشتند: کادیر اینانیر فقط بازیگر نبود؛ او شخصیتی با موضع، وقار، وجدان و ریشه در میان مردم بود.
در مراسم هربیه، هنرمندان و چهرههای متعددی از سینما و تئاتر حضور داشتند؛ از جمله پریهان ساواش، مندرس سامانجیلار، خلیل ارگون، لونت اوزدیلک، نوری آلچو، بولنت امره پارلاک، بوراک دنیز، بیراند تونجا و نجمالدین چوباناوعلو. اجرای مراسم را ولکان سورجان بر عهده داشت. همچنین شماری از چهرههای سیاسی و اجتماعی نیز در این مراسم شرکت کردند؛ از جمله تولای حاتیماوعوللاری، تونجر باکیرهان، موساوات درویشاوعلو، اوزگور چلیک، جانان کافتانجیاوعلو، پروین بولدان، میتات سانجار و احمد اوزر. حضور «مادران صلح» نیز از بخشهای قابل توجه مراسم بود؛ حضوری که با توجه به سابقه و نگاه اجتماعی کادیر اینانیر، معنایی نمادین پیدا میکرد.
پس از مراسم هربیه، در مسجد بارباروس خیرالدین پاشا نیز شمار زیادی از چهرههای شناختهشده شرکت کردند. وزیر فرهنگ و گردشگری، محمت نوری ارسوی، تامر کاراداعلی، رئیس کل تئاترهای دولتی، موساوات درویشاوعلو، نوری اصلان، معاون شهردار استانبول، همچنین هنرمندانی چون هولیا آوشار، تورکان شورای و نوری آلچو در کنار چهره ورزشی شناختهشده، شنول گونش، از جمله حاضران بودند. شنول گونش در سخنانی به جنبه اجتماعی شخصیت کادیر اینانیر اشاره کرد و یادآور شد که هنر او از زندگی مردم و دغدغههای جامعه جدا نبود.
هولیا آوشار نیز در فضای اندوهبار مراسم از رفتن چهرههای بزرگ یشیلچام ابراز تأسف کرد و گفت از دست دادن کادیر اینانیر فقط فقدان یک بازیگر نیست، بلکه نشانه از دست رفتن تدریجی ارزشها و چهرههایی است که یک دوره را ساخته بودند. این حس در میان بسیاری از حاضران دیده میشد؛ گویی هر کس با رفتن او بخشی از جوانی، خاطرات سینمایی یا تصویرهای قدیمی زندگی خود را نیز بدرقه میکرد.
در جریان مراسم، پیامهای تسلیت بسیاری نیز منتشر شد. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در پیامی اعلام کرد که خبر درگذشت کادیر اینانیر را با اندوه فراوان دریافت کرده و به خانواده، دوستداران و جامعه هنری ترکیه تسلیت گفت. کمال ممیشاوعلو، وزیر بهداشت، نیز پیام تسلیت فرستاد. اوزگور اوزل، چهره سیاسی ترکیه، از او به عنوان هنرمندی یاد کرد که هم با هنر و هم با اصول و مواضعش اثری پاکنشدنی بر جای گذاشت. در پیامی که از طرف اکرم اماماوعلو منتشر شد نیز کادیر اینانیر «مردی شریف که در برابر بیعدالتی سر خم نکرد» توصیف شد.
در حاشیه مراسم، حضور کمال کلیچداراوعلو نیز با واکنشهایی همراه بود. گزارش شد که حلقه گل ارسالی او به مراسم یادبود در هربیه روی صحنه قرار نگرفت و در بخش ورودی گذاشته شد. همچنین هنگام ورود او به مسجد، برخی از شهروندان واکنشهایی نشان دادند. با این حال فضای کلی مراسم، بیش از هر چیز زیر سایه اندوه جمعی و احترام به جایگاه هنری کادیر اینانیر قرار داشت.
کادیر اینانیر در ۱۵ آوریل ۱۹۴۹ در منطقه فاتسا از استان اردو، در ساحل دریای سیاه، متولد شد. او از اوایل دهه ۱۹۷۰ وارد سینمای ترکیه شد و در طول بیش از پنج دهه فعالیت هنری، در بیش از ۱۸۰ فیلم بازی کرد. چهره، صدا، نگاه و سبک بازی او خیلی زود به بخشی از حافظه سینمایی ترکیه تبدیل شد. او در فیلمهایی زیادی نقشهایی آفرید که بسیاری از آنها هنوز برای مخاطبان سینمای ترکیه زندهاند.
شخصیتهایی که کادیر اینانیر روی پرده جان میداد، اغلب مردانی مقاوم، ریشهدار، اصولمند و درگیر با رنجهای اجتماعی بودند. شاید همین ویژگی بود که باعث شد مخاطبان، او را تنها به عنوان یک ستاره دور از دسترس نبینند، بلکه او را شبیه کسی از میان خودشان احساس کنند؛ مردی که درد مردم، عدالت، عشق، غرور و وفاداری را با زبانی ساده اما عمیق به تصویر میکشید. او در سالهای فعالیتش جوایز متعددی از جشنوارههایی چون پرتقال طلایی آنتالیا، جشنواره آدانا و جشنواره فیلم آنکارا دریافت کرد و همچنین با جایزه یک عمر دستاورد هنری و عنوان ویژه «چهره سینمای ما در صدمین سال جمهوری» مورد تقدیر قرار گرفت.
دوران پایانی زندگی کادیر اینانیر با مشکلات جدی جسمی همراه بود. او در سالهای اخیر چند بار به دلیل لخته خون در مغز، عمل جراحی و دورههای طولانی درمان و توانبخشی را پشت سر گذاشته بود. در آخرین مرحله، با تشخیص ذاتالریه در بیمارستان بستری شد و پس از وخامت عفونت ریه، به بخش مراقبتهای ویژه منتقل شد. پزشکان ابتدا تلاش کردند از لولهگذاری تنفسی جلوگیری کنند، اما با بدتر شدن وضعیت، ناچار به استفاده از دستگاه تنفس مکانیکی شدند. سرانجام او در ۲۶ ژوئن، در ۷۷ سالگی، چشم از جهان فروبست.
با پایان مرایم و انتقال تابوت به آرامگاه اولوس، جمعیت بار دیگر با سکوت، دعا و گاه تشویق، آخرین همراهی را با او انجام داد. در آن لحظات، بسیاری از حاضران نه فقط با پیکر یک هنرمند، بلکه با خاطره صدها نقش، صدها دیالوگ و سالها سینمایی که با او معنا گرفته بود، وداع میکردند. کادیر اینانیر در خاک آرام گرفت، اما نامش برای دوستداران سینمای ترکیه همچنان زنده خواهد ماند؛ در قابهایی کهنه اما ماندگار، در نگاههایی که از پرده سینما عبور کردهاند و در یاد مردمی که او را از خودشان میدانستند.
