آیا انواع دیگری از اضطراب اجتماعی وجود دارد؟

آیا انواع دیگری از اضطراب اجتماعی وجود دارد؟ ؛ اضطراب اجتماعی فراتر از خجالتی بودن یا درون‌گرایی است …

«اضطراب اجتماعی» اصطلاحی است که به وفور به کار می‌رود. اما داشتن اضطراب اجتماعی در واقع به چه معناست؟

با مطالعه‌ی این متن درباره‌ی انواع مختلف اضطراب اجتماعی، علائم و نشانه‌های آن و راه‌های درمانش، اطلاعات بیشتری کسب کنید. پس با فرامدیا همراه باشید.

انواع اختلال اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی (SAD) که همچنین به عنوان فوبیای اجتماعی شناخته می‌شود، ترس یا اضطرابی آشکار در موقعیت‌های اجتماعی است که در آن فرد، پتانسیل ارزیابی و قضاوت شدن توسط دیگران را احساس می‌کند. فرد مبتلا به این اختلال می‌ترسد که رفتارش یا علائمی از خود نشان دهد که او را تحقیر کرده یا منجر به طرد شدنش شود. فرد مبتلا یا از چنین موقعیت‌هایی اجتناب می‌کند یا آن‌ها را با پریشانی شدید تحمل می‌کند.

اختلال اضطراب اجتماعی را می‌توان به دو نوع کلی تقسیم کرد: فراگیر (عمومی) و غیرفراگیر (غیرعمومی).

اختلال اضطراب اجتماعی فراگیر

اختلال اضطراب اجتماعی فراگیر با ترس از اکثر (یا حتی همه‌ی) موقعیت‌های اجتماعی مشخص می‌شود که فرد در آن‌ها احساس می‌کند ممکن است رفتارش مورد قضاوت، بررسی دقیق یا ارزیابی منفی دیگران قرار گیرد.

دکتر امی مارشال، روانشناس، توضیح می‌دهد: «اضطراب اجتماعی می‌تواند شامل ترس از نگاه کردن مردم به شما، صحبت کردن در مورد شما، نگرانی بیش از حد در مورد رفتار شما و غیره باشد. این اختلال صرفاً احساس اضطراب یا تحت فشار بودن در محیط اجتماعی نیست، بلکه به طور خاص شامل دغدغه‌ی دائمی زیر نظر بودن یا قضاوت شدن است.»

در حالی که بسیاری از افراد ممکن است از سخنرانی در جمع یا کمی نگرانی در موقعیت‌های اجتماعی جدید داشته باشند، افرادی که دچار اختلال اضطراب اجتماعی هستند، به اندازه‌ای تحت تأثیر اضطراب خود قرار می‌گیرند که زندگی روزمره‌شان مختل می‌شود.

ممکن است آن‌ها به دلیل ترس از تعامل با صندوقدار، نتوانند برای خرید مواد غذایی به فروشگاه بروند، یا به دلیل اینکه احساس می‌کنند نمی‌توانند با یک دوست به رستوران بروند، از نظر اجتماعی منزوی شوند.

همچنین اگر فرد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی احساس کند نمی‌تواند با تلفن صحبت کند یا با همکارانش در دفتر کار ارتباط برقرار کند، زندگی کاری او نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. چنین علائمی می‌تواند زندگی با اضطراب اجتماعی را به شدت دشوار کند.

دکتر مارشال می‌گوید: «اضطراب اجتماعی می‌تواند به صورت علائم فیزیکی نیز بروز کند. بسیاری از افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی چنان برانگیخته می‌شوند که بیمار شده و ممکن است حتی استفراغ کنند!»

اختلال اضطراب اجتماعی غیرفراگیر

اختلال اضطراب اجتماعی غیرفراگیر، نسبت به نوع فراگیر آن، محدوده کم‌تری از موقعیت‌ها را در بر می‌گیرد که منجر به اضطراب ناتوان‌کننده می‌شود.

این بدان معناست که در حالی که افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی فراگیر، در بسیاری از موقعیت‌های اجتماعی، اضطراب شدید را تجربه می‌کنند، افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی غیرفراگیر، تنها از یک نوع خاص از بافت اجتماعی خاص، مانند موقعیت اجرا یا سخنرانی، برانگیخته می‌شوند.

به عنوان مثال، کسی که دچار اختلال اضطراب اجتماعی غیرفراگیر است، ممکن است دچار ترس شدیدی از سخنرانی در جمع باشد، اما در سایر موقعیت‌ها، مانند مهمانی‌ها یا غذا خوردن در رستوران، بدون هیچ اضطرابی یا با اضطراب بسیار کمی بتواند به کارکرد خود ادامه دهد.

اختلال اضطراب اجتماعی غیرفراگیر همچنان بر فرد مبتلا تأثیر منفی می‌گذارد، به این صورت که موقعیت اجتماعی خاصی که او را برانگیخته می‌کند، برایش وحشتناک یا غیرقابل تحمل به نظر می‌رسد – بدین ترتیب، این جنبه از زندگی روزمره تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

علائم بالینی اختلال اضطراب اجتماعی

بر اساس (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی) DSM-5، اختلال اضطراب اجتماعی با ویژگی‌های زیر مشخص می‌شود:

ترس یا اضطراب شدید در مورد یک یا چند موقعیت اجتماعی که در آن احتمال ارزیابی و قضاوت شدن وجود دارد.

فرد از این می‌ترسد که رفتارش به گونه‌ای باشد که منجر به ارزیابی منفی شود.

قرار گرفتن در معرض این موقعیت‌های اجتماعی مورد هراس، به طور اجتناب‌ناپذیری منجر به اضطراب می‌شود.

فردی که دچار اضطراب است، از این موقعیت‌های اجتماعی اجتناب می‌کند یا آن‌ها را با ناراحتی شدید تحمل می‌کند.

اضطراب مداوم است و حداقل به مدت شش ماه طول می‌کشد.

اضطراب یا اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی مورد هراس، باعث پریشانی قابل توجه یا اختلال در عملکردهای زندگی روزمره می‌شود.

اضطراب ناشی از مصرف مواد مخدر یا داروها نیست و با هیچ اختلال پزشکی یا روانی دیگری قابل توضیح نیست.

اگر این علائم را تجربه می‌کنید، ممکن است دچار اختلال اضطراب اجتماعی باشید.

فوبیاهای اجتماعی خاص

اختلال اضطراب اجتماعی می‌تواند در اثر مجموعه‌ای از موقعیت‌های اجتماعی یا تنها در مواجهه با یک موقعیت خاص تحریک شود.

برای برخی، فوبیای اجتماعی بر محور نوعی اجرای عمومی مانند سخنرانی، شرکت در رویداد ورزشی یا نواختن ساز در کنسرت متمرکز است.

برخی دیگر ممکن است با اضطراب شدید به موقعیت‌های بین فردی واکنش نشان دهند. رفتن به قرار ملاقات یا حتی ملاقات با یک فرد جدید ممکن است برایشان غیرممکن به نظر برسد. آن‌ها ممکن است قادر به پاسخ دادن به سوالی در کلاس نباشند یا نتوانند مصاحبه شغلی را با موفقیت پشت سر بگذارند.

برای برخی دیگر، ترس‌ها بسیار بیشتر بر اساس فعالیت‌هایی است که بسیاری از مردم آن‌ها را فعالیت‌های روزمره می‌دانند. هر چیزی، از سفارش نوشیدنی در کافی‌شاپ گرفته تا غذا خوردن در رستوران یا استفاده از سرویس بهداشتی عمومی، می‌تواند باعث شود فرد مبتلا به اضطراب اجتماعی از طرد شدن، تحقیر و قضاوت شدن بترسد.

اختلالات مرتبط و هم‌زمان با اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی می‌تواند به تنهایی یا همراه با سایر اختلالات روانی بروز پیدا کند.

بسیاری از افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی همچنین اختلالات اضطرابی دیگری مانند اختلال اضطراب فراگیر (GAD) را تجربه می‌کنند. این وضعیتی است که شامل نگرانی بیش از حد در مورد تعدادی از رویدادها یا فعالیت‌ها مانند کار یا مسائل مالی است و با چندین تظاهر فیزیکی دیگر اضطراب همراه است.

دکتر مارشال توضیح می‌دهد: «در حالی که افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر اغلب ویژگی‌هایی از اضطراب اجتماعی دارند، اما این اختلال به طور خاص به ترس از دیده شدن، زیر نظر بودن یا قضاوت شدن محدود نمی‌شود. بلکه شامل نگرانی در مورد چیزهای مختلف است.»

اضطراب اجتماعی همچنین می‌تواند با اختلال پانیک هم‌زمان بروز پیدا کند. حملات پانیک، که با شروع ناگهانی اضطراب شدید به همراه علائم فیزیکی مانند درد قفسه سینه، تپش قلب، تنگی نفس، تعریق، لرزش و ترس از دست دادن کنترل، دیوانه شدن یا مردن مشخص می‌شود، می‌توانند بخشی از خود اختلال اضطراب اجتماعی نیز باشند. با این حال، بر خلاف اختلال اضطراب اجتماعی که نگرانی اصلی آن زیر نظر بودن توسط دیگران است، در اختلال پانیک نگرانی اصلی خود حملات پانیک است.

افرادی که هم به اضطراب اجتماعی و هم به اختلال پانیک دچار هستند، ممکن است هم در موقعیت‌های اجتماعی و هم در سایر شرایط غیر اجتماعی دچار حملات پانیک شوند.

فردی که دچار اضطراب اجتماعی است ممکن است همچنین یک اختلال افسردگی هم‌زمان را تجربه کند. اختلال افسردگی اساسی با دوره‌هایی از خلق افسرده تعریف می‌شود که به صورت غم، پوچی، ناامیدی یا فقدان علاقه یا لذت همراه با مشکل در تمرکز و تفکر، تغییرات در اشتها و الگوهای خواب (مانند پرخوری یا کم‌خوابی)، کاهش انرژی، تحریک‌پذیری یا کندی روانی و گاهی اوقات افکار مرگ یا خودکشی بروز پیدا می‌کند. اضطراب نیز می‌تواند یکی از علائم افسردگی باشد که تشخیص را پیچیده می‌کند.

درمان اضطراب اجتماعی

اگرچه اختلال اضطراب اجتماعی می‌تواند احساس طاقت‌فرسایی ایجاد کند، اما درمان‌هایی وجود دارند که می‌توانند علائم آن را برطرف کرده و از ریشه مشکل را حل کنند.

درمان

درمان می‌تواند در مواجهه با اضطراب اجتماعی مؤثر باشد.

به عنوان مثال، «درمان مواجهه‌سازی» می‌تواند به طور خاص مفید باشد. این رویکرد شامل روبرو شدن تدریجی و روشمند با موقعیت‌ها یا شرایطی است که باعث اضطراب اجتماعی می‌شوند و یادگیری چگونگی احساس راحتی بیشتر در آن محیط‌ها را در بر می‌گیرد. به مرور زمان، بدن شما یاد می‌گیرد که با ترس کمتری واکنش نشان دهد.

این درمان ممکن است به صورت رفتن به یک کافی‌شاپ روز به روز باشد؛ فقط قدم گذاشتن به داخل آن اولین گام است، سپس شاید هر روز مدت زمان بیشتری بمانید و در نهایت به سفارش نوشیدنی از باریستا برسید. این دستاوردهای تدریجی در نهایت باعث کاهش اضطراب ناشی از این موقعیت شده و به شما کمک می‌کند تا واکنش اضطرابی مشکل‌ساز را «فراموش کنید».

درمان شناختی-رفتاری (CBT) نیز می‌تواند رویکرد درمانی مؤثری باشد

سی بی تی(CBT) بر شناسایی الگوهای فکری خودکار، منفی و غیر مفیدی که به صورت ناخودآگاه در ذهن شکل می‌گیرند، و به چالش کشیدن و جایگزین کردن آن افکار با افکار واقع‌بینانه و کارآمدتر تمرکز دارد.

برای مثال، شاید به دلیل ترس شدید از اینکه حرفی خجالت‌آور بزنید یا کار تحقیرآمیزی انجام دهید، از صحبت کردن با تلفن خودداری می‌کنید. با کمک CBT، شما و درمانگرتان می‌توانید این ارتباط با تماس‌های تلفنی را شناسایی کرده و یاد بگیرید که افکار منفی‌ای را که در غیر این صورت مانع برقراری تماس می‌شدند، متوقف کنید.

دکتر مارشال می‌گوید: «درمان شناختی-رفتاری از پشتوانه تحقیقاتی قوی برای درمان بسیاری از اختلالات اضطرابی، از جمله اضطراب اجتماعی، برخوردار است. با این حال، این روش درمانی برای همه مناسب نیست. برای برخی افراد، اگر اضطراب اجتماعی ناشی از قلدری باشد، ممکن است نیاز به رسیدگی به تروماهای زمینه‌ای داشته باشند.»

پذیرش و تعهد درمانی (ACT) نیز در درمان اضطراب اجتماعی می‌تواند مفید باشد. این رویکرد به شما می‌آموزد که کل طیف افکار و احساسات خود را بدون تلاش برای تغییر، انکار یا اجتناب از آن‌ها، «پذیرا» باشید و آن‌ها را «تایید» کنید. سپس، این پذیرش، انرژی منفی ناشی از تلاش برای اجتناب از آن افکار و احساسات را کاهش می‌دهد و شما را به تعهد به اقداماتی تشویق می‌کند که با ارزش‌هایتان مطابقت دارد.

پس از پذیرش کامل همه احساساتی که به عنوان بخشی از اضطراب اجتماعی خود تجربه می‌کنید، می‌توانید واکنش‌های درونی خود را بهتر مدیریت کنید و با شفافیت و پذیرش بیشتری به موقعیت نزدیک شوید. این امر به ویژه برای کسانی که دچار اضطراب اجتماعی هستند و اغلب از علائم خود احساس شرمندگی می‌کنند، بسیار مهم است.

دارو درمانی

در کنار درمان‌های رفتاری-شناختی، دارو درمانی نیز می‌تواند به کاهش علائم اختلال اضطراب اجتماعی کمک کند.

ضدافسردگی‌ها: داروهای ضدافسردگی مانند مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs) و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین (SNRIs) در درمان علائم اختلال اضطراب اجتماعی موفقیت‌آمیز بوده‌اند.

بتابلاکرها: بتابلاکرهایی مانند پروپرانولول گاهی اوقات برای کاهش برخی از واکنش‌های فیزیکی مرتبط با اضطراب عملکرد، مانند تپش قلب و لرزش، استفاده می‌شوند.

داروهای ضد اضطراب: داروهای ضد اضطراب مانند بنزودیازپین‌ها (کلونوپین، آتیوان و زاناکس) می‌توانند مفید باشند، اما با خطر تحمل و وابستگی همراه هستند. تجویز این داروها باید با احتیاط و زیر نظر پزشک متخصص انجام شود.

حمایت گروهی

علاوه بر درمان و دارو درمانی، گروه‌های حمایتی و درمان گروهی می‌توانند به طور ویژه برای افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی مفید باشند. با ارتباط با دیگران که آن‌ها نیز اضطراب اجتماعی را تجربه می‌کنند، می‌توانید از مکانیسم‌های مقابله‌ای که برای آن‌ها مؤثر بوده است، بیاموزید. همچنین می‌توانید در یک فضای امن که برای کاهش این نوع اضطراب طراحی شده است، در مورد تجربیات دیگران در موقعیت‌هایی که به طور سنتی برای شما محرک بوده‌اند، بشنوید.

حمایت بین فردی نیز می‌تواند با این آگاهی که شما در علائم خود تنها نیستید، برایتان مفید باشد. اضطراب اجتماعی می‌تواند به طور باورنکردنی منزوی‌کننده باشد، بنابراین شنیدن اینکه دیگران نیز با آن زندگی می‌کنند و حتی با وجود آن پیشرفت می‌کنند، می‌تواند تقویت‌کننده باشد.

اضطراب اجتماعی در مقابل اختلال اضطراب اجتماعی

گاهی اوقات احساس اضطراب اجتماعی کاملاً طبیعی است. ملاقات با افراد جدید می‌تواند ترسناک باشد، صحبت کردن در جمع می‌تواند دلهره‌آور باشد و صحبت کردن با تلفن می‌تواند یک کار اجباری به نظر برسد. اما تفاوت بین تجربه کردن برخی از اضطراب‌های اجتماعی و تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی عمدتاً به این بستگی دارد که آیا ترس، اضطراب یا اجتناب شما باعث پریشانی قابل توجه یا اختلال در زندگی‌تان می‌شود یا خیر.

اگر اضطراب شما را از انجام کارهایی که در غیر این صورت دوست دارید یا نیاز دارید انجام دهید، بازمی‌دارد، ممکن است به یک مسئله‌ی بالینی تبدیل شود.

جمع بندی

اختلال اضطراب اجتماعی یک وضعیت شایع است که با ترس ریشه‌دار از تحقیر یا قضاوت عمومی در اجتماع مشخص می‌شود. زندگی با اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است شما را از انجام کارهای اجتماعی، مانند غذا خوردن در رستوران یا سخنرانی بازدارد؛ ممکن است ایجاد روابط دوستانه‌ی جدید یا برخورد با همکاران را برایتان دشوار کند. با این حال، اضطراب اجتماعی با درمان، گروه‌های حمایتی یا در صورت لزوم دارو، کاملاً قابل درمان است. شما مجبور نیستید به تنهایی رنج بکشید.