«سوایپشده»؛ قصه صعود و سقوط و صعود دوباره در دنیای مردانه استارتاپها، با روایتی یکدست اما نه چندان جسور
فیلم «سوایپشده» (Swiped) به کارگردانی ریچل لی گلدنبرگ، با بازی لیلی جیمز در نقش اصلی، تلاش میکند با بازگویی داستان واقعی ویتنی وولف هرد، یکی از بنیانگذاران اولیه Tinder و خالق Bumble، نمونهای زنانه از آنچه در ژانر «بیوگرافی کارآفرینان تکنولوژی» طی سالهای اخیر دیدهایم، ارائه دهد. فیلم میخواهد هم در سنت آثاری چون The Social Network جای بگیرد و هم قرائتی فمینیستی از پشتپرده دنیای مردسالارانه استارتاپهای فناوری ارائه کند.
اما همانطور که بسیاری از نقدها تأکید کردهاند، نتیجه نهایی بیشتر شبیه نسخهای براق، سادهسازیشده و تلویزیونی از این مسیر پرپیچوخم است تا یک روایت واقعگرایانه و تکاندهنده. با وجود یک تیم بازیگری پربازده و داستانی جالب که ظرفیت ایجاد بحثهای جدی دارد، «سوایپشده» اغلب به ضرباهنگ فرمولی و دیالوگهای شعاری اکتفا میکند.
روایت از سال ۲۰۱۲ شروع میشود؛ زمانی که سیلیکون ولی و فضای استارتاپی چیزی جز «باشگاه پسران» نبود. ویتنی (لیلی جیمز) با ایدهای انساندوستانه برای ایجاد یک پلتفرم داوطلبیار به دنبال سرمایهگذار است، اما پیشنهادش در فستیوالهای پرزرقوبرق و مشروبزده لسآنجلس، به سخره گرفته میشود. دیدار اتفاقی با شان راد (بن شنِتزر)، مدیر یک استارتاپ نوپا به نام Cardify، مسیرش را تغییر میدهد.
ویتنی در Cardify، و سپس در پروژه جانبی آن، یعنی یک اپلیکیشن دوستیابی، خود را نشان میدهد؛ اپلیکیشنی که با پیشنهاد او، «Tinder» نام میگیرد و الگوریتم «کشیدن به راست یا چپ» (سوایپ) را وارد فرهنگ عامه میکند. اما در دفتری که بیشتر به یک زمین بازی برای جوانان شبیه است تا محیط کار، جایگاه و اعتبار او خیلی زود زیر سایه رفتارهای مردسالارانه و مناسبات قدرت فرومیریزد.
رابطه عاطفی با جاستین متین (جکسون وایت) ـ همکار نزدیک مدیرعامل ـ از مسیری پرشور به بحرانی پرتنش و پر از آزار روانی و پیامهای تحقیرآمیز میرود. ویتنی در نهایت از سوی شرکت کنار گذاشته میشود و وارد مسیر حقوقی پُرچالشی میگردد که او را به چهرهای رسانهای، اما همزمان آسیبپذیر، بدل میکند.
کنارهگیری او از Tinder پایان کار نیست. با پیشنهاد سرمایهگذار روسی، آندری آندریف (دن استیونز)، او Bumble را بنیان میگذارد؛ پلتفرمی که قواعد را عوض میکند و زنان را در شروع مکالمه در جایگاه تصمیمگیرنده قرار میدهد. اما حتی اینبار هم سایه رسواییهای جنسی و فرهنگ مردسالار، به شکل دیگری، خود را نشان میدهد.
شخصیتپردازی و بازیها
- لیلی جیمز: با لهجه امریکایی و ترکیبی از بلوغ و جذابیت، ویتنی را به گونهای بازی میکند که هم جاهطلبی و اعتمادبهنفس دارد و هم در لحظات بحرانی، زخمپذیریاش را عیان میکند. هرچند فیلمنامه گاهی این عمق را به شعار تقلیل میدهد، اما جیمز توانسته از نقش یک تیپ «دختر موفق علیه مردسالاری» فراتر برود.
- جکسون وایت بهعنوان جاستین، وجه تهدیدگر و کنترلگر روابط کاری-عاطفی را با ظرافتی مؤثر منتقل میکند.
- مایهلا در نقش تیشا، همکار و دوست، تضادی جالب میآفریند؛ او گاهی حامی و گاهی منتقد ویتنی است، و در افشای جنبههای کمتر قهرمانانه شخصیت اصلی، نقش مهمی دارد.
- دن استیونز با لهجه روسی اغراقآمیزش، آندریف را به شخصیتی هم مضحک و هم مرموز تبدیل میکند.
نقاط قوت فیلم
- موضوع جذاب و بهروز: مسیر شکلگیری دو اپلیکیشن تأثیرگذار در فرهنگ معاصر و مبارزه یک زن با ساختاری جنسیتزده، به خودی خود ظرفیت بالایی دارد.
- تصویرسازی از محیط استارتاپی: دفاتر شبیه زمین بازی، سفرهای تبلیغاتی به دانشگاهها، و فضای پرانرژی و پرریسک، حالوهوای دنیای ۲۰۱۰ها را بهخوبی منتقل میکند.
- نمایش بخشی از پشتپرده آزار جنسی در فضای تکنولوژی: مخصوصاً بخش پس از جدایی ویتنی از جاستین و واکنش همکارانش، یادآور موانع سخت بر سر راه زنان در محیطهای مردسالار است.
نقاط ضعف فیلم
- لحن بیش از حد براق و تجاری: روایت، حتی در تاریکترین لحظات، از فضای «فیلم الهامبخش» فاصله نمیگیرد و در نتیجه، بسیاری از زوایای تراژیک یا پیچیده کمرنگ میشود.
- دیالوگهای شعاری و مستقیم: بهجای خلق موقعیتهایی که مخاطب بهطور درونی تبعیض یا آزار را حس کند، کاراکترها اغلب همین مفاهیم را بیواسطه بیان میکنند.
- پرداخت سطحی به تناقضات قهرمان: فیلم بهندرت به این میپردازد که ویتنی نیز در مقاطعی با سکوت یا همراهی، به ساختار مسموم دامن زده است.
- فرصتسوزی در نقد فرهنگی گستردهتر: «سوایپشده» میتوانست به نقد آسیبهای فرهنگی اپلیکیشنهای دوستیابی بپردازد، اما این جنبه عملاً حذف شده است.
فیلم میکوشد دو پیام اصلی منتقل کند:
- مبارزه فردی یک زن علیه فرهنگ سازمانی مردسالار و پیروزی نمادینش با خلق فضایی امنتر برای زنان.
- پیام انگیزشی کلیشهای: با اراده و پشتکار میتوان به موفقیت مالی و حرفهای رسید.
در این میان، جرقههایی از تمایز دیده میشود: لحظاتی که ویتنی ناچار به بازنگری در نقش خود در بازتولید همین سیستم میشود، یا مواجهه با تناقض اخلاقی همکاری با آندری آندریف که خود در پروندههای آزار جنسی متهم شده است. با این حال، فیلم بیشتر به مسیر قهرمانانه سادهسازیشده بازمیگردد و از تعمیق در این پیچیدگیها اجتناب میکند.
ریچل لی گلدنبرگ با پیشینه ساخت آثار طنز و تلویزیونی، لحن اثر را سبک و خوشریتم نگه میدارد. فیلمبرداری داگ امت با رنگهای روشن و قاببندیهای ساده، فضای استارتاپی را بهشکل شکیل اما بیچالش به تصویر میکشد. این سبک، گرچه برای پلتفرم استریمینگ مناسب و تماشاخانهپسند است، اما در ترسیم بحرانها و فشارهای روانی، عمق و جسارت لازم را ندارد.
«سوایپشده» روایتی سرراست و سرگرمکننده از صعود و سقوط و صعود دوباره ویتنی وولف هرْد ارائه میدهد، اما بهندرت از سطح فراتر میرود. فیلم با وجود بازی محکم لیلی جیمز و لحظات افشاگرانهای از تبعیض جنسیتی سیستماتیک، بیش از حد تلطیفشده و بازاریابیگونه است؛ گویی داستان یک کارزار تبلیغاتی است نه بازتاب تمام واقعیت.
برای بینندهای که تنها به دنبال مرور رویدادهای کلیدی و شنیدن حکایت موفقیت یک زن در دنیای فناوری است، «سوایپشده» تجربهای روان و خوشتماشاست. اما اگر انتظار کاوشی صادقانهتر و چندلایهتر از بهای واقعی این موفقیت دارید، احتمالاً این فیلم شما را در وسط داستان، و بدون امکان سوایپ به راست، رها میکند.
جمع بندی
امتیاز - ۵٫۸
۵٫۸
ضعیف
«سوایپشده» داستان زنی است که از دل فرهنگی مردسالار برخاست و با وجود شکستها، اپلیکیشنی انقلابی ساخت، اما فیلم بیش از آنکه حقیقت را واکاوی کند، قصهای الهامبخش و پرداختشده برای مصرف عمومی ارائه میدهد.
