«یادداشتهای یک مجرم واقعی»؛ بازگشت الکساندر رادنیانسکی به کارگردانی مستند با روایتی شخصی از تاریخ و سرنوشت اوکراین در ونیز
الکساندر رادنیانسکی، تهیهکننده پرکار و مستندساز سابق، پس از ۳۱ سال وقفه دوباره پشت دوربین مستند قرار گرفت و حاصل کارش «یادداشتهای یک مجرم واقعی» (Notes of a True Criminal) در تاریخ ۳ سپتامبر به صورت خارج از مسابقه در جشنواره فیلم ونیز اکران میشود.
این فیلم که رادنیانسکی آن را به همراه آندری آلفِروف ساخته، نگاهی شخصی و تاریخی به رویدادهای کلیدی اوکراین – از قتلعام ۱۹۴۱ بابین یار که در آن عموی کارگردان کشته شد، تا چرنوبیل، فروپاشی شوروی و جنگ امروز – دارد و بازتاب میدهد که چگونه سرنوشت او و خانوادهاش تحت تأثیر این وقایع شکل گرفته است.
رادنیانسکی که متولد کییف و مؤسس نخستین شبکه تلویزیونی مستقل اوکراین (۱+۱) است، میگوید محرک اصلی ساخت این مستند، محکومیت غیابی ۸ سال و نیم زندان از سوی دادگاهی به دلیل انتقاد علنیاش از جنگ کنونی بوده است:
«این فیلم تلاشی شخصی بود برای قرار دادن جنگ امروز اوکراین در بستری وسیعتر و صمیمیتر… نمیخواستم یک فیلم سیاسی بسازم، بلکه درباره مردم، تاریخ و پیوند سرنوشتها با سرنوشت کشور میخواستم حرف بزنم.»
فیلم با ترکیبی از مستندهای قبلی رادنیانسکی در پایان جنگ سرد، تصاویر خانوادگی از جنگ جهانی دوم و ویدیوهای معاصر جنگ اوکراین شکل گرفته و عامدانه از نمایش صحنههای کشتهشدن افراد پرهیز دارد. او تأکید دارد که جنگ کنونی «یکی از مستندترین جنگهای تاریخ بشریت» است و حتی کودکان پنجساله در پناهگاهها قادر به تشخیص صدای انواع هواپیما، بمب و پهپاد هستند.
رادنیانسکی از نسل فیلمسازان مستند است؛ پدربزرگش در این عرصه فعال بوده و عمهاش، اسفیر شوب، از مستندسازان پیشگام شوروی بود. همین پیشینه به او جسارت داده تا پروژهای بدون حمایت خارجی و با سرمایه شخصی پیش ببرد.
این تأملات مستند همچنین جرقهای برای پروژه بعدی او در قالب یک سریال تلویزیونی شد: اقتباس از مجموعه ۱۱ جلدی The Specialist نوشته جان شرلی که قرار است پیچیدگیهای اخلاقی و تاکتیکی جنگهای پهپادی امروز را بررسی کند.
رادنیانسکی در نهایت میگوید:
«مستند فرصتی بیهمتاست برای صادقبودن با خود و بازتابدادن آنچه در جهان میگذرد. این فیلم شاید برای مخاطب انبوه ساخته نشده باشد، اما مهم است که مردم بفهمند جنگ معاصر واقعاً چه شکلی دارد و چه فاجعهای برای همه به همراه میآورد.»
