نقد و بررسی «DIG» (حفاری)؛ دوستیهایی عمیقتر از گودالهای باستانشناسی
ایمی پولر و مایکل شور زیر آفتاب یونان به دنبال گنجی تازه میگردند؛ کمدی خوشبرخوردی که آدمهایش از معمای مرکزی آن جذابترند.

باستانشناسی برای یک کمدی محیط کار، انتخابی پرظرفیت است: حرفهای مبتنی بر صبر، همکاری و کشف حقیقت که میتواند گرفتار خودنمایی، رقابت و تصاحب اعتبار شود. «حفاری» از همین فاصله میان آرمان علمی و رفتار روزمره آغاز میکند. آدمهایی که برای شناخت گذشته خاک را کنار میزنند، در مواجهه با زندگی خود چندان روشنبین نیستند. مجموعه تازه ایمی پولر و مایکل شور، براساس رمان «Excavations» نوشته کیت مایرز، این تناقض را به دوستی چهار زن پیوند میزند؛ اما میان کمدی جمعی، معمای ماجراجویانه و درام خودشناسی، همیشه تعادل پیدا نمیکند.
الیز، با بازی پولر، ستون اجرایی یک محوطه حفاری آموزشی در یونان است. او کار را پیش میبرد، بیآنکه اختیار و اعتباری متناسب با مسئولیتش داشته باشد. مدیر مجموعه، پروفسور بریتانیایی نویل وایکام، بارها از بازنشستگی حرف زده و هر بار مانده است. الیز نیز پشت سختگیری حرفهای، نارضایتی انباشتهای دارد که ارتباطش با دانشجویان را دشوار میکند. این موقعیت، زمینه مناسبی برای بررسی تفاوت شایستگی و محبوبیت فراهم میآورد: آیا کسی که همهچیز را اداره میکند، لزوما میتواند دیگران را همراه کند؟
بازگشت دیلن، شاگرد سابقی که پنج سال پیش بیخبر رفته، نظم شکننده الیز را برهم میزند. کلر، مسئول حفاظت آثار، با ظاهر آراسته و پشتوانه مالی خانوادگی، قطب دیگری در این محیط خاکآلود است. پتی، دستیار جوان و کمتجربه نویل، هنوز قواعد ابتدایی استقلال و معاشرت را میآموزد. کشف مجسمهای ارزشمند، این چهار زن را به همکاری پنهانی وامیدارد؛ تصمیمی برای جلوگیری از تصاحب دستاوردشان که آنها را وارد دردسر میکند. «DIG» (حفاری) از اینجا میکوشد هم قصه رازگویی باشد و هم قصه اعتمادسازی.

تفاوت مرحله زندگی چهار شخصیت، معماری اولیه روشنی دارد. الیز منتظر فرصتی است که شاید دیر برسد؛ کلر باید استقلال را از برخورداری مالی جدا کند؛ دیلن میخواهد مسئولیت انتخابهایش را بپذیرد و پتی تازه قدم به جهان بیرون گذاشته است. این چینش زمانی موثر میشود که تفاوتها از رفتار بیرون بیایند، نه از معرفی مستقیم. سریال در شروع، بیش از اندازه از زبان دیگران شخصیتها را توضیح میدهد. گفتوگوهایی که باید رابطه بسازند، گاهی شبیه یادداشت نویسنده درباره ویژگی آدمها به گوش میرسند.
پولر در نقش الیز، آگاهانه از خوشبینی پرشور لزلی نوپ در «Parks and Recreation» فاصله میگیرد. اینجا علاقه به کار، دیگر منبع بیپایان انرژی نیست؛ میتواند به فرسودگی و تلخی تبدیل شود. بازی او این خستگی را باورپذیر میکند و در لحظات آرام، نیاز الیز به دیده شدن را نشان میدهد. بااینحال، شخصیت میان تندی اولیه و مهربانی آشنای پولر معلق میماند. روایت نه همیشه اجازه میدهد سختگیریاش پیامد جدی داشته باشد، نه بهاندازه کافی از تضاد میان کنترلگری و نیاز عاطفی، طنز استخراج میکند.
جرالدین ویسواناتان به دیلن سبکی و انعطاف میبخشد. زمانبندی شوخیهایش اغلب از پرداخت شخصیت دقیقتر است و میتواند صحنهای معمولی را زنده کند. اما آشفتگی دیلن بیشتر اعلام میشود تا اینکه ساختار زندگیاش را مختل کند؛ بنابراین مسیر بلوغ او وضوح لازم را ندارد. کلر نیز با بازی آنتونیا توماس، از خطر محدود شدن به تیپ زن ثروتمند کاملا رها نمیشود. تفاوت طبقاتی میتوانست بر تصمیمهای کاری و تصور او از امنیت اثر بگذارد، ولی سریال گاهی به نشانههای ظاهری برخورداری بسنده میکند.
پتی، با بازی فینا استراتزا، مشخصترین مسیر رشد را دارد. معصومیت، دستوپاچلفتی بودن و شیفتگیاش به اسطورهها، ابتدا ممکن است بیش از اندازه طراحیشده به نظر برسد. استراتزا بهتدریج پشت این رفتارها، میل سادهای به تعلق پیدا میکند. پتی نمیخواهد فقط عجیبترین آدم جمع باشد؛ میخواهد جدی گرفته شود و دوستی داشته باشد. همین خواسته، شوخیهای بدنی و بیان نامتعارفش را به احساس متصل میکند. او نشان میدهد شخصیت گسترده و اغراقآمیز، اگر نیاز درونی روشنی داشته باشد، لزوما به کاریکاتور تقلیل نمییابد.
بهترین بخش «حفاری» (DIG)، شکل گرفتن همکاری میان زنانی است که در ابتدا دلیل چندانی برای نزدیکی ندارند. کنار زدن رقابت کلیشهای میان دیلن و کلر، بهویژه با وجود پیشینه عاطفی مشترکشان، انتخاب خوشایندی است. بااینحال، حذف حسادت نباید به حذف اصطکاک منجر شود. دوستی باورپذیر از اختلاف، مذاکره و تغییر برداشت تغذیه میکند. سریال گاهی برای حفظ فضای دلپذیر، تنشها را زود حل میکند. حاصل، جمعی دوستداشتنی است که همیشه بهاندازه تفاوتهای اعلامشدهاش، رابطهای پیچیده و پیشبینیناپذیر ندارد.
نویل مشکل مهمتری در انسجام شخصیتپردازی ایجاد میکند. هیو لوری در نمایش خودپسندی دانشگاهی، سخنرانیهای متظاهرانه و بیخبری از نگاه دیگران، مهارت دارد. اما سریال بسته به نیاز هر قسمت، نویل را مربی دلسوز، مانع حرفهای، آدمی مضحک یا صاحب قدرتی تهدیدکننده نشان میدهد، بدون اینکه این وجوه را به منطقی پایدار متصل کند. پیچیدگی با تغییر مداوم کارکرد تفاوت دارد. اگر قرار است پنهانکاری زنان واکنشی به رفتار او باشد، مخاطب باید بفهمد خطر تصاحب اعتبار تا چه اندازه واقعی و مستمر است.

این ابهام، مسئله اخلاقی کشف را هم کمرنگ میکند. حق دیده شدن برای پژوهشگران، با اختیار پنهان نگه داشتن یک اثر تاریخی یکسان نیست. «DIG» (حفاری) بر حفاظت از میراث فرهنگی تاکید دارد، اما فرصت چندانی به بررسی فاصله میان انگیزه قابلفهم و اقدام مسئلهدار نمیدهد. مجسمه بیشتر وسیلهای برای نزدیک کردن شخصیتها و راه انداختن معماست. خود باستانشناسی، با حساسیتهای ثبت، حفاظت و تفسیر یافتهها، کمتر در ساختار درام حضور پیدا میکند؛ درحالیکه همین جزئیات میتوانستند خطر و طنز را همزمان افزایش دهند.
معمای فصل نیز از این کمبود جزئیات آسیب میبیند. رازها، افراد مشکوک و پیچشهای پایانی، میل به ادامه تماشا ایجاد میکنند، اما کنجکاوی همیشه به تعلیق تبدیل نمیشود. پیشنمایش آغازین، پیش از شناخت شخصیتها، موقعیتی بحرانی را عرضه میکند که هنوز وزن عاطفی ندارد. سپس بعضی قسمتها برای حفظ مسیر معما، رابطهها را متوقف میکنند. ترکیب ژانرها فینفسه ایراد نیست؛ مشکل آنجاست که کشف راز، تغییر دوستیها و تولید شوخی، بهجای تقویت یکدیگر، برای زمان و توجه مخاطب رقابت کنند.
در این میان، کیوان نواک در نقش استاوروس، شهردار شهر، حضوری گرم و انعطافپذیر دارد. او از تیپ اولیه مردی پرحرف و معاشرتی، به شریکی جذاب برای صحنههای پولر تبدیل میشود. رابطه آنها امکان دیدن الیز بیرون از اقتدار کاری را فراهم میکند. حضورهایی مانند جیسون منتزوکس و مکس گرینفیلد نیز انرژی مقطعی میآورند، اما ظرفیتشان همیشه به موقعیت کمدی کامل تبدیل نمیشود. سریال مجموعهای از بازیگران توانا دارد؛ آنچه کم میآید، فرصتهایی است که رفتارشان پیامدی زنجیرهای و خندهدار بسازد.
یونان نیز بیش از آنکه جامعهای حاضر در روایت باشد، منظرهای برای اقامت شخصیتهاست. ساحلها و روستاهای روشن جذاباند، اما ظاهر استودیویی بخشی از محوطه حفاری و نورپردازی بیش از اندازه یکنواخت، حس مکان را تضعیف میکند. شخصیتهای محلی هم گاهی زیر نشانههای آشنای گردشگری و لهجههای نمایشی باقی میمانند. برای مجموعهای درباره ارزش میراث، این فاصله قابلتوجه است. حضور دقیقتر زندگی محلی میتوانست معنای کشف را از پیشرفت شغلی چهار زن فراتر ببرد و به رابطه آنها با سرزمینی که در آن کار میکنند، عمق بدهد.
«حفاری» شکست کامل نیست، اما استعدادهایش از دستاورد نهایی بزرگترند. لحظات دوستی، رشد پتی و همراهی بازیگران، آن را به تماشایی ملایم و گاه شیرین تبدیل میکنند؛ بااینحال، شوخیها پراکندهاند و معما نیروی کافی ندارد. لازم نیست سریال دیگری شبیه موفقیتهای پیشین شور باشد، ولی باید از امکانات خودش بیشتر استفاده کند. بهترین مسیر، در همین جمع چهارنفری پیدا میشود: آدمهایی که همکاری، برداشتشان از خود و یکدیگر را تغییر میدهد. «DIG» (حفاری) هرجا به این رابطهها اعتماد میکند، چیزی ارزشمند مییابد؛ هرجا صرفا دنبال راز بعدی میرود، روی سطح میماند.
الهام افشار – فرامدیا





