همه ما احتمالاً این صحنه را دیدهایم: برای یک جشن، چند بادکنک هلیومی میخریم، اما فردای آن روز میبینیم نصفهخالی شدهاند و غمگین و افتاده در گوشه اتاق آویزان ماندهاند. پس سؤال اصلی این است: بادکنکهای هلیومی چقدر دوام میآورند؟
برای پاسخ، ابتدا باید بدانیم که هلیوم (Helium) از بادکنک نشت میکند. هلیوم اتمی بسیار کوچک دارد و جنس لاتکس (Latex) در مقیاس اتم هلیوم، نسبتاً متخلخل است. اگر برای خرید بادکنک جستوجو کرده باشید، احتمالاً با اصطلاح بادکنکهای مخصوص هلیوم (Helium-grade Balloons) روبهرو شدهاید؛ این بادکنکها معمولاً ضخیمترند و تخلخل کمتری دارند.
تعادل وزنیای که باعث میشود بادکنک در هوا شناور بماند، فضای زیادی برای نشت گاز باقی نمیگذارد. یعنی همین که مقدار کمی هلیوم از بادکنک خارج شود، بادکنک کمکم نیروی بالابرنده خود را از دست میدهد و پایین میافتد. البته عوامل دیگری هم در مدتزمان دوام بادکنکهای هلیومی نقش دارند.
نفوذ یا دیفیوژن؛ چرا بادکنک هلیومی خالی میشود؟
اتمهای هلیوم فوقالعاده کوچکاند. از طرف دیگر، جنس بادکنک، چه لاتکس باشد و چه فویل (Foil)، دارای منافذ میکروسکوپی است. اتمهای هلیوم میتوانند از این منافذ بسیار ریز عبور کنند.
به این فرایند نفوذ یا دیفیوژن (Diffusion) گفته میشود. با گذشت زمان، مولکولهای هلیوم از میان این منافذ خارج میشوند و بادکنک کمکم شناوری یا نیروی بالابرنده (Buoyancy) خود را از دست میدهد. در نهایت، بادکنک دیگر نمیتواند در هوا بماند و روی زمین میافتد.
بادکنک لاتکس در برابر بادکنک فویلی
به طور کلی، دو نوع اصلی بادکنک وجود دارد:
- بادکنک لاتکس
- بادکنک فویلی یا بادکنک مایلار (Mylar Balloons)
بادکنکهای لاتکس از مادهای طبیعی شبیه لاستیک ساخته میشوند. در مقابل، بادکنکهای فویلی که به آنها بادکنک مایلار هم گفته میشود، از لایه نازکی از پلاستیک ساخته شدهاند که با لایهای از فویل فلزی پوشانده شده است.
تفاوت مهم این دو نوع بادکنک در میزان تخلخل (میزان وجود حفرههای ریز در ماده) آنهاست. بادکنکهای لاتکس نسبت به بادکنکهای فویلی متخلخلترند، بنابراین هلیوم سریعتر از آنها خارج میشود.
به طور متوسط:
- یک بادکنک لاتکس پرشده با هلیوم پس از حدود ۶ تا ۸ ساعت شروع به از دست دادن نیروی بالابرنده خود میکند.
- یک بادکنک فویلی هلیومی میتواند چند روز یا حتی چند هفته در هوا شناور بماند.
بنابراین اگر میخواهید بادکنکها مدت بیشتری برای جشن یا مراسم شما ظاهر خوبی داشته باشند، بادکنکهای فویلی معمولاً گزینه بادوامتری هستند.
نقش دما در دوام بادکنک هلیومی
دما نقش بسیار مهمی در مدتزمان دوام بادکنکهای هلیومی دارد. گاز هلیوم در هوای گرم منبسط میشود و در هوای سرد منقبض میشود.
اگر بادکنکهای هلیومی را در ماشین داغ یا زیر آفتاب شدید بگذارید، هلیوم داخل آنها منبسط میشود. این انبساط ممکن است باعث شود بادکنک بیش از حد کشیده شود و حتی بترکد.
از طرف دیگر، دمای سرد باعث انقباض هلیوم میشود. به همین دلیل، بادکنکهایی که در اتاق سرد قرار دارند ممکن است کوچکتر شوند، حالت جمعشده پیدا کنند و آویزان یا افتاده به نظر برسند.
برای اینکه بادکنکهای هلیومی مدت بیشتری شناور بمانند، بهتر است آنها را در محیطی با دمای معمولی اتاق و دارای تهویه مطبوع (Air-conditioned Room) نگه دارید.
چند راه برای افزایش عمر بادکنکهای هلیومی
در نهایت، بادکنکهای هلیومی دیر یا زود خالی میشوند. اما چند روش وجود دارد که میتواند زمان شناور ماندن آنها را بیشتر کند.
استفاده از های-فلوت
های-فلوت (Hi-Float) یک محلول مایع است که پیش از پر کردن بادکنک با هلیوم، داخل بادکنک ریخته یا پخش میشود. این محلول سطح داخلی بادکنک را میپوشاند و لایهای محافظ ایجاد میکند.
این لایه کمک میکند سرعت خروج هلیوم از بادکنک کاهش پیدا کند. استفاده از های-فلوت میتواند مدت شناور ماندن بادکنکهای لاتکس را از چند ساعت به چند روز افزایش دهد.
انتخاب بادکنکهای بزرگتر
بادکنکهای بزرگتر حجم بیشتری دارند؛ یعنی میتوانند مقدار بیشتری هلیوم در خود نگه دارند. هلیوم بیشتر یعنی نیروی بالابرنده بیشتر، و در نتیجه زمان بیشتری طول میکشد تا آنقدر هلیوم از بادکنک خارج شود که بادکنک دیگر نتواند در هوا بماند.
پس اگر میخواهید بادکنکهای حبابی یا بادکنکهای هلیومی برای جشن تولد، مهمانی یا جشن تعیین جنسیت یا بیبیشاور مدت بیشتری دوام بیاورند، بهتر است بادکنکهای بزرگتر انتخاب کنید.
نگه داشتن بادکنکها در فضای داخلی
همانطور که گفته شد، شرایط آبوهوایی مختلف میتواند روی زمان شناور ماندن بادکنکهای هلیومی اثر بگذارد. بادکنکها را بهتر است در فضای داخلی نگه دارید؛ جایی دور از:
- آفتاب داغ
- هوای سرد
- باد
- تغییرات شدید دما
نگه داشتن بادکنکها در داخل خانه یا سالن، بهویژه در دمای متعادل، کمک میکند مدت بیشتری شکل و شناوری خود را حفظ کنند.
هلیوم؛ منبعی رو به کاهش
نکته مهمی که شاید کمتر به آن توجه شود این است که هلیوم یک منبع تجدیدناپذیر است. این گاز از میدانهای گاز طبیعی (Natural Gas Fields) استخراج میشود و وقتی مصرف شود و از دست برود، بهسادگی دوباره جایگزین نمیشود.
بنابراین هرچند بادکنکهای هلیومی بسیار سرگرمکنندهاند، بهخصوص برای کودکان، مهم است که از هلیوم مسئولانه استفاده کنیم و هر زمان ممکن بود، جایگزینهای دیگری را هم در نظر بگیریم.
د نهایت، بادکنکهای هلیومی به این دلیل کمکم خالی میشوند که اتمهای بسیار کوچک هلیوم از منافذ میکروسکوپی جنس بادکنک عبور میکنند؛ فرایندی که نفوذ نام دارد. بادکنکهای لاتکس معمولاً پس از حدود ۶ تا ۸ ساعت شروع به افتادن میکنند، چون متخلخلترند. اما بادکنکهای فویلی یا مایلار میتوانند چند روز یا حتی چند هفته شناور بمانند.
دما نیز عامل مهمی است: گرما باعث انبساط هلیوم و احتمال ترکیدن بادکنک میشود، در حالی که سرما باعث انقباض آن و افتادگی بادکنک میشود. برای افزایش عمر بادکنکها میتوان از های-فلوت استفاده کرد، بادکنکهای بزرگتر انتخاب کرد و آنها را در فضای داخلی و دمای متعادل نگه داشت.
در نهایت، هلیوم منبعی محدود و تجدیدناپذیر است؛ پس بهتر است در کنار لذت بردن از بادکنکهای هلیومی، در مصرف آن هم مسئولانهتر رفتار کنیم.
