درگذشت فردریک وایزمن، مستندساز افسانهای و برنده اسکار افتخاری در ۹۶ سالگی
فردریک وایزمن، مستندساز برجسته و تأثیرگذار آمریکایی که نزدیک به ۶۰ سال با دوربین خود به واکاوی عمیق جامعه و نهادهای آمریکا پرداخت، روز دوشنبه در سن ۹۶ سالگی درگذشت. خبر درگذشت او توسط خانوادهاش و از طریق شرکت تولیدیاش زیپورا فیلمز (Zipporah Films) اعلام شد؛ شرکتی که از سال ۱۹۷۱ توزیع آثار وایزمن را بر عهده داشت.
فردریک وایزمن که در سال ۲۰۱۶ جایزه اسکار افتخاری آکادمی علوم و هنرهای سینما را دریافت کرده بود، یکی از پرکارترین و مهمترین چهرههای تاریخ سینمای مستند به شمار میرود. او تقریباً هر سال یک فیلم مستند ساخت و کارنامهای منحصربهفرد از ثبت زندگی اجتماعی، فرهنگی و نهادی دنیای غرب ــ بهویژه آمریکا ــ از خود به جا گذاشت.
مسیر فیلمسازی وایزمن در سال ۱۹۶۷ و زمانی آغاز شد که او ــ که در آن زمان وکیل بود ــ نخستین مستندش «Titicut Follies» را درباره شرایط یک بیمارستان ایالتی برای مجرمان دارای اختلال روانی در ماساچوست ساخت. این فیلم پس از نمایش در جشنواره فیلم نیویورک، بهدلیل «نقض حریم خصوصی بیماران» به مدت ۲۴ سال توقیف شد. «Titicut Follies» بعدها از شبکه پیبیاس (PBS) پخش شد؛ شبکهای که در ادامه به خانه اصلی آثار وایزمن تبدیل شد.
از جمله آثار شاخص او میتوان به «Hospital» و «Law and Order» اشاره کرد که هر دو موفق به دریافت جایزه امی شدند. سبک کاری وایزمن بر حضور طولانیمدت در دل فضاها و نهادها استوار بود؛ از بیمارستانها و مدارس گرفته تا دادگاهها، محلهها، گروههای تئاتر و رقص. او با این روش، جزئیات انسانی، درام پنهان و لایههای روانشناختی زندگی روزمره را آشکار میکرد؛ چیزهایی که به گفته منتقدان، از چشم ناظر عادی پنهان میماند.
وایزمن طی سه دهه، حدود ۳۰ فیلم ساخت که شرکت زیپورا آنها را «ثبت تصویری از دنیای غرب» توصیف کرده است. زیپورا، نام همسر او نیز بود؛ وکیل برجستهای که وایزمن در دوران تحصیل در دانشکده حقوق ییل با او آشنا شد و در سال ۱۹۵۵ ازدواج کردند. زیپورا وایزمن در سال ۲۰۲۱ درگذشت.
مرور آثار وایزمن در سال ۲۰۲۵ در مرکز فیلم لینکلن (Film at Lincoln Center) گستره شگفتانگیز کارنامه او را نشان داد؛ آثاری مانند «High School»، «Hospital»، «Public Housing»، «Welfare»، «Juvenile Court»، «Domestic Violence»، «Deaf» و «Blind».
در سالهای پایانی نیز همچنان پرانرژی و خلاق بود. از مهمترین آثار متأخر او میتوان به «In Jackson Heights» (۲۰۱۵) درباره محلهای چندفرهنگی در نیویورک، «Ex Libris: The New York Public Library» (۲۰۱۷) و در فرانسه «La Danse: Paris Opera Ballet» (۲۰۱۳) و آخرین فیلمش «Menus-Plaisirs Les Troisgros» درباره رستوران سهستاره میشلن «La Maison Troisgros» در منطقه لوآر اشاره کرد.
چند اثر شاخص او از جمله «Titicut Follies»، «Hospital»، «High School» و فیلم «The Cool World» (به تهیهکنندگی وایزمن) در فهرست ملی فیلم کتابخانه کنگره آمریکا (National Film Registry) ثبت شدهاند.
وایزمن همواره با برچسب «سینما وریته» یا «سینمای مشاهدهگر» مخالفت میکرد. او در گفتوگویی گفته بود: «سینما وریته فقط یک اصطلاح پرطمطراق فرانسوی است که نمیشود آن را خیلی جدی گرفت.» او تأکید داشت که فیلمهایش صرفاً ثبت منفعل واقعیت نیستند، بلکه حاصل حرکت مداوم، انتخاب زاویهها و شکل دادن روایت در مرحله تدویناند.
علاوه بر اسکار افتخاری، فردریک وایزمن جوایز یک عمر دستاورد هنری از انجمن بینالمللی مستند (International Documentary Association) در سال ۱۹۹۰، جوایز امی خبری و مستند در سال ۲۰۱۰ و شیر طلایی افتخاری جشنواره فیلم ونیز در سال ۲۰۱۴ را نیز دریافت کرده بود.
با درگذشت فردریک وایزمن، سینمای مستند یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین صداهای خود را از دست داد؛ فیلمسازی که نگاهش به جامعه، نهادها و انسان، برای همیشه در تاریخ سینما ماندگار خواهد ماند.
