فیلم فراموش‌شده‌ای که جان وین را کاپیتان آلمانی کرد؛ همکاری عجیب «دوک» با ستاره آینده «Gilligan’s Island»

وقتی نام «جان وین» (John Wayne) می‌آید، خیلی‌ها فورا او را در قامت قهرمان کلاسیک وسترن تصور می‌کنند؛ مردی با اسب، تفنگ و نگاهی که انگار قرار است کل غرب وحشی را مرتب کند. اما کارنامه «دوک» فقط به کابوی‌ها و کلانترها محدود نبود.

وین در طول دوران کاری‌اش چند فیلم جنگی هم بازی کرد؛ از جمله «کلاه‌سبزها» (The Green Berets)، فیلمی جنجالی که «راجر ایبرت» (Roger Ebert) آن را «بی‌رحمانه و ناصادقانه» توصیف کرده بود. اما یکی از عجیب‌ترین نمونه‌های غیر وسترن کارنامه او، فیلمی است که امروز کمتر کسی به یادش می‌آورد: «تعقیب دریایی» (The Sea Chase).

این فیلم محصول ۱۹۵۵، یک درام جنگ جهانی دوم بود که در آن «جان وین» برخلاف تصویر همیشگی‌اش، نقش یک کاپیتان آلمانی را بازی می‌کرد.

«The Sea Chase» درباره چه بود؟

«The Sea Chase» اقتباسی از رمان سال ۱۹۴۹ «اندرو گیر» (Andrew Geer) بود و کارگردانی آن را «جان فارو» (John Farrow) بر عهده داشت.

در فیلم، «جان وین» نقش «کارل ارلیش» (Karl Ehrlich) را بازی می‌کند؛ کاپیتان کشتی باری آلمانی «ارگن‌اشتراسه» (Ergenstrasse). داستان از جایی آغاز می‌شود که جنگ جهانی دوم شروع شده و ارلیش و خدمه‌اش باید از بندری در استرالیا راهی سفری خطرناک به سوی هامبورگ شوند.

در مسیر، کشتی آن‌ها توسط نیروهای متفقین تعقیب می‌شود؛ از جمله یک کشتی بریتانیایی که زیر نظر «جف نپیر» (Jeff Napier) با بازی «دیوید فارار» (David Farrar) قرار دارد.

اما داستان فقط یک تعقیب دریایی ساده نیست. زنی به نام «السا کلر» (Elsa Keller) با بازی «لانا ترنر» (Lana Turner)، جاسوس آلمانی، وارد ماجرا می‌شود؛ زنی که زمانی عشق سابق «نپیر» بوده و حالا ارلیش باید او را سالم به آلمان برساند.

چرا جان وین نقش یک آلمانی را پذیرفت؟

این سوال طبیعی است: «جان وین» که به دیدگاه‌های محافظه‌کارانه و تصویر میهن‌پرستانه‌اش مشهور بود، چرا باید نقش یک کاپیتان آلمانی را در فیلمی درباره جنگ جهانی دوم بازی کند؟

پاسخ در ویژگی اصلی شخصیت «کارل ارلیش» است. او نازی نیست؛ برعکس، شدیدا ضدنازی است. همین نکته باعث می‌شد نقش برای وین قابل قبول باشد. او در واقع نقش مردی آلمانی را بازی می‌کرد که با ایدیولوژی نازی‌ها همراه نبود و در موقعیتی اخلاقی و جنگی گرفتار شده بود.

با این حال، منتقدان آن زمان چندان قانع نشدند. برای بسیاری، دیدن «جان وین» در چنین نقشی بیش از حد عجیب بود؛ انگار یک قهرمان وسترن ناگهان وسط درام دریایی جنگ جهانی دوم ایستاده باشد.

حضور آلن هیل جونیور؛ قبل از شهرت با «Gilligan’s Island»

یکی از نکات جالب «The Sea Chase»، حضور «آلن هیل جونیور» (Alan Hale Jr.) است؛ بازیگری که بعدها با نقش «کاپیتان جوناس گرومبی» (Captain Jonas Grumby)، مشهور به «اسکیپر» (The Skipper)، در سریال «جزیره گیلیگان» (Gilligan’s Island) به شهرت گسترده رسید.

البته وقتی هیل جونیور در «The Sea Chase» کنار «جان وین» ظاهر شد، تازه‌کار نبود. او پیش از آن در سریال ماجراجویانه «بیف بیکر، آمریکا» (Biff Baker, U.S.A.) از شبکه «سی‌بی‌اس» (CBS) بازی کرده بود و در فیلم «درختان بزرگ» (The Big Trees) محصول ۱۹۵۲ کنار «کرک داگلاس» (Kirk Douglas) دیده شده بود.

او همچنین در «داستان وست پوینت» (The West Point Story) محصول ۱۹۵۰ با «جیمز کاگنی» (James Cagney) و در «دستری» (Destry) محصول ۱۹۵۴ با «اودی مورفی» (Audie Murphy) هم‌بازی شده بود.

بنابراین، هرچند هنوز به چهره‌ای خانگی و کاملا شناخته‌شده تبدیل نشده بود، اما هنگام همکاری با «جان وین» تجربه قابل توجهی داشت.

نقش کوچک هیل جونیور در فیلم

«آلن هیل جونیور» در «The Sea Chase» نقش «ونتز» (Wentz)، یکی از خدمه کشتی «ارگن‌اشتراسه»، را بازی می‌کند. نقش او چندان بزرگ نیست و فیلم فرصت زیادی برای درخشش به او نمی‌دهد.

اما از نگاه تاریخی، همین حضور اهمیت دارد. چون این تنها همکاری او با «جان وین» بود؛ آن هم در فیلمی که چند چهره آینده‌دار دیگر را هم در خود داشت.

از جمله «جیمز آرنس» (James Arness)، که پیش از شهرت بزرگش با سریال «گان‌اسموک» (Gunsmoke)، در این فیلم حضور داشت. جالب‌تر این‌که همان سال، «جان وین» به شکل مهمی در معرفی «آرنس» برای «Gunsmoke» نقش داشت و عملا به راه افتادن مسیر تلویزیونی او کمک کرد.

فیلم‌برداری پر دردسر؛ وقتی جان وین با عفونت گوش کار می‌کرد

روی کاغذ، «The Sea Chase» عناصر جذابی داشت: بازیگران معروف، داستان جنگی، لوکیشن‌های واقعی و تولیدی پرخرج‌تر از یک فیلم معمولی. طبق گزارش «ترنر کلاسیک موویز» (Turner Classic Movies)، «برادران وارنر» (Warner Bros.) حتی یک کشتی باری واقعی را مخصوص فیلم خریداری کرد.

بخش‌هایی از فیلم هم در هاوایی و روی کشتی واقعی فیلم‌برداری شد؛ چیزی که می‌توانست به حس واقع‌گرایی و مقیاس فیلم کمک کند.

اما پشت صحنه چندان آرام نبود. «جان وین» در زمان فیلم‌برداری به دلیل عفونت گوش در بیمارستان بستری شد. «پل فیکس» (Paul Fix)، بازیگر فیلم، بعدها گفته بود که وین برای ادامه کار از مسکن‌های قوی استفاده می‌کرد.

به گفته او، داروها باعث می‌شد نگاه وین حالتی شیشه‌ای پیدا کند و گوشش آن‌قدر ورم کرده بود که «جان فارو» چند روز فقط می‌توانست از سمت سالم صورت او فیلم بگیرد.

برای فیلمی که قرار بود یک درام دریایی پرتنش باشد، این شرایط چندان خوش‌یمن نبود.

واکنش منتقدان؛ کشتی‌ای که با نقدها غرق شد

«The Sea Chase» هنگام اکران با استقبال گرمی روبه‌رو نشد. «بازلی کراوتر» (Bosley Crowther)، منتقد «نیویورک تایمز» (The New York Times)، فیلم را «یک رمانس دریایی قهرمانانه مرسوم و از نظر ایدیولوژیک احمقانه» توصیف کرد.

او معتقد بود اگر «جان فارو» به رمان اصلی وفادارتر می‌ماند، فیلم می‌توانست به حماسه‌ای واقعی درباره غرور نازی‌ها در دریا تبدیل شود. کراوتر حتی بازی «جان وین» را هم نقد کرد و نوشت وین طوری نقش را بازی کرده که انگار دارد گله‌ای گاو را در مسیر قدیمی «چیزم تریل» هدایت می‌کند؛ کنایه‌ای مستقیم به تصویر وسترنی همیشگی او.

«ورایتی» (Variety) هم نگاه چندان درخشانی به فیلم نداشت. این رسانه نوشت فیلم ظاهرا همه عناصر لازم برای یک اثر هیجان‌انگیز را دارد، اما هرگز کاملا به وعده خود عمل نمی‌کند.

فروش فیلم؛ موفق یا نه؟

درباره عملکرد گیشه «The Sea Chase» اطلاعات کاملا یکدستی وجود ندارد. «ترنر کلاسیک موویز» این فیلم را یک موفقیت بزرگ تجاری نمی‌داند. در مقابل، برخی منابع مثل «آی‌ام‌دی‌بی» (IMDb) آن را در میان فیلم‌های پرفروش سال ۱۹۵۵ قرار داده‌اند.

وب‌سایت «The Numbers» فروش داخلی فیلم را حدود ۱۲ میلیون دلار ذکر کرده، در حالی که در گزارش‌های دیگر رقم ۶ میلیون دلار هم آمده است.

اما فارغ از این اختلاف‌ها، یک چیز روشن است: «The Sea Chase» در حافظه عمومی جایگاه پررنگی پیدا نکرد. این فیلم نه مثل وسترن‌های بزرگ «جان وین» ماندگار شد، نه مثل آثار جنگی مطرح آن دوران به عنوان نمونه‌ای شاخص به یاد ماند.

یک سال قبل از «جویندگان»

جالب است که «The Sea Chase» درست یک سال پیش از یکی از مهم‌ترین فیلم‌های کارنامه «جان وین» ساخته شد: «جویندگان» (The Searchers) محصول ۱۹۵۶ به کارگردانی «جان فورد» (John Ford).

«The Searchers» امروز از آثار بنیادین سینمای وسترن و از مهم‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما به شمار می‌رود. همین مقایسه، موقعیت «The Sea Chase» را بیشتر نشان می‌دهد: فیلمی که میان آثار بزرگ‌تر کارنامه وین گم شد و نتوانست به همان سطح اهمیت برسد.

چرا «The Sea Chase» فراموش شد؟

فراموش شدن «The Sea Chase» چند دلیل دارد. نخست این‌که فیلم در زمان خودش هم با نقدهای متوسط تا منفی روبه‌رو شد. دوم این‌که نقش «جان وین» با تصویر تثبیت‌شده او چندان راحت کنار نمی‌آمد. او قرار بود یک کاپیتان آلمانی ضدنازی باشد، اما بسیاری از مخاطبان و منتقدان هنوز او را با زبان بدن، لحن و انرژی وسترن‌هایش می‌دیدند.

از طرف دیگر، فیلم میان دو ژانر گیر کرده بود: هم می‌خواست یک درام جنگی جدی باشد، هم رگه‌هایی از رمانس و ماجراجویی دریایی داشت. نتیجه برای برخی منتقدان نه به اندازه کافی تند و سیاسی بود، نه به اندازه کافی هیجان‌انگیز و سرگرم‌کننده.

با این حال، از زاویه تاریخ سینما، «The Sea Chase» هنوز نکات دیدنی دارد؛ از حضور «لانا ترنر» و «جیمز آرنس» گرفته تا همکاری کوتاه «جان وین» با «آلن هیل جونیور». فیلم شاید شاهکار نباشد، اما سندی جالب از دوره‌ای است که ستاره‌های سینما و تلویزیون آینده در مسیرهای غیرمنتظره کنار هم قرار می‌گرفتند.

فیلمی کوچک در سایه نام‌های بزرگ

«The Sea Chase» امروز بیشتر به عنوان یک کنجکاوی تاریخی ارزش دارد؛ فیلمی که در آن «جان وین» از دشت‌های وسترن فاصله گرفت، لباس کاپیتان آلمانی پوشید و وارد تعقیب و گریزی دریایی شد. برای «آلن هیل جونیور» هم این همکاری شاید نقش بزرگی نبود، اما بدون شک حضور کنار یکی از بزرگ‌ترین ستاره‌های قرن بیستم تجربه‌ای مهم به حساب می‌آمد.

گاهی فیلم‌های فراموش‌شده، نه به خاطر کیفیت خیره‌کننده‌شان، بلکه به دلیل تقاطع عجیب آدم‌ها و مسیرهای حرفه‌ای اهمیت پیدا می‌کنند. «The Sea Chase» دقیقا از همین جنس است: اثری نه‌چندان ماندگار، اما پر از چهره‌هایی که هرکدام بعدها در مسیر خود به نام‌هایی آشنا تبدیل شدند.

شما «The Sea Chase» را دیده‌اید؟ به نظرتان «جان وین» خارج از نقش‌های وسترن هم قانع‌کننده بود یا تصویر کابویی او بیش از حد پررنگ باقی مانده است؟ نظرتان را در کامنت‌ها بنویسید.