اختراع جنی ریسندگی (Spinning Jenny)
جنی ریسندگی، یک قاب چرخان چند دوکی، نوآوری کلیدی در صنعتی شدن نساجی در انقلاب صنعتی اولیه بود.
این دستگاه توسط جیمز هارگریوز (James Hargreaves) در سالهای ۱۷۶۴ یا ۱۷۶۵ در استانهیل، اسوالدتوایستل، لانکاشر انگلستان (Stan Hill, Oswaldtwistle, Lancashire) ساخته شد.
این تکنیک مقدار کار لازم برای ساخت پارچه را کاهش داد و به یک کارگر اجازه داد تا همزمان روی هشت یا چند دوک کار کند. با پیشرفت فناوری، این تعداد به ۱۲۰ افزایش یافت. نخ تولیدی جنی چندان بادوام نبود تا اینکه ریچارد آرکرایت (Richard Arkwright) قاب آبی با نیروی آب را ساخت. جنی ریسندگی برای ایجاد روش صنعتی تولید پنبه ضروری بود.
مخترع جنی ریسندگی
جیمز هارگریوز، مغز متفکر اختراع جنی ریسندگی است. او یک بافنده، نجار و مخترع انگلیسی بود که در لانکاشر انگلستان زندگی و کار میکرد. هارگریوز یکی از سه مردی است که به خاطر مکانیکی کردن ریسندگی شناخته میشوند: ریچارد آرکرایت در سال ۱۷۶۹ قاب آبی را ثبت اختراع کرد و ساموئل کرامپتون در سال ۱۷۷۹ این دو را برای تولید ماشین نخریسی ترکیب کرد. هارگریوز در سال ۱۷۶۴ به اختراع جنی ریسندگی اعتبار دارد.
تاریخچه
هارگریوز قبل از سال ۱۷۲۰ در استانهیل، شهری نزدیک بِلَکبُرن، متولد شد. بلکبرن با جمعیتی حدود ۵۰۰۰ نفر به دلیل تولید “خاکستریهای بلکبرن”، منسوجاتی با «پود» پنبهای و تار کتان وارداتی از هند، مشهور بود. این واقعیت که پنبه در شهر او جایگاه ویژهای داشت، باید انگیزه او را برای ارائه یک روش فنیتر جهت کاهش ورودی کار کارگران پنبه فراهم کرده باشد و از این رو جنی ریسندگی را پدید آورد. معمولاً پنبه بلکبرن برای چاپ به لندن فرستاده میشد.
هارگریوز زمان زیادی را صرف فکر کردن در مورد نحوه بهبود این روش کرد زیرا در آن زمان تقاضا برای نخ پنبه در صنعت نساجی برآورده نمیشد. فِلایینگشاتل یا ماکو با دو برابر کردن بهرهوری بافندگان، تقاضا برای نخ را افزایش داد و جنی ریسندگی اکنون میتوانست با افزایش بیشتر تولید نخ، این نیاز را تأمین کند. این دستگاه نخ ضخیمی تولید میکرد.
تصور میشود که ایده جنی ریسندگی پس از واژگون شدن یک چرخ ریسندگی یک رشتهای روی زمین و چرخش همزمان چرخ و دوک به ذهن هارگریوز رسیده است. او با چیدن چندین دوک به صورت عمودی و کنار هم متوجه شد که میتواند چندین نخ را همزمان بچرخاند. جنی ریسندگی محدود به ایجاد نخ پود پنبهای بود و نمیتوانست نخ با کیفیت تار تولید کند. قاب چرخان آرکرایت بعدها یک تار با کیفیت بالا ارائه کرد.
هارگریوز جنی خود را ساخت و چندین دستگاه دیگر را به همسایگان خود فروخت. درست قبل از کاهش قیمت نخ، سایر استفادهکنندگان از دستگاه ریسندگی ابتدا ایده او را پذیرفتند.
حقایق
مخترع جنی ریسندگی اهل انگلیس است. جیمز هارگریوز این دستگاه را طراحی کرد و در حدود سال ۱۷۶۴ این ماشین را در خانه خود ساخت. اگرچه منبع دقیق الهام هارگریوز مشخص نیست، اما به طور گسترده تصور میشود که او از یک تصادف چرخ ریسندگی الهام گرفته است که باعث چرخش چندین دوک به طور همزمان شده است.
جنی ریسندگی با چرخش همزمان از دیگر دستگاههای مشابه متمایز میشود. این دستگاه امکان چرخاندن چندین نخ به طور همزمان را فراهم کرد. در طراحی اولیه هشت دوک گنجانده شده بود، اگرچه تکرارهای بعدی ممکن است شامل موارد بیشتری باشد. توانایی چرخاندن چندین نخ به طور همزمان، که فراتر از ظرفیت چرخهای ریسندگی معمولی بود، بهرهوری تولید نخ را به میزان قابل توجهی افزایش داد.
اعتقاد بر این است که جنی ریسندگی برای صنعت نساجی موفقیت چشمگیری به ارمغان آورده است. جنی ریسندگی، به ویژه در طول انقلاب صنعتی، تأثیر قابل توجهی بر صنعت نساجی داشت. این روش چرخش نخ را تغییر داد و امکان تولید سریعتر و مؤثرتر را فراهم کرد. این دستگاه در مکانیزه کردن بخش نساجی و تقویت گسترش تولید مبتنی بر کارخانه نقش اساسی داشت.
نام جنی، مانند جنی ریسندگی، از نام دختر مخترع گرفته شده است. اعتقاد بر این است که دختر یا همسر مخترع که هر دو جنی نام داشتند، منشأ اصطلاح “جنی ریسندگی” یا “جنی چرخنده” است. اگرچه مشخص نیست که چرا این نام انتخاب شده، اما اکنون به یک روش رایج برای اشاره به آن دستگاه تبدیل شده است.
تاریخهای مهم
تاریخهای کلیدی مرتبط با اختراع جنی ریسندگی عبارتند از:
- ۱۷۶۴: این سال معمولاً به توسعه جنی ریسندگی توسط جیمز هارگریوز نسبت داده میشود. گفته میشود که هارگریوز این مکانیسم را در اتاق نشیمن خود ساخته است.
- ۱۷۶۸: جیمز هارگریوز چهار سال پس از خلق ایده آن، جنی ریسندگی را ثبت اختراع کرد. اختراع او تحت پوشش یک ثبت اختراع قرار گرفت که به او اجازه تجاریسازی آن را داد.
- دهه ۱۷۷۰: جنی ریسندگی با محبوبیت مواجه و به طور گسترده در صنعت نساجی استفاده شد. این دستگاه با چرخاندن همزمان چندین نخ به طور قابل توجهی بهرهوری را افزایش داد.
- ۱۷۷۴: ریچارد آرکرایت با افزودن یک قاب آبی، جنی چرخنده را بهبود بخشید. قاب چرخان یا قاب آبی، که یک دستگاه ریسندگی مؤثرتر بود، در نتیجه این بهبود ایجاد شد.
- ۱۷۷۹: ساموئل کرامپتون با ترکیب قاب چرخان با جنی چرخنده، ماشین نخریسی را اختراع کرد. این دستگاه کیفیت و کمیت نخ ریسیده شده را به میزان قابل توجهی بهبود بخشید.
مزایای جنی ریسندگی که شامل بهبود کیفیت نخ، تولید مقرون به صرفه، توانمندسازی صنعت خانگی، ایجاد اشتغال و پیشرفت فناوری میشد، همگی به طور قابل توجهی در تحول صنعت نساجی و پیشرفت انقلاب صنعتی نقش داشتند.
