بازگشت علی جی پس از ۲۴ سال؛ فیلم تازه ساشا بارون کوهن با اعتراض و تهدید به تحریم روبه‌رو شد

ساشا بارون کوهن، ستاره «The Dictator»، با طنز تند، هجوآمیز و تحریک‌کننده‌اش شناخته می‌شود؛ اما تازه‌ترین اثر او، «Ali G: Who iz I?»، به‌دلیل آنچه تقویت کلیشه‌های نژادی در سال ۲۰۲۶ خوانده شده، با واکنش‌های منفی شدیدی روبه‌رو است. این فیلم، شخصیت مشهور علی جی از دوران فعالیت کوهن در شبکه ۴ بریتانیا (Channel 4) را پس از ۲۴ سال به پرده بازمی‌گرداند.

بارون کوهن سال‌هاست با استفاده از شخصیت‌های ساختگی، افراد واقعی را در موقعیت‌های بحث‌برانگیز قرار می‌دهد. «Borat» محصول ۲۰۰۶ و «The Dictator» محصول ۲۰۱۲ نیز با رویکردی مشابه، سیاست، قدرت و تصویر غرب از خاورمیانه را به سخره می‌گرفتند. بااین‌حال، منتقدان می‌گویند علی جی محصول دوران دیگری است و بازگرداندن او با همان ویژگی‌های قدیمی، تناسب چندانی با فضای سیاسی و فرهنگی امروز ندارد.

این کمدین بریتانیایی هیچ‌گاه از جنجال فاصله نگرفته است. سبک کاری او معمولا بر تحریک مصاحبه‌شوندگان و آشکارکردن تناقض‌ها، تعصب‌ها و ریاکاری چهره‌های واقعی استوار است. حتی زمانی که علی جی برای نخستین‌بار با برنامه «The 11 O’Clock Show» به محبوبیت رسید، نحوه تصویرسازی این شخصیت نگرانی‌هایی ایجاد کرده بود.

علی جی قرار بود هجویه‌ای بر خرده‌فرهنگ موسوم به «رود بوی» در بریتانیا باشد، اما بسیاری از منتقدان، اجرای بارون کوهن را نوعی تصاحب فرهنگ سیاه‌پوستان می‌دانند. هنگام اکران «Ali G Indahouse» در سال ۲۰۰۲ نیز اعتراض‌هایی مطرح شد، اما واکنش‌ها به فیلم تازه بسیار گسترده‌تر به نظر می‌رسد. شماری از منتقدان حتی این شخصیت را نمونه‌ای از اجرای «سیاه‌چهره» توصیف کرده‌اند.

پس از انتشار تریلر، گزارش شد که مخاطبان با ارسال ایمیل از سینماهای بریتانیا خواسته‌اند فیلم را نمایش ندهند. براساس این گزارش‌ها، حدود ۵۵ هزار ایمیل اعتراضی برای چندین مجموعه سینمایی ارسال شده و برخی معترضان اثر تازه را «پوششی برای نژادپرستی» نامیده‌اند.

در مقابل، شماری از عوامل فیلم از رویکرد آن دفاع کرده‌اند. کالتن دان، نویسنده سیاه‌پوست «Ali G: Who iz I?»، انتقادها را نپذیرفت و گفت هدف این شخصیت نه بازتولید نژادپرستی، بلکه افشای افراد نژادپرست است.

دان توضیح داد: «علی جی ابزاری برای افشای نژادپرست‌هاست. خودش را در مضحک‌ترین موقعیت‌ها قرار می‌دهد و این کار را به‌خاطر نژادپرست‌بودن انجام نمی‌دهد. او به مکان‌های واقعا دیوانه‌واری می‌رود؛ جاهایی که اگر مردم بفهمند چه خبر است، ممکن است او را بکشند. فکر نمی‌کنم نگاهش نژادپرستانه باشد. به همین دلیل به پروژه پیوستم.»

یکی از مهم‌ترین انتقادها به نحوه استفاده شخصیت علی جی از زبان، اصطلاحات و نشانه‌هایی مربوط می‌شود که به فرهنگ جاماییکایی نسبت داده شده‌اند. منتقدان معتقدند این ویژگی‌ها، حتی اگر با هدف هجو طراحی شده باشند، در عمل کلیشه‌ها را تکرار و تقویت می‌کنند. مجموعه سینمایی پیکچرهوس (Picturehouse) نیز اعلام کرده است برنامه‌ای برای نمایش فیلم ندارد.

دنباله تولیدشده توسط آمازون ام‌جی‌ام استودیوز (Amazon MGM Studios) برای اکران در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ آماده می‌شود و هنوز مشخص نیست کارزار تحریم تا چه اندازه بر تعداد سالن‌ها یا عملکرد تجاری آن تاثیر خواهد گذاشت.

ساشا بارون کوهن در طول دوران کاری خود معمولا با دوربین و یکی از شخصیت‌های ساختگی‌اش وارد فضاهای سیاسی و مراکز قدرت شده تا تعصب و ریاکاری پنهان افراد را آشکار کند. او در قالب‌های مختلف، از علی جی و بورات گرفته تا برونو و دریاسالار علاءالدین، درباره سیاست و جامعه اظهارنظر کرده است.

این شیوه در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ تازه و حتی انقلابی به نظر می‌رسید. «The Dictator» نیز در سال ۲۰۱۲ همچنان طرفداران زیادی پیدا کرد، زیرا نه‌فقط سیاست خاورمیانه، بلکه توهم دموکراسی را هدف قرار می‌داد. بااین‌حال، مخالفان فیلم تازه معتقدند چیزی که زمانی جسورانه و شورشی بود، امروز ممکن است بیشتر بدسلیقه و تاریخ‌گذشته به نظر برسد.

فضای رسانه‌ای کنونی نیز با دوران تولد علی جی تفاوت زیادی دارد. اکنون شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مستقل متعددی وجود دارند که تعصب، نژادپرستی و تناقض‌های سیاسی را مستقیم‌تر و بدون توسل به بازنمایی اغراق‌آمیز فرهنگ‌ها افشا می‌کنند. علاوه‌براین، بسیاری از افراد متعصب دیگر دیدگاه‌های خود را پنهان نمی‌کنند و در شبکه‌های اجتماعی، آشکارا برای آن مخاطب می‌یابند.

از این منظر، دیگر لزوما به شخصیتی مانند علی جی نیاز نیست تا تعصب پنهان افراد را بیرون بکشد. خطر اصلی این است که اجرای کلیشه‌ها، به‌جای خنثی‌کردنشان، همان تصویرهای محدودکننده را پررنگ‌تر کند؛ به‌ویژه اگر شخصیت پس از بیش از دو دهه بدون تغییر اساسی بازگردد.

ساخت دنباله‌ای برای «Ali G Indahouse»، «Borat» یا حتی «Brüno» می‌تواند همچنان جذاب باشد، به شرط آنکه سازندگان با فضای فرهنگی و سیاسی امروز وارد گفت‌وگو شوند. اما بازآفرینی همان شخصیت‌ها با تغییراتی اندک، ممکن است بیش از آنکه هجویه‌ای تیز و افشاگر باشد، تکرار ایده‌هایی جلوه کند که عمرشان گذشته است.

«Ali G: Who iz I?» قرار است ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ در سینماها اکران شود؛ فیلمی که پیش از رسیدن به پرده، بحث قدیمی درباره مرز میان هجو نژادپرستی و بازتولید کلیشه‌های نژادی را دوباره زنده کرده است.